ตตฺถ วุตฺตนเยน วินิจฺฉโย เวทิตพฺโพ ฯ โย ปน ฉินฺนมตฺตา ปตมานา สทฺทํ กเรยฺยาติ ภเยน สยํ อคฺเคน ปณฺณนฺตรํ อาโรเปตฺวา ฉินฺทติ ฉินฺนมตฺเต ปาราชิกํ ฯ อตฺตนา กตฏฺฐานํ หิ ฐานํ น โหติ ฯ เอเตน อุปาเยน สพฺพรุกฺขานํ ปุปฺผผเลสุ วินิจฺฉโย เวทิตพฺโพ ฯ ปตฺตาธารเกปีติ เอตฺถ รุกฺขาธารโก วา โหตุ วลยาธารโก วา ทณฺฑาธารโก วา ยงฺกิญฺจิ ปตฺตฏฺฐปนกํ ปจฺฉิกาปิ โหตุ ปตฺตาธารโกเตฺวว สงฺขํ คจฺฉติ ฯ ตตฺถ ฐปิตปตฺตสฺส ปตฺเตน ผุฏฺโฐกาโส เอว ฐานํ ฯ ตสฺส รุกฺขาธารเก ปญฺจหากาเรหิ ฐานปริจฺเฉโท โหติ ฯ ตตฺถ ฐิตปตฺตํ มุขวฏฺฏิยํ คเหตฺวา จตูสุ ทิสาสุ ยโต กุโตจิ กฑฺฒนฺโต เอเกนนฺเตน ผุฏฺโฐกาสํ อปรนฺตํ อติกฺกาเมติ ปาราชิกํ ฯ อุทฺธํ เกสคฺคมตฺตํ อุกฺขิปโต ปาราชิกํ ฯ สพฺพตฺถ จ ภณฺฑํ อคฺฆาเปตฺวา กาเรตพฺพํ ฯ สหาธารเกน หรนฺตสฺสาปิ เอเสว นโยติ ฯ

เวหาสฏฺฐกถา นิฏฺฐิตา ฯ

{๙๘} อุทกฏฺเฐ ฯ อุทเก นิกฺขิตฺตํ โหตีติ ราชภยาทีหิ ภีเตหิ อุทเกน อวินสฺสนธมฺเมสุ ตมฺพโลหภาชนาทีสุ สุปฏิจฺฉนฺนํ กตฺวา โปกฺขรณีอาทีสุ อสนฺทนเก อุทเก นิกฺขิตฺตํ ฯ ตสฺส ปติฏฺฐิโตกาโสเยว ฐานํ น สพฺพํ อุทกํ ฯ คจฺฉติ วา อาปตฺติ ทุกฺกฏสฺสาติ อคมฺภีเร อุทเก ปทสา คจฺฉนฺตสฺส ปทวาเร ปทวาเร ทุกฺกฏํ ฯ คมฺภีเร หตฺเถหิ วา ปาเทหิ วา ปโยคํ กโรนฺตสฺส หตฺถปาเทหิ วา ปโยเค ทุกฺกฏํ ฯ เอเสว นโย กุมฺภีคหณตฺถํ นิมุชฺชนุมฺมุชฺชเนสุปิ ฯ สเจ ปน อนฺตรา กิญฺจิ อุทกสปฺปํ วา วาฬมจฺฉํ วา ทิสฺวา ภีโต ปลายติ อนาปตฺติ ฯ อามสนาทีสุ ภูมิคตาย กุมฺภิยา วุตฺตนเยเนว วินิจฺฉโย เวทิตพฺโพ ฯ อยํ ปน วิเสโส ฯ ตตฺถ ภูมิยํ ขนิตฺวา กฑฺฒติ อิธ กทฺทเม โอสาเทติ ฯ เอวํ ฉหากาเรหิ ฐานปริจฺเฉโท โหติ ฯ อุปฺปลาทีสุ ยสฺมึ ปุปฺเผ วตฺถุ ปูรติ ตสฺมึ ฉินฺนมตฺเต ปาราชิกํ ฯ อุปฺปลชาติกานญฺเจตฺถ ยาว เอกสฺมึปิ ปสฺเส วาโก น ฉิชฺชติ ตาว รกฺขติ ฯ ปทุมชาติกานํ ปน ทณฺเฑ ฉินฺเน อพฺภนฺตเร สุตฺตํ อจฺฉินฺนมฺปิ น รกฺขติ ฯ สามิเกหิ ฉินฺทิตฺวา ฐปิตานิ อุปฺปลาทีนิ โหนฺติ ยํ วตฺถุํ ปูเรติ ตสฺมึ อุทฺธเฏ ปาราชิกํ ฯ หตฺถกพทฺธานิ โหนฺติ ยสฺมึ หตฺถเก วตฺถุ ปูรติ ตสฺมึ อุทฺธเฏ ปาราชิกํ ฯ ภารพทฺธานิ โหนฺติ ตํ ภารํ ฉนฺนํ อาการานํ เยนเกนจิ อากาเรน ฐานา จาเวนฺตสฺส ภุมฺมฏฺฐกุมฺภิยํ วุตฺตนเยน ปาราชิกํ ฯ ทีฆนาฬานิ อุปฺปลาทีนิ ปุปฺเผสุ วา นาเฬสุ วา เวณึ กตฺวา อุทกปิฏฺเฐ รชฺชุเกสุ ติณานิ สนฺถริตฺวา ฐเปนฺติ วา พนฺธนฺติ วา เตสํ ทีฆโต ปุปฺผคฺเคน จ นาฬนฺเตน จ ติริยํ ปริยนฺเตหิ เหฏฺฐา ปติฏฺฐิโตกาเสน อุทฺธํ อุปริฏฺฐิมสฺส ปิฏฺฐิยาติ ฉหิ อากาเรหิ ฐานา จาวนปริจฺเฉโท เวทิตพฺโพ ฯ โยปิ อุทกปิฏฺฐิยํ ฐปิตปุปฺผกลาปํ อุทกํ จาเลตฺวา วีจึ อุฏฺฐาเปตฺวา เกสคฺคมตฺตมฺปิ ยถาฐิตฏฺฐานโต จาเวติ ปาราชิกํ ฯ อถ ปน ปริกปฺเปติ เอตฺถ คตํ คเหสฺสามีติ รกฺขติ ตาว ฯ คตฏฺฐาเน อุทฺธรโต ปาราชิกํ ฯ อุทกโต อจฺจุคฺคตสฺส ปุปฺผสฺส สกลมุทกํ ฐานํ ฯ ตํ อุปฺปาเฏตฺวา อุชุกํ อุทฺธรนฺตสฺส นาฬนฺเต เกสคฺคมตฺตํ อุทกโต อติกฺกนฺเต ปาราชิกํ ฯ ปุปฺผํ คเหตฺวา อปนาเมตฺวา ปสฺสโต อากฑฺฒนฺโต อุปฺปาเฏติ น อุทกํ ฐานํ อุปฺปาฏิตมตฺเต ปาราชิกํ ฯ กลาปพทฺธานิ ปุปฺผานิ อุทกฏฺฐาเน วา รุกฺเข วา คจฺเฉ วา พนฺธิตฺวา ฐเปนฺติ ฯ พนฺธนํ อโมเจตฺวา อิโตจีโตจ กโรนฺตสฺส ถุลฺลจฺจยํ ฯ พนฺธเน มุตฺตมตฺเต ปาราชิกํ ฯ ปฐมํ พนฺธนํ โมเจตฺวา ปจฺฉา หรติ เอตฺถ ฉหากาเรหิ ฐานปริจฺเฉโทติ อิทํ อุภยํ มหาปจฺจริยาทีสุ วุตฺตํ ฯ ปทุมินิยํ ปุปฺผานิ สห ปทุมินิยา คณฺหิตุกามสฺส ปุปฺผนาเฬหิ ปตฺตนาเฬหิ จ ผุฏฐอุทกวเสน อุทฺธญฺเจว ติริยญฺจ ฐานปริจฺเฉโท เวทิตพฺโพ ฯ ตํ ปนสฺส ปทุมินึ อนุปฺปาเฏตฺวา ปุปฺผานิ วา ปตฺตานิ วา อตฺตโน อภิมุขํ อากฑฺฒนฺตสฺส ถุลฺลจฺจยํ ฯ อุปฺปาฏิตมตฺเต ปาราชิกํ ฯ ปุปฺผปตฺตนาเฬ ฐานโต อจฺจาเวตฺวาปิ ปฐมํ ปทุมินึ อุปฺปาเฏนฺตสฺส ถุลฺลจฺจยํ ฯ ปจฺฉา ปุปฺผปตฺตนาเฬสุ ฐานา จาวิเตสุ ปาราชิกํ ฯ อุปฺปาฏิตาย ปทุมินิยา ปุปฺผํ คณฺหนฺโต ปน ภณฺฑํ อคฺฆาเปตฺวา กาเรตพฺโพ ฯ พหิ ฐปิเต ราสิกตกลาปพทฺธภารพทฺธปุปฺเผปิ เอเสว นโย ฯ ภิสํ วา มูฬาลํ วา เยน วตฺถุ ปูรติ ตํ อุปฺปาเฏนฺตสฺส ปาราชิกํ ฯ กทฺทเมน ผุฏฺโฐกาสวเสน เจตฺถ ฐานํ ปริจฺฉินฺทิตพฺพํ ฯ ตานิ อุปฺปาเฏนฺตสฺส สุขุมํ มูลํปิ อจฺฉินฺนํ โหติ รกฺขติ ตาว ภิสปพฺเพ ชาตํ ปตฺตํ วา ปุปฺผํ วา โหติ ตํปิ รกฺขตีติ มหาอฏฺฐกถายเมว วุตฺตํ ฯ ภิสคณฺฐิมฺหิ ปน กณฺฏโก โหติ โยพฺพนปฺปตฺตานํ มุขปิฬกา วิย อยํ อทีฆตฺตา น รกฺขติ ฯ เสสํ อุปฺปลาทีสุ วุตฺตนยเมว ฯ มจฺฉกจฺฉปานํ สสฺสามิกานํ วาปีอาทีสุ สกลมุทกํ ฐานํ ฯ ตสฺมา โย ปฏิชคฺคนฏฺฐาเน สสฺสามิกํ มจฺฉํ พลิเสน วา ชาเลน วา กุมฺมิเนน วา หตฺเถน วา คณฺหาติ ตสฺส เยน มจฺเฉน วตฺถุ ปูรติ ตสฺมึ เกสคฺคมตฺตํปิ อุทกโต อุทฺธฏมตฺเต ปาราชิกํ ฯ โกจิ มจฺโฉ คยฺหมาโน อิโตจีโตจ ธาวติ อากาสํ อุปฺปตติ ตีเร ปตติ ตํ อากาเส วา ฐิตํ ตีเร วา ปติตํ คณฺหโตปิ ปาราชิกเมว ฯ กจฺฉปํปิ พหิ โคจรตฺถํ คตํ คณฺหโต เอเสว นโย ฯ อุทกฏฺฐํ ปน อุทกา โมจยโต ปาราชิกํ ฯ เตสุ เตสุ ชนปเทสุ สพฺพสาธารณสฺส มหาตฬากสฺส นิทฺธมนตุมฺพํ นิสฺสาย สพฺพสาธารณเมว กุนฺนทีสทิสํ อุทกวาหกํ ขนนฺติ ฯ ตโต ขุทฺทกมาติกาโย นีหริตฺวา มาติกาโกฏิยํ อตฺตโน อตฺตโน วลญฺชนตฺถาย อาวาเฏ ขนนฺติ ฯ เตสํ ปน ยทา อุทเกน อตฺโถ โหติ ตทา อาวาเฏ ขุทฺทกมาติกาโย อุทกวาหกญฺจ โสเธตฺวา นิทฺธมนตุมฺพํ อุคฺฆาเฏนฺติ ฯ ตโต อุทเกน สทฺธึ มจฺฉา นิกฺขมิตฺวา อนุปุพฺเพน อาวาเฏ ปตฺวา วสนฺติ ฯ ตตฺถ ตฬาเก จ อุทกวาหเก จ มจฺเฉ คณฺหนฺเต น วาเรนฺติ ฯ ขุทฺทกาสุ ปน อตฺตโน อตฺตโน มาติกาสุ อุทกอาวาเฏสุ จ ปวิฏฺฐมจฺเฉ คณฺหิตุํ น เทนฺติ วาเรนฺติ ฯ ตตฺถ โย ตฬาเก วา นิทฺธมนตุมฺเพ วา อุทกวาหเก วา มจฺเฉ คณฺหาติ อวหาเรน กาเรตพฺโพ ฯ ขุทฺทกมาติกาสุ ปน อาวาเฏ วา ปวิฏฺฐํ มจฺฉํ คณฺหนฺโต คหิตสฺส อคฺฆวเสน กาเรตพฺโพ ฯ สเจ ตโต คยฺหมาโน มจฺโฉ อากาเส วา อุปฺปตติ ตีเร วา ปตติ ตํ อากาสฏฺฐํ ตีรฏฺฐํ วา อุทกวินิมุตฺตํ คณฺหโต อวหาโร นตฺถิ ฯ กสฺมา ฯ ยสฺมา อตฺตโน ปริคฺคหฏฺฐาเน ฐิตสฺเสว เต สามิกา ฯ เอวรูปา หิ ตตฺถ กติกา ฯ กจฺฉเปปิ เอเสว นโย ฯ สเจ ปน มจฺโฉ คยฺหมาโน อาวาฏโต ขุทฺทกมาติกํ อารุหติ ตตฺถ นํ คณฺหโตปิ อวหาโรเยว ฯ ขุทฺทกมาติกาโต ปน อุทกวาหกํ ตโต จ ตฬากํ อารุฬฺหํ คณฺหโต อวหาโร นตฺถิ ฯ โย อาวาฏโต ภตฺตสิตฺเถหิ ปโลเภตฺวา มาติกํ อาโรเปตฺวา คณฺหาติ อวหาโรว ฯ ตโต ปน ปโลเภตฺวา อุทกวาหกํ อาโรเปตฺวา คณฺหนฺตสฺส อวหาโร นตฺถิ ฯ เกจิ กุโตจิเทว สพฺพสาธารณฏฺฐานโต มจฺเฉ อาเนตฺวา ปจฺฉิมวตฺถุภาเค อุทกอาวาเฏ ขิปิตฺวา โปเสตฺวา ทิวเส ทิวเส เทฺว ตีณิ อุตฺตริภงฺคตฺถาย มาเรนฺติ ฯ เอวรูปํ มจฺฉํ อุทเก วา อากาเส วา ตีเร วา ยตฺถกตฺถจิ ฐิตํ คณฺหโต อวหาโร เอว ฯ กจฺฉเปปิ เอเสว นโย ฯ นิทาฆกาเล ปน นทิยา โสเต ปจฺฉินฺเน กตฺถจิ นินฺนฏฺฐาเน อุทกํ ติฏฺฐติ ฯ ตตฺถ มนุสฺสา มจฺฉานํ วินาสาย มทนผลวิสาทีนิ ปกฺขิปิตฺวา คจฺฉนฺติ ฯ มจฺฉา ตานิ ขาทนฺตา มริตฺวา อุตฺตานา อุทเก ปลวนฺตา ติฏฺฐนฺติ ฯ โย ตตฺถ คนฺตฺวา ยาว สามิกา นาคจฺฉนฺติ ตาวิเม มจฺเฉ คณฺหิสฺสามีติ คณฺหาติ อคฺฆวเสน กาเรตพฺโพ ฯ ปํสุกูลสญฺญาย คณฺหโต อวหาโร นตฺถิ ฯ อาหราเปนฺเต ปน ภณฺฑเทยฺยํ ฯ มจฺฉวิสํ ปกฺขิปิตฺวา คตมนุสฺสา ภาชนานิ อาหริตฺวา ปูเรตฺวา คจฺฉนฺติ ฯ ยาว ปุนปิ อาคจฺฉิสฺสามาติ สาลยา โหนฺติ ตาว เต สสฺสามิกมจฺฉาว ฯ ยทา ปน เต อลํ อมฺหากนฺติ นิราลยา ปกฺกมนฺติ ตโต ปฏฺฐาย เถยฺยจิตฺเตน คณฺหนฺตสฺส ทุกฺกฏํ ปํสุกูลสญฺญิสฺส อนาปตฺติ ฯ ยถา จ มจฺฉกจฺฉเปสุ เอวํ สพฺพายปิ อุทกชาติยา วินิจฺฉโย เวทิตพฺโพ ฯ