๒ มิลกฺโข ฯ

{๑๖๔} ปฏิสลฺลานา วุฏฺฐิโตติ เตสํ ปญฺจนฺนํ ภิกฺขุสตานํ ชีวิตกฺขยปฺปตฺติภาวํ ญตฺวา ตโต เอกีภาวโต วุฏฺฐิโต ชานนฺโตปิ อชานนฺโต วิย กถาสมุฏฺฐาปนตฺถํ อายสฺมนฺตํ อานนฺทํ อามนฺเตสิ ฯ กินฺนุโข อานนฺท ตนุภูโต วิย ภิกฺขุสงฺโฆติ อานนฺท อิโต ปุพฺเพ พหู ภิกฺขู เอกโต อุปฏฺฐานํ อาคจฺฉนฺติ อุทฺเทสํ ปริปุจฺฉํ คณฺหนฺติ สชฺฌายนฺติ เอกปฺปชฺโชโต วิย อาราโม ทิสฺสติ อิทานิ ปน อฑฺฒมาสมตฺตสฺส อจฺจเยน ตนุภูโต วิย ตนุโก มนฺโท อปฺปโก วิรโล วิย ชาโต ภิกฺขุสงฺโฆ กินฺนุโข การณํ กึ ทิสาสุ ปกฺกนฺตา ภิกฺขูติ ฯ อถายสฺมา อานนฺโท กมฺมวิปาเกน เตสํ ชีวิตกฺขยปฺปตฺตึ อสลฺลกฺเขนฺโต อสุภกมฺมฏฺฐานานุโยคปจฺจยา ปน สลฺลกฺเขนฺโต ตถาหิ ปน ภนฺเต ภควาติอาทึ วตฺวา ภิกฺขูนํ อรหตฺตปฺปตฺติยา อญฺญํ กมฺมฏฺฐานํ ยาจนฺโต สาธุ ภนฺเต ภควาติอาทิมาห ฯ ตสฺสตฺโถ สาธุ ภนฺเต ภควา อญฺญํ การณํ อาจิกฺขตุ เยน ภิกฺขุสงฺโฆ อรหตฺเต ปติฏฺฐเหยฺย ๑- ฯ มหาสมุทฺทโอโรหณติฏฺฐานิ วิย หิ อญฺญานิปิ ทสานุสฺสติทส- กสิณจตุทฺธาตุววฏฺฐานพฺรหฺมวิหารอานาปานสฺสติปฺปเภทานิ พหูนิ นิพฺพาโนโรหณกมฺมฏฺฐานานิ สนฺติ เตสุ ภควา ภิกฺขู สมสฺสาเสตฺวา อญฺญตรํ กมฺมฏฺฐานํ อาจิกฺขตูติ อธิปฺปาโย ฯ อถ ภควา ตถา กาตุกาโม เถรํ อุยฺโยเชนฺโต เตนหิ อานนฺทาติอาทิมาห ฯ ตตฺถ เวสาลึ อุปนิสฺสายาติ เวสาลึ อุปนิสฺสาย สมนฺตา คาวุเตปิ

อฑฺฒโยชเนปิ ยาวติกา วิหรนฺติ เต สพฺเพ สนฺนิปาเตหีติ อตฺโถ ฯ สพฺเพ อุปฏฺฐานสาลายํ สนฺนิปาเตตฺวาติ อตฺตนา คนฺตุํ ยุตฺตฏฺฐานํ สยํ คนฺตฺวา อญฺญตฺถ ทหรภิกฺขุํ ปหิณิตฺวา มุหุตฺเตเนว อนวเสเส ภิกฺขู อุปฏฺฐานสาลายํ สมูหํ กตฺวา ฯ ยสฺสีทานิ ภนฺเต ภควา กาลํ มญฺญตีติ เอตฺถ อยมธิปฺปาโย ภควา ภิกฺขุสงฺโฆ สนฺนิปติโต เอส กาโล ภิกฺขูนํ ธมฺมกถํ กาตุํ อนุสาสนึ ทาตุํ อิทานิ ยสฺส ตุมฺเห กาลํ ชานาถ ตํ กตฺตพฺพนฺติ ฯ

{๑๖๕} อถโข ภควา ฯเปฯ ภิกฺขู อามนฺเตสิ อยมฺปิ โข ภิกฺขเวติ อามนฺเตตฺวา จ ปน ภิกฺขูนํ อรหตฺตปฺปตฺติยา ปุพฺเพ อาจิกฺขิตอสุภกมฺมฏฺฐานโต อญฺญํ ปริยายํ อาจิกฺขนฺโต อานาปานสฺสติสมาธีติ อาห ฯ อิทานิ ยสฺมา ภควตา ภิกฺขูนํ สนฺตปฺปณีตกมฺมฏฺฐานทสฺสนตฺถเมว อยํ ปาลิ วุตฺตา ตสฺมา อปริหาเปตฺวา อตฺถโยชนากฺกมํ เอตฺถ วณฺณนํ กริสฺสามิ ฯ ตตฺร อยมฺปิ โข ภิกฺขเวติ อิมสฺส ตาว ปทสฺส อยํ โยชนา ภิกฺขเว น เกวลํ อสุภภาวนาเยว กิเลสปฺปหานาย สํวตฺตติ อปิจ อยมฺปิ โข อานาปานสฺสติสมาธิ ฯเปฯ วูปสเมตีติ ฯ อยํ ปเนตฺถ อตฺถวณฺณนา ฯ อานาปานสฺสตีติ อสฺสาสปฺปสฺสาสปริคฺคาหิกา สติ ฯ วุตฺตํ เหตํ ปฏิสมฺภิทายํ อานนฺติ อสฺสาโส โน ปสฺสาโส ปานนฺติ ปสฺสาโส โน อสฺสาโส อสฺสาสวเสน อุปฏฺฐานํ สติ ปสฺสาสวเสน อุปฏฺฐานํ สติ โย อสฺสสติ ตสฺส อุปฏฺฐาติ โย ปสฺสสติ ตสฺส อุปฏฺฐาตีติ ฯ สมาธีติ ตาย อานาปานปริคฺคาหิกาย สติยา สทฺธึ อุปฺปนฺนา จิตฺเตกคฺคตา ฯ สมาธิสีเสน จายํ เทสนา น สติสีเสน ฯ ตสฺมา อานาปานสฺสติยา ยุตฺโต สมาธิ อานาปานสฺสติยํ วา สมาธิ อานาปานสฺสติสมาธีติ เอวเมตฺถ อตฺโถ เวทิตพฺโพ ฯ ภาวิโตติ อุปฺปาทิโต วฑฺฒิโต วา ฯ พหุลีกโตติ ปุนปฺปุนํ กโต ฯ สนฺโต เจว ปณีโต จาติ สนฺโต เจว ปณีโต เจว ฯ อุภยตฺถ เอวสทฺเทน นิยโม เวทิตพฺโพ ฯ กึ วุตฺตํ โหติ ฯ อยํ หิ ยถา อสุภกมฺมฏฺฐานํ เกวลํ ปฏิเวธวเสน สนฺตญฺจ ปณีตญฺจ โอฬาริการมฺมณตฺตา ปน ปฏิกูลารมฺมณตฺตา จ อารมฺมณวเสน เนว สนฺตํ น ปณีตํ น เอวํ เกนจิ ปริยาเยน อสนฺโต วา อปฺปณีโต วา อปิจ โข อารมฺมณสนฺตตายปิ สนฺโต วูปสนฺโต นิพฺพุโต ปฏิเวธสงฺขาตองฺคสนฺตตายปิ อารมฺมณปฺปณีตตายปิ ปณีโต อติตฺติกโร องฺคปฺปณีตตายปีติ ฯ เตน วุตฺตํ สนฺโต เจว ปณีโต จาติ ฯ อเสจนโก จ สุโข จ วิหาโรติ เอตฺถ ปน นาสฺส เสจนนฺติ อเสจนโก อนาสิตฺตโก อพฺโพกิณฺโณ เปฏากฺโก อาเวณิโก ฯ นตฺถิ เจตฺถ ปริกมฺเมน วา อุปจาเรน วา สนฺตตา ฯ อาทิมนสิการโต ปภูติ อตฺตโน สภาเวเนว สนฺโต จ ปณีโต จาติ อตฺโถ ฯ เกจิ ปน อเสจนโกติ อนาสิตฺตโก โอชวนฺโต สภาเวเนว มธุโรติ วทนฺติ ฯ เอวมยํ อเสจนโก จ อปฺปิตปฺปิตกฺขเณ กายิกเจตสิกสุขปฏิลาภาย สํวตฺตนโต สุโข จ วิหาโรติ เวทิตพฺโพ ฯ อุปฺปนฺนุปฺปนฺเนติ อวิกฺขมฺภิเต อวิกฺขมฺภิเต ฯ ปาปเกติ ลามเก ฯ อกุสเล ธมฺเมติ อโกสลฺลสมฺภูเต ธมฺเม ฯ ฐานโส อนฺตรธาเปตีติ ขเณเนว อนฺตรธาเปติ วิกฺขมฺเภติ ฯ วูปสเมตีติ สุฏฺฐุ อุปสเมติ ฯ นิพฺเพธภาคิยตฺตา วา อนุปุพฺเพน อริยมคฺควุฑฺฒิปฺปตฺโต สมุจฺฉินฺทติ ปฏิปฺปสฺสมฺเภตีติ อตฺโถ ฯ เสยฺยถาปีติ โอปมฺมนิทสฺสนเมตํ ฯ คิมฺหานํ ปจฺฉิเม มาเสติ อาสาฬฺหมาเส ฯ อูหตรโชชลฺลนฺติ อฑฺฒมาเส วาตาตปสุกฺขาย โคมหิสาทิปาทปฺปหารสมฺภินฺนาย ปฐวิยา อุทฺธํ หตํ อูหตํ อากาเส สมุฏฺฐิตํ รชญฺจ เรณุญฺจ ฯ มหาอกาลเมโฆติ สพฺพํ นภํ อชฺโฌตฺถริตฺวา อุฏฺฐิโต อาสาฬฺหชุณฺหปกฺเข สกลํ อฑฺฒมาสวสฺสนกเมโฆ ฯ โส หิ อสมฺปตฺเต วสฺสกาเล อุปฺปนฺนตฺตา อกาลเมโฆติ อิธ อธิปฺเปโต ฯ ฐานโส อนฺตรธาเปติ วูปสเมตีติ ขเณเนว อทสฺสนํ เนติ ปฐวิยํ สนฺนิสีทาเปติ ฯ เอวเมว โขติ โอปมฺมสมฺปฏิปาทนเมตํ ฯ ตโต ปรํ วุตฺตนยเมว ฯ อิทานิ กถํ ภาวิโต จ ภิกฺขเว อานาปานสฺสติสมาธีติ เอตฺถ ฯ กถนฺติ อานาปานสฺสติสมาธิภาวนํ นานปฺปการโต วิตฺถาเรตุมฺยตาปุจฺฉา ฯ ภาวิโต จ ภิกฺขเว อานาปานสฺสติสมาธีติ นานปฺปการโต วิตฺถาเรตุกามฺยตาย ปุฏฺฐธมฺมนิทสฺสนํ ฯ เอส นโย ทุติยปเทปิ ฯ อยมฺปเนตฺถ สงฺเขปตฺโถ ภิกฺขเว เกน ปกาเรน เกนากาเรน เกน วิธินา ภาวิโต อานาปานสฺสติสมาธิ เกน ปกาเรน พหุลีกโต สนฺโต เจว ฯเปฯ วูปสเมตีติ ฯ อิทานิ ตมตฺถํ วิตฺถาเรนฺโต อิธ ภิกฺขเวติอาทิมาห ฯ ตตฺถ อิธ ภิกฺขเว ภิกฺขูติ ภิกฺขเว อิมสฺมึ สาสเน ภิกฺขุ ฯ อยํ เหตฺถ อิธสทฺโท สพฺพปฺปการ- อานาปานสฺสติสมาธินิพฺพตฺตกสฺส ปุคฺคลสฺส นิสฺสยภูตสาสนปริทีปโน อญฺญสาสนสฺส ตถาภาวปฏิเสธโน จ ฯ วุตฺตํ เหตํ อิเธว ภิกฺขเว สมโณ ฯเปฯ สุญฺญา ปรปฺปวาทา สมเณภิ อญฺเญหีติ ฯ เตน วุตฺตํ อิมสฺมึ สาสเน ภิกฺขูติ ฯ อรญฺญคโต วา ฯเปฯ สุญฺญาคารคโต วาติ อิทมสฺส อานาปานสฺสติสมาธิภาวนานุรูป- เสนาสนปริคฺคหปริทีปนํ ฯ อิมสฺส หิ ภิกฺขุโน ทีฆรตฺตํ รูปาทีสุ อารมฺมเณสุ อนุวิสฏํ จิตฺตํ อานาปานสฺสติสมาธิอารมฺมณํ อภิรุหิตุํ น อิจฺฉติ กูฏโคณยุตฺตรโถ วิย อุปฺปถเมว ธาวติ ฯ ตสฺมา เสยฺยถาปิ นาม โคโป กูฏเธนุยา สพฺพํ ขีรมฺปิวิตฺวา วฑฺฒิตํ กูฏวจฺฉํ ทเมตุกาโม เธนุโต อปเนตฺวา เอกมนฺเต มหนฺตํ ถมฺภํ นิขนิตฺวา ตตฺถ โยตฺเตน พนฺเธยฺย อถสฺส โส วจฺโฉ อิโตจีโตจ วิปฺผนฺทิตฺวา ปลายิตุํ อสกฺโกนฺโต ตเมว ถมฺภํ อุปนิสีเทยฺย วา อุปนิปชฺเชยฺย วา เอวเมว อิมินาปิ ภิกฺขุนา ทีฆรตฺตํ รูปาทิอารมฺมณรสปานวฑฺฒิตํ ๑- ทุฏฺฐจิตฺตํ ทเมตุกาเมน รูปาทิอารมฺมณโต อปเนตฺวา อรญฺญํ วา ฯเปฯ สุญฺญาคารํ วา ปเวเสตฺวา ตตฺถ อสฺสาสปฺปสฺสาสตฺถมฺเภ สติโยตฺเตน พนฺธิตพฺพํ ฯ เอวมสฺส ตํ จิตฺตํ อิโตจีโตจ วิปฺผนฺทิตฺวาปิ ปุพฺเพ อาจิณฺณารมฺมณํ อลภมานํ สติโยตฺตํ ฉินฺทิตฺวา ปลายิตุํ อสกฺโกนฺตํ ตเมว อารมฺมณํ