อุทกฏฺฐกถา นิฏฺฐิตา ฯ

{๙๙} นาวฏฺเฐ ฯ ปฐมํ ตาว นาวํ ทสฺเสนฺโต นาวา นาม ยาย ตรตีติ อาห ฯ ตสฺมา อิธ อนฺตมโส รชนโทณิกาปิ เวณุกลาปโกปิ นาวาเตฺวว เวทิตพฺโพ ฯ สีมาสมฺมนฺนเน ปน ธุวนาวา อนฺโต ขนิตฺวา วา ผลเกหิ พนฺธิตฺวา วา กตา สพฺพนฺติเมน ปริจฺเฉเทน ติณฺณํ วหนิกาเอว วฏฺฏติ ฯ อิธ ปน เอกสฺสาปิ วหนิกา นาวาเตฺวว วุจฺจติ ฯ นาวาย นิกฺขิตฺตนฺติ ยงฺกิญฺจิ อินฺทฺริยพทฺธํ วา อนินฺทฺริยพทฺธํ วา ฯ ตสฺส อวหารลกฺขณํ ถลฏฺเฐ วุตฺตนเยเนว เวทิตพฺพํ ฯ นาวํ อวหริสฺสามีติอาทิมฺหิ ทุติยปริเยสนคมนอามสน- ผนฺทาปนานิ วุตฺตนยาเนว ฯ พนฺธนํ โมเจตีติ เอตฺถ ปน ยา พนฺธเน มุตฺเต ฐานา น จวติ ตสฺสา พนฺธนํ ยาว น มุตฺตํ โหติ ตาว ทุกฺกฏํ มุตฺเต ปน ถุลฺลจฺจยมฺปิ ปาราชิกมฺปิ โหติ ฯ ตํ ปรโต อาวิภวิสฺสติ ฯ เสสํ วุตฺตนยเมว ฯ อยํ ตาว ปาลิวณฺณนา ฯ

อยมฺปเนตฺถ ปาลิมุตฺตกวินิจฺฉโย ฯ จณฺฑโสเต พนฺธิตฺวา ฐปิตนาวาย เอกํ ฐานํ พนฺธนเมว ฯ ตสฺมึ มุตฺตมตฺเต ปาราชิกํ ฯ ตตฺถ ยุตฺติ ปุพฺเพ วุตฺตาเยว ฯ วิปฺปนฏฺฐา นาวา ปน ยํยํ อุทกปฺปเทสํ ผริตฺวา ฐิตา โหติ สฺวาสฺสา ฐานํ ฯ ตสฺมา ตํ อุทฺธํ วา อุจฺจาเรนฺตสฺส อโธ วา โอปิลาเปนฺตสฺส จตูสุ วา ทิสาสุ ผุฏฺโฐกาสํ อติกฺกาเมนฺตสฺส อติกฺกนฺตมตฺเต ปาราชิกํ ฯ นิจฺจเล อุทเก อพนฺธนํ อตฺตโน ธมฺมตาย ฐิตนาวํ ปุรโต วา ปจฺฉโต วา วามทกฺขิณปสฺสโต วา กฑฺฒนฺตสฺส เอเกนนฺเตน ผุฏฺโฐกาสํ อปเรน อุทเก ปติฏฺฐิตนฺเตน อติกฺกนฺตมตฺเต ปาราชิกํ ฯ อุทฺธํ เกสคฺคมตฺตํ อุทกโต โมจิเต อโธ นาวาตเลน ผุฏฺโฐกาสํ มุขวฏฺฏึ อติกฺกนฺตมตฺเต ปาราชิกํ ฯ ตีเร พนฺธิตฺวา นิจฺจเล อุทเก ฐปิตนาวาย พนฺธนญฺจ ฐิโตกาโส จาติ เทฺว ฐานานิ ฯ ตํ ปฐมํ พนฺธนา โมเจติ ถุลฺลจฺจยํ ฯ ปจฺฉา ฉนฺนํ อาการานํ อญฺญตเรน ฐานา จาเวติ ปาราชิกํ ฯ ปฐมํ ฐานา จาเวตฺวา ปจฺฉา พนฺธนโมจเนปิ เอเสว นโย ฯ ถเล อุสฺสาเทตฺวา อุกฺกุชฺชิตฺวา ฐปิตนาวาย ผุฏฺโฐกาโสว ฐานํ ฯ ตสฺสา ปญฺจหากาเรหิ ฐานปริจฺเฉโท เวทิตพฺโพ ฯ นิกุชฺชิตฺวา ฐปิตนาวาย ปน มุขวฏฺฏิยา ผุฏฺโฐกาโสเยว ฐานํ ฯ ตสฺสาปิ ปญฺจหากาเรหิ ฐานปริจฺเฉทํ ญตฺวา ยโต กุโตจิ ผุฏฺโฐกาสํ อุทฺธญฺจ เกสคฺคมตฺตํ อติกฺกนฺตมตฺเต ปาราชิกํ เวทิตพฺพํ ฯ ถลํ ปน อุสฺสาเทตฺวา ทฺวินฺนํ ทารุฆฏิกานํ อุปริ ฐปิตนาวาย ทารุฆฏิกานํ ผุฏฺโฐกาโสเยว ฐานํ ฯ ตสฺมา ตตฺถ มญฺจปาทมตฺถเกสุเยว ปติฏฺฐิตตฺถทฺธสาฏเก นาคทนฺเตสุ ฐปิตภิณฺฑิวาเล จ วุตฺตนเยน วินิจฺฉโย เวทิตพฺโพ ฯ โยตฺตพทฺธาย ปน นาวาย สฏฺฐิสตฺตติพฺยามปฺปมาณํ โยตฺตํ อโมเจตฺวาว อากฑฺเฒตฺวา ปฐวีลคฺคํ กตฺวา สห โยตฺเตน ถเล ฐปิตาย นาวาย น ผุฏฺโฐกาสมตฺตเมว ฐานํ อถโข โยตฺตโกฏิโต ปฏฺฐาย ยาว นาวาย ปฐวิยํ ปติฏฺฐิโตกาสสฺส ปจฺฉิมนฺโต ตาว ทีฆโต ติริยํ ปน นาวาย จ โยตฺตสฺส จ ปฐวิยํ ปติฏฺฐิตปริยนฺตปฺปมาณํ ฐานนฺติ เวทิตพฺพํ ฯ ตํ ทีฆโต วา ติริยโต วา กฑฺฒนฺตสฺส เอเกนนฺเตน ผุฏฺโฐกาสํ อปเรน ปฐวิยํ ปติฏฺฐิตนฺเตน อติกฺกนฺตมตฺเต อุทฺธํ เกสคฺคมตฺตํ สห โยตฺเตน ปฐวิโต โมจิเต ปาราชิกํ ฯ โย ปน ติฏฺเฐ ฐิตนาวํ อภิรุหิตฺวา เถยฺยจิตฺโต อริตฺเตน วา ผิเยน วา ปาเชติ ปาราชิกํ ฯ สเจ ปน ฉตฺตํ วา ปณาเมตฺวา จีวรํ วา ปาเทหิ อกฺกมิตฺวา หตฺเถหิ อุกฺขิปิตฺวา ลงฺการสทิสํ ๑- กตฺวา วาตํ คณฺหาเปติ พลวา วาโต อาคมฺม นาวํ หรติ วาเตเนว สา หฏา โหติ ฯ ปุคฺคลสฺส นตฺถิ อวหาโร ฯ ปโยโค อตฺถิ ฯ โส ปน ฐานา จาวนปฺปโยโค น โหติ ฯ ยทิ ปน ตํ นาวํ เอวํ คจฺฉนฺตํ ปกติคมนํ ปจฺฉินฺทิตฺวา อญฺญํ ทิสาภาคํ เนติ ปาราชิกํ ฯ สยเมว ยงฺกิญฺจิ คามติฏฺฐํ สมฺปตฺตํ ฐานา อจฺจาเวนฺโตว วิกฺกีณิตฺวา คจฺฉติ เนวตฺถิ อวหาโร ภณฺฑเทยฺยํ ปน โหตีติ ฯ