ภุมฺมฏฺฐกถา นิฏฺฐิตา ฯ

{๙๕} ถลฏฺเฐ ฯ ถเล นิกฺขิตฺตนฺติ ภูมิตเล วา ปาสาทปพฺพตตลาทีสุ วา ยตฺถ กตฺถจิ ปฏิจฺฉนฺเน วา อปฏิจฺฉนฺเน วา ฐปิตํ ถลฏฺฐนฺติ เวทิตพฺพํ ฯ ตํ สเจ ราสิกตํ โหติ อนฺโตกุมฺภิยํ ภาชนคตกรณมุฏฺฐิจฺเฉทนวินิจฺฉเยน วินิจฺฉินิตพฺพํ ฯ สเจ เอกาพทฺธํ สิเลสนิยฺยาสาทิ ปกฺกมธุผาณิตวินิจฺฉเยน วินิจฺฉินิตพฺพํ ฯ สเจ ครุกํ โหติ ภารพทฺธํ โลหปิณฺฑี คุฬปิณฺฑี เตลมธุฆฏาทิ วา กุมฺภิยา ฐานา จาวนวินิจฺฉเยน วินิจฺฉินิตพฺพํ ฯ สงฺขลิกพทฺธสฺส จ ฐานเภโท สลฺลกฺเขตพฺโพ ฯ ปตฺถริตฺวา ฐปิตํ ปน ปาวารตฺถรกสาฏกาทึ อุชุกํ คเหตฺวา อากฑฺฒติ ปาริมนฺเต โอริมนฺเตน ผุฏฺโฐกาสํ อติกฺกนฺเต ปาราชิกํ ฯ เอวํ สพฺพทิสาสุ สลฺลกฺเขตพฺพํ ฯ เวเฐตฺวา อุทฺธรติ เกสคฺคมตฺตํ อากาสคตํ กโรนฺตสฺส ปาราชิกํ ฯ เสสํ วุตฺตนยเมวาติ ฯ

ถลฏฺฐกถา นิฏฺฐิตา ฯ

{๙๖} อากาสฏฺเฐ ฯ โมรสฺส ฉหิ อากาเรหิ ฐานปริจฺเฉโท เวทิตพฺโพ ปุรโต มุขตุณฺฑเกน ปจฺฉโต กลาปคฺเคน อุภยปสฺเสสุ ปกฺขปริยนฺเตหิ อโธ ปาทนขสิขาย อุทฺธํ สิขคฺเคนาติ ฯ ภิกฺขุ สสฺสามิกํ อากาสฏฺฐํ โมรํ คเหสฺสามีติ ปุรโต วา ติฏฺฐติ หตฺถํ วา ปสาเรติ ฯ โมโร อากาเสเยว ปกฺเข ปสาเรติ วาตํ คาหาเปตฺวา คมนํ อุปจฺฉินฺทิตฺวา ติฏฺฐติ ฯ ตสฺส ภิกฺขุโน ทุกฺกฏํ ฯ ตํ อผนฺเทนฺโต หตฺเถน อามสติ ทุกฺกฏเมว ฯ ฐานา อจฺจาเวนฺโต ผนฺทาเปติ ถุลฺลจฺจยํ ฯ หตฺเถน ปน คเหตฺวา วา อคฺคเหตฺวา วา มุขตุณฺฑเกน ผุฏฺโฐกาสํ กลาปคฺคํ กลาปคฺเคน วา ผุฏฺโฐกาสํ มุขตุณฺฑกํ อติกฺกาเมติ สเจ ปาทํ อคฺฆติ ปาราชิกํ ฯ ตถา วามปกฺขปริยนฺเตน ผุฏฺโฐกาสํ ทกฺขิณปกฺขปริยนฺตํ ทกฺขิณปกฺขปริยนฺเตน วา ผุฏฺโฐกาสํ วามปกฺขปริยนฺตํ อติกฺกาเมติ ปาราชิกํ ฯ ตถา ปาทนขสิขาย ผุฏฺโฐกาสํ สิขคฺคํ สิขคฺเคน วา ผุฏฺโฐกาสํ ปาทนขสิขํ อติกฺกาเมติ ปาราชิกํ ฯ อากาเสน คจฺฉนฺโต โมโร สีสาทีสุ ยสฺมึ องฺเค นิลียติ ตํ ตสฺส ฐานํ ฯ ตสฺมา ตํ หตฺเถ นิลีนํ อิโตจีโตจ กโรนฺโตปิ ผนฺทาเปติเยว ฯ ยทิ ปน อิตเรน หตฺเถน คเหตฺวา ฐานา จาเวติ ปาราชิกํ ฯ อิตรํ หตฺถํ อุปเนติ โมโร สยเมว โอฑฺเฑตฺวา ตตฺถ นิลียติ อนาปตฺติ ฯ องฺเค นิลีนภาวํ ญตฺวา เถยฺยจิตฺเตน เอกปทวารํ คจฺฉติ ถุลฺลจฺจยํ ทุติยํ ปาราชิกํ ฯ ภูมิยํ ฐิตโมโร ทฺวินฺนํ ปาทานํ กลาปสฺส จ วเสน ตีณิ ฐานานิ ลภติ ฯ ตํ อุกฺขิปนฺตสฺส ยาว เอกมฺปิ ฐานํ ปฐวึ ผุสติ ตาว ถุลฺลจฺจยํ ฯ เกสคฺคมตฺตมฺปิ ปฐวิยา โมจิตมตฺเต ปาราชิกํ ฯ ปญฺชเร ฐิตํ สห ปญฺชเรน อุทฺธรติ ปาราชิกํ ฯ ยทิ ปน ปาทํ น อคฺฆติ สพฺพตฺถ อคฺฆวเสน กาตพฺพํ ฯ อนฺโตวตฺถุมฺหิ จรนฺตํ โมรํ เถยฺยจิตฺเตน อุตฺตราเสตฺวา ปทสาว พหิวตฺถุํ นีหรนฺโต ทฺวารปริจฺเฉทํ อติกฺกาเมติ ปาราชิกํ ฯ วเช ฐิตสฺส พลิวทฺทสฺส หิ วโช วิย อนฺโตวตฺถุ ตสฺส ฐานํ ฯ หตฺเถน ปน คเหตฺวา อนฺโตวตฺถุสฺมิมฺปิ อากาสคตํ กโรนฺตสฺส ปาราชิกเมว ฯ อนฺโตคาเม จรนฺตมฺปิ คามปริกฺเขปํ อติกฺกาเมนฺตสฺส ปาราชิกํ ฯ สยเมว นิกฺขมิตฺวา คามูปจาเร วา วตฺถูปจาเร วา จรนฺตํ ปน เถยฺยจิตฺโต กฏฺเฐน วา กถลาย วา อุตฺตราเสตฺวา อฏวีมุขํ กโรติ ฯ โมโร อุฑฺเฑตฺวา อนฺโตคาเม วา อนฺโตวตฺถุมฺหิ วา ฉทนปิฏฺเฐ วา นิลียติ รกฺขติ ฯ สเจ ปน อฏวีมุโข อุฑฺเฑติ วา คจฺฉติ วา อฏฺวึ ปเวเสตฺวา คเหสฺสามีติ ปริกปฺเป อสติ ปฐวิโต เกสคฺคมตฺตมฺปิ อุปฺปติตมตฺเต ทุติยปทวาเร วา ปาราชิกํ ฯ กสฺมา ฯ ยสฺมา คามโต นิกฺขนฺตสฺส ฐิตฏฺฐานเมว ฐานํ โหติ ฯ กปิญฺชราทีสุปิ อยเมว วินิจฺฉโย ฯ สาฏกํ วาติ วาตเวคุกฺขิตฺตํ ปฐวีตเล ปตฺถริตฺวา ฐปิตมิว อากาเส คจฺฉนฺตํ ขลิตฺถทฺธํ สาฏกํ อภิมุขาคตํ หตฺเถน เอกสฺมึ อนฺเต คณฺหาติ อิโตจีโตจ ฐานํ อวิโกเปนฺโตเยว คมนูปจฺเฉเท ทุกฺกฏํ ฐานา จาวนํ อกโรนฺโต ปาเลติ ผนฺทาปเน ถุลฺลจฺจยํ ฐานา จาเวติ ปาราชิกํ ฯ ฐานปริจฺเฉโท จสฺส โมรสฺเสว ฉหิ อากาเรหิ เวทิตพฺโพ ฯ อตฺถทฺธสาฏโก ปน เอกสฺมึ อนฺเต คหิตมตฺเตว ทุติเยนนฺเตน ปปติตฺวา ภูมิยํ ปติฏฺฐาติ ตสฺส เทฺว ฐานานิ โหนฺติ หตฺโถ เจว ภูมิ จ ฯ ตํ ยถาคหิตเมว ปฐมํ คหิโตกาสปฺปเทสโต จาเลติ ถุลฺลจฺจยํ ฯ ปจฺฉา ภูมิโต ทุติยหตฺเถน วา ปาเทน วา อุกฺขิปติ ปาราชิกํ ฯ ปฐมํ วา ภูมิโต อุทฺธรติ ถุลฺลจฺจยํ ฯ ปจฺฉา คหิโตกาสปฺปเทสโต จาเวติ ปาราชิกํ ฯ คหณํ วา อมุญฺจนฺโต อุชุกเมว หตฺถํ โอนเมตฺวา ภูมิคตํ กตฺวา เตเนว หตฺเถน อุกฺขิปติ ปาราชิกํ ฯ เวฏฺฐเนปิ อยเมว วินิจฺฉโย ฯ หิรญฺญํ วา สุวณฺณํ วา ฉิชฺชมานนฺติ มนุสฺสานํ อลงฺกโรนฺตานํ คีเวยฺยกาทิ ปิลนฺธนํ วา สุวณฺณสลากํ ฉินฺทนฺตานํ สุวณฺณการานํ สุวณฺณขณฺฑํ วา ฉิชฺชมานํ ปตติ ฯ ตญฺเจ ภิกฺขุ อากาเสน อาคจฺฉนฺตํ เถยฺยจิตฺโต หตฺเถน คณฺหาติ คหณเมว ฐานํ คหิตปฺปเทสโต หตฺถํ อปเนติ ปาราชิกํ ฯ จีวเร ปติตํ หตฺเถน อุกฺขิปติ ปาราชิกํ ฯ อนุทฺธริตฺวาว ยาติ ทุติเย ปทวาเร ปาราชิกํ ฯ ปตฺเต ปติเตปิ เอเสว นโย ฯ สีเส วา มุเข วา ปาเท วา ปติตํ หตฺเถน คณฺหาติ ปาราชิกํ ฯ อคฺคเหตฺวาว ยาติ ทุติเย ปทวาเร ปาราชิกํ ฯ ยตฺถ ยตฺถ จ ปตติ ตสฺส ปติฏฺฐิโตกาโสว ฐานํ น สพฺพํ องฺคปจฺจงฺคํ ปตฺตจีวรํ วาติ ฯ