ภารฏฺฐกถา นิฏฺฐิตา ฯ

{๑๐๒} อารามฏฺเฐปิ ๑- ฯ อารามํ ตาว ทสฺเสนฺโต อาราโม นาม ปุปฺผาราโม ผลาราโมติ อาห ฯ เตสุ วสฺสิกาทีนํ ปุปฺผนโก ปุปฺผาราโม ฯ อมฺพผลาทีนํ ผลนโก ผลาราโม ฯ อาราเมปิ จตูหิ ฐาเนหิ นิกฺขิตฺตสฺส วินิจฺฉโย ภุมฺมฏฺฐาทีสุ วุตฺตนโยเอว ฯ ตตฺถ ชาตเก ปน ฯ มูลนฺติ อุสีรหิรเวราทิกํ ยงฺกิญฺจิ มูลํ ฯ ตํ อุปฺปาเฏตฺวา วา อุปฺปาฏิตํ วา คณฺหโต เยน มูเลน วตฺถุ ปูรติ ตสฺมึ คหิเต ปาราชิกํ ฯ กนฺโทปิ มูเลเนว สงฺคหิโต ฯ

เอวํ อิโต ปเรสุปิ ฯ อุปฺปาเฏนฺตสฺส เจตฺถ อปฺปมตฺตเกปิ อจฺฉินฺเน ถุลฺลจฺจยเมว ฯ เสสํ ภิเส วุตฺตนเยเนว เวทิตพฺพํ ฯ ตจนฺติ เภสชฺชตฺถาย วา รชนตฺถาย วา อุปโยคคมนกํ ยงฺกิญฺจิ รุกฺขตฺตจํ ฯ ตํ อุปฺปาเฏตฺวา วา อุปฺปาฏิตํ วา คณฺหนฺตสฺส มูเล วุตฺตนเยเนว ปาราชิกํ ฯ ปุปฺผนฺติ วสฺสิกมลฺลิกาทิ ยงฺกิญฺจิ ปุปฺผํ ฯ ตํ โอจินิตฺวา วา โอจิตํ วา คณฺหนฺตสฺส อุปฺปลปทุเมสุ วุตฺตนเยเนว ปาราชิกํ ฯ ปุปฺผานมฺปิ หิ วณฺฏํ วา พนฺธนํ วา อจฺฉินฺนํ รกฺขติ ฯ วณฺฏพฺภนฺตเร ปน เกสญฺจิ สูจิกา โหติ สา น รกฺขติ ฯ ผลนฺติ อมฺพผลตาลผลาทิ ยงฺกิญฺจิ ฯ ตํ รุกฺขโต คณฺหนฺตสฺส วินิจฺฉโย รุกฺเข ลคฺคิตกถายํ วุตฺโต ฯ อปเนตฺวา ฐปิตํ ภุมฺมฏฺฐาทิสงฺคหิตเมว ฯ อารามํ อภิยุญฺชตีติ ปรสนฺตกํ มม สนฺตโก อยนฺติ มุสา ภณิตฺวา อภิยุญฺชติ อทินฺนาทานสฺส ปโยคตฺตา ทุกฺกฏํ ฯ สามิกสฺส วิมตึ อุปฺปาเทตีติ วินิจฺฉยกุสลตาย พลวนิสฺสิตาทิภาเวน วา อารามสฺสามิกสฺส สํสยํ ชเนติ ฯ กถํ ฯ ตํ หิ ตถา วินิจฺฉยปฺปสุตํ ทิสฺวา สามิโก จินฺเตสิ สกฺกิสฺสามิ นุโข อหํ อิมํ อารามํ อตฺตโน กาตุํ น สกฺกิสฺสามิ นุโขติ เอวํ ตสฺส วิมติ อุปฺปชฺชมานา เตน อุปฺปาทิตา โหติ ฯ ตสฺมา ถุลฺลจฺจยํ อาปชฺชติ ฯ ธุรํ นิกฺขิปตีติ ยทา ปน สามิโก อยํ ถทฺโธ กกฺขโฬ ชีวิตพฺรหฺมจริยนฺตรายํปิ เม กเรยฺย อลํ ทานิ มยฺหํ อิมินา อาราเมนาติ ธุรํ นิกฺขิปติ อภิยุญฺชโก ปาราชิกํ อาปชฺชติ สเจ สยมฺปิ กตธุรนิกฺเขโป โหติ ฯ อถ ปน สามิเกน ธุเร นิกฺขิตฺเตปิ อภิยุญฺชโก ธุรํ อนิกฺขิปิตฺวา อิมํ สุฏฺฐุ ปีเฬตฺวา มม อาณาปวตฺตึ ทสฺเสตฺวา กึการปฏิสฺสาวิภาเว นํ ฐเปตฺวา ทสฺสามีติ ทาตพฺพภาเว สอุสฺสาโหว รกฺขติ ตาว ฯ อถาปิ อภิยุญฺชโก อจฺฉินฺทิตฺวา น ทานิ อิมสฺส ทสฺสามีติ ธุรํ นิกฺขิปติ สามิโก ปน น นิกฺขิปติ ปกฺขํ ปริเยสติ กาลํ อาคเมติ ลชฺชิปริสํ ตาว ลภามิ ปจฺฉา ชานิสฺสามีติ ปุน คหเณเยว สอุสฺสาโห โหติ รกฺขติเยว ฯ ยทา ปน โสปิ น ทสฺสามีติ สามิโกปิ น ลจฺฉามีติ เอวํ อุโภ ธุรํ นิกฺขิปนฺติ ตทา อภิยุญฺชกสฺส ปาราชิกํ ฯ อถ ปน อภิยุญฺชิตฺวา วินิจฺฉยํ กุรุมาโน อนิฏฺฐิเต วินิจฺฉเย สามิเกนปิ ธุรนิกฺเขเป อกเต อตฺตโน อสฺสามิกภาวํ ชานนฺโตเยว ตโต กิญฺจิ ปุปฺผํ วา ผลํ วา คณฺหาติ ภณฺฑคฺเฆน กาเรตพฺโพ ฯ ธมฺมญฺจรนฺโตติ ภิกฺขุสงฺเฆ วา ราชกุเล วา วินิจฺฉยํ กโรนฺโต ฯ สามิกํ ปราเชตีติ วินิจฺฉยกานํ อุกฺโกจํ ทตฺวา กูฏสกฺขึ โอตาเรตฺวา อารามสฺสามิกํ ชินาตีติ อตฺโถ ฯ อาปตฺติ ปาราชิกสฺสาติ น เกวลํ ตสฺเสว สญฺจิจฺจ ตสฺส อตฺถสาธเน ปวตฺตานํ กูฏวินิจฺฉยกานมฺปิ กูฏสกฺขีนมฺปิ สพฺเพสํ ปาราชิกํ ฯ เอตฺถ จ สามิกสฺส ธุรนิกฺเขปวเสเนว ปราชโย เวทิตพฺโพ ฯ อนิกฺขิตฺตธุโร หิ อปราชิโตว โหติ ฯ ธมฺมญฺจรนฺโต ปรชฺชตีติ สเจปิ ธมฺเมน วินเยน สตฺถุสาสเนน วินิจฺฉยสฺส ปวตฺตตฺตา สยํ ปราชยํ ปาปุณาติ ฯ เอวมฺปิ มุสาวาเทน สามิกานํ ปีฬากรณปจฺจยา ถุลฺลจฺจยํ อาปชฺชตีติ ฯ