นาวฏฺฐกถา นิฏฺฐิตา ฯ

{๑๐๐} ยานฏฺเฐ ฯ ยานํ ตาว ทสฺเสนฺโต ยานํ นาม วยฺหนฺติอาทิมาห ฯ ตตฺถ อุปริ มณฺฑปสทิสํ ปทรจฺฉนฺนํ สพฺพปริคุณฐิมํ วา ฉาเทตฺวา กตํ วยฺหํ ฯ อุโภสุ ปสฺเสสุ สุวณฺณรชตาทิมยา โคปานสิโย ทตฺวา ครุฬปกฺขนเยน กตา สนฺทมานิกา ฯ รโถ จ สกฏญฺจ ปากฏเมว ฯ เตสุ ยตฺถกตฺถจิ สวิญฺญาณกํ วา อวิญฺญาณกํ วา ราสิอาทิวเสน ฐปิตํ ภณฺฑํ เถยฺยจิตฺเตน ฐานา จาเวนฺตสฺส นาวฏฺเฐ ถลฏฺเฐ จ วุตฺตนเยน ปาราชิกํ เวทิตพฺพํ ฯ อยํ ปน วิเสโส ฯ ยานฏฺฐํ ตณฺฑุลาทิภณฺฑํ ปิฏเก คณฺหโต ปิฏเก อนุกฺขิตฺเตปิ ปิฏกํ ปหริตฺวา ตณฺฑุลาทีนํ เอกาพทฺธภาเว วิโกปิเต ปาราชิกํ ฯ ถลฏฺฐาทีสุปิ อยํ นโย ลพฺภติ ฯ ยานํ อวหริสสามีติอาทิมฺหิ ทุติยปริเยสนาทีนิ วุตฺตนยาเนว ฯ ฐานา จาเวตีติ เอตฺถ ปน ทุกยุตฺตสฺส ยานสฺส ทฺวินฺนํ โคณานํ อฏฺฐ ปาทา เทฺว จ จกฺกานีติ ทสฏฺฐานานิ ฯ ตํ เถยฺยจิตฺตสฺส อารุหิตฺวา ธุเร นิสีทิตฺวา ปาชยโต โคณานํ ปาทุทฺธาเร ถุลฺลจฺจยํ ฯ จกฺกานํ ปน ปฐวิยํ ปติฏฺฐิตปฺปเทสโต เกสคฺคมตฺเต อติกฺกนฺเต ปาราชิกํ ฯ สเจ ปน โคณา นายํ อมฺหากํ สามิโกติ ญตฺวา ธุรํ ฉฑฺเฑตฺวา อกฑฺฒนฺตา ติฏฺฐนฺติ วา ผนฺทนฺติ วา รกฺขติ ตาว ฯ โคเณ ปุน อุชุกํ ปฏิปาเทตฺวา ธุรํ อาโรเปตฺวา ทฬฺหํ โยเชตฺวา ปาจเนน วิชฺฌิตฺวา ปาเชนฺตสฺส วุตฺตนเยเนว เตสํ ปาทุทฺธาเร ถุลฺลจฺจยํ ฯ จกฺกาติกฺกเม ปาราชิกํ ฯ สเจปิ สกทฺทเม มคฺเค เอกํ จกฺกํ กทฺทเม ลคฺคํ โหติ ทุติยํ จกฺกํ โคณา ปริวตฺเตนฺตา ปวฏฺฏนฺติ ฯ เอกสฺส ฐิตตฺตา น ตาว อวหาโร โหติ ฯ โคเณ ปน ปุน อุชุกํ ปฏิปาเทตฺวา ปาเชนฺตสฺส ฐิตจกฺเก เกสคฺคมตฺตํ ผุฏฺโฐกาสํ อติกฺกนฺเต ปาราชิเก ฯ จตุยุตฺตกสฺส ปน อฏฺฐารส ฐานานิ อฏฺฐยุตฺตกสฺส จตุตฺตึสาติ เอเตนูปาเยน ยุตฺตยานสฺส ฐานเภโท เวทิตพฺโพ ฯ ยํ ปน อยุตฺตํ ธุเร เอกาย ปจฺฉโต จ ทฺวีหิ อุปตฺถมฺภินีหิ อุปตฺถมฺเภตฺวา ฐปิตํ ตสฺส ติณฺณํ อุปตฺถมฺภินีนํ จกฺกานญฺจ วเสน ปญฺจฏฺฐานานิ ฯ สเจ ธุเร อุปตฺถมฺภินี เหฏฺฐภาเค กปฺปกตา โหติ ฉฏฺฐานานิ ฯ ปจฺฉโต ปน อนุปตฺถมฺเภตฺวา ธุเร อุปตฺถมฺภิตสฺเสว อุปตฺถมฺภินีวเสน ตีณิ วา จตฺตาริ วา ฐานานิ ฯ ธุเรน ผลกสฺส วา ทารุกสฺส วา อุปริ ฐปิตสฺส ตีณิ ฐานานิ ฯ ตถา ปฐวิยํ ฐปิตสฺส ฯ ตํ กฑฺฒิตฺวา วา อุกฺขิปิตฺวา วา ปุรโต จ ปจฺฉโต จ ฐานา จาเวนฺตสฺส ถุลฺลจฺจยํ ฯ จกฺกานํ ปติฏฺฐิตฏฺฐาเน เกสคฺคมตฺตํ อติกฺกนฺเต ปาราชิกํ ฯ จกฺกานิ อปเนตฺวา ทฺวีหิ อกฺขสีเสหิ ทารูนํ อุปริ ฐปิตสฺส เทฺว ฐานานิ ฯ ตํ กฑฺฒนฺโต วา อุกฺขิปนฺโต วา ผุฏฺโฐกาสํ อติกฺกาเมติ ปาราชิกํ ฯ ภูมิยา ฐปิตสฺส ธุเรน จตูหิ จ อกฺขุทฺธีหิ ปติฏฺฐิตวเสน ปญฺจฏฺฐานานิ ฯ ตํ ธุเร คเหตฺวา กฑฺฒโต อุทฺธีนํ ปจฺฉิมนฺเตหิ ปุริมนฺเต อติกฺกนฺเต ปาราชิกํ ฯ อุทฺธีสุ คเหตฺวา กฑฺฒโต อุทฺธีนํ ปุริมนฺเตหิ ปจฺฉิมนฺเต อติกฺกนฺเต ปาราชิกํ ฯ ปสฺเส คเหตฺวา กฑฺฒโต อุทฺธีนํเยว ติริยํ ปติฏฺฐิตฏฺฐานสฺส อติกฺกเม ปาราชิกํ ฯ มชฺเฌ คเหตฺวา อุกฺขิปโต เกสคฺคมตฺเต ปฐวิโต มุตฺเต ปาราชิกํ ฯ อถ อุทฺธีขาณุกา น โหนฺติ สมเมว พาหํ กตฺวา มชฺเฌ วิชฺฌิตฺวา อกฺขสีสานิ ปเวสิตานิ โหนฺติ ฯ ตํ เหฏฺฐิมตลสฺส สมนฺตา สพฺพํ ปฐวึ ผุสิตฺวา ติฏฺฐติ ฯ ตตฺถ จตูสุ ทิสาสุ อุทฺธญฺจ ผุฏฺฐฏฺฐานาติกฺกมวเสน ปาราชิกํ เวทิตพฺพํ ฯ ภูมิยํ นาภิยา ฐปิตจกฺกสฺส เอกเมว ฐานํ ฯ ตสฺส ปญฺจหากาเรหิ ปริจฺเฉโท ฯ เนมิปสฺเสน จ นาภิยา จ ผุสิตฺวา ฐิตสฺส เทฺว ฐานานิ ฯ เนมิยา อุฏฺฐิตภาคํ ปาเทน อกฺกมิตฺวา ภูมิยํ ผุสาเปตฺวา อเรสุ วา เนมิยา วา คเหตฺวา อุกฺขิปนฺตสฺส อตฺตนา กตฏฺฐานํ ฐานํ น โหติ ฯ ตสฺมา ตสฺมึ ฐิเตปิ อวเสสฏฺฐาเน อติกฺกนฺตมตฺเต ปาราชิกํ ฯ ภิตฺตึ นิสฺสาย ฐปิตจกฺกสฺสปิ เทฺว ฐานานิ ฯ ตตฺถ ปฐมํ ภิตฺติโต โมเจนฺตสฺส ถุลฺลจฺจยํ ฯ ปจฺฉา ปฐวิโต เกสคฺคมตฺตุทฺธาเร ปาราชิกํ ฯ ปฐมํ ภูมิโต โมเจนฺตสฺส ปน สเจ ภิตฺติยํ ปติฏฺฐิตฏฺฐานํ น กุปฺปติ เอเสว นโย ฯ อถ อเรสุ คเหตฺวา เหฏฺฐา กฑฺฒนฺตสฺส ภิตฺตึ ผุสิตฺวา ฐิโตกาสสฺส อุปริโม อนฺโต เหฏฺฐิมํ อนฺตํ อติกฺกมติ ปาราชิกํ ฯ มคฺคปฏิปนฺเน ยาเน ยานสฺสามิโก เกนจิเทว กรณีเยน โอโรหิตฺวา มคฺคา โอกฺกนฺโต โหติ ฯ อถญฺโญ ภิกฺขุ ปฏิปถํ อาคจฺฉนฺโต อารกฺขสุญฺญํ ปสฺสิตฺวา ยานํ อวหริสฺสามีติ อาโรหติ ฯ ตสฺส ปโยคํ วินาเยว โคณา คเหตฺวา ปกฺกนฺตา ฯ อวหาโร นตฺถิ ฯ เสสํ นาวาย วุตฺตสทิสนฺติ ฯ