ทสฺเสนฺโต ปลฺลงฺกํ อาภุชิตฺวาติอาทิมาห ฯ ตตฺถ ปลฺลงฺกนฺติ สมนฺตโต อูรุพทฺธาสนํ ฯ อาภุชิตฺวาติ อาพนฺธิตฺวา ฯ อุชุํ กายํ ปณิธายาติ อุปริมํ สรีรํ อุชุกํ ฐเปตฺวา อฏฺฐารส ปิฏฺฐิกณฺฏเก โกฏิยา โกฏึ ปฏิปาเทตฺวา ฯ เอวํ หิ นิสินฺนสฺส จมฺมมํสนหารูนิ น ปณมนฺติ ฯ อถสฺส ยา เตสํ ปณมนปจฺจยาเอว ขเณ ขเณ เวทนา อุปฺปชฺเชยฺยุํ ตา น อุปฺปชฺชนฺติ ฯ ตาสุ อนุปฺปชฺชมานาสุ จิตฺตํ เอกคฺคํ โหติ กมฺมฏฺฐานํ น ปริปตติ วุฑฺฒึ ผาตึ อุปคจฺฉติ ฯ ปริมุขํ สตึ อุปฏฺฐเปตฺวาติ กมฺมฏฺฐานาภิมุขํ สตึ ฐปยิตฺวา ฯ อถวา ปรีติ ปริคฺคหฏฺโฐ มุขนฺติ นิยฺยานฏฺโฐ สตีติ อุปฏฺฐานฏฺโฐ เตน วุจฺจติ ปริมุขํ สตินฺติ เอวํ ปฏิสมฺภิทายํ วุตฺตนเยเนว เจตฺถ อตฺโถ ทฏฺฐพฺโพ ฯ ตตฺรายํ สงฺเขโป ปริคฺคหิตนิยฺยานํ สตึ กตฺวาติ ฯ

โส สโตว อสฺสสตีติ โส ภิกฺขุ เอวํ นิสีทิตฺวา เอวญฺจ สตึ อุปฏฺฐเปตฺวา ตํ สตึ อวิชหนฺโต สโตเอว อสฺสสติ สโต ปสฺสสติ ฯ สโตการี โหตีติ วุตฺตํ โหติ ฯ อิทานิ เยหากาเรหิ สโตการี โหติ เต ทสฺเสนฺโต ทีฆํ วา อสฺสสนฺโตติอาทิมาห ฯ วุตฺตํ เหตํ ปฏิสมฺภิทายํ โส สโตว อสฺสสติ สโต ปสฺสสตีติ เอตสฺเสว วิภงฺเค พตฺตึสาย อากาเรหิ สโตการี โหติ ทีฆํ อสฺสาสวเสน จิตฺตสฺส เอกคฺคตํ อวิกฺเขปํ ปชานโต สติ อุปฏฺฐิตา โหติ ตาย สติยา เตน ญาเณน สโตการี โหติ ทีฆํ ปสฺสาสวเสน ฯเปฯ ปฏินิสฺสคฺคานุปสฺสี อสฺสาสวเสน ปฏินิสฺสคฺคานุปสฺสี ปสฺสาสวเสน จิตฺตสฺส เอกคฺคตํ อวิกฺเขปํ ปชานโต สติ อุปฏฺฐิตา โหติ ตาย สติยา เตน ญาเณน สโตการี โหตีติ ฯ ตตฺถ ทีฆํ วา อสฺสสนฺโตติ ทีฆํ วา อสฺสาสํ ปวตฺเตนฺโต ฯ อสฺสาโสติ พหิ นิกฺขมนวาโต ปสฺสาโสติ อนฺโต ปวิสนวาโตติ วินยฏฺฐกถายํ วุตฺตํ ฯ สุตฺตนฺตฏฺฐกถาสุ ปน อุปปฏิปาฏิยา อาคตํ ฯ ตตฺถ สพฺเพสมฺปิ คพฺภเสยฺยกานํ มาตุกุจฺฉิโต นิกฺขมนกาเล ปฐมํ คพฺภนฺตรวาโต พหิ นิกฺขมติ ปจฺฉา พาหิรวาโต สุขุมํ รชํ คเหตฺวา อพฺภนฺตรํ ปวิสนฺโต ตาลุํ อาหจฺจ นิพฺพายติ ฯ เอวนฺตาว อสฺสาสปฺปสฺสาสา เวทิตพฺพา ฯ ยา ปน เตสํ ทีฆรสฺสตา สา อทฺธานวเสน เวทิตพฺพา ฯ ยถา หิ โอกาสทฺธานํ ผริตฺวา ฐิตํ อุทกํ วา วาลิกา วา ทีฆมุทกํ ทีฆา วาลิกา รสฺสมุทกํ รสฺสา วาลิกาติ วุจฺจติ เอวํ จุณฺณวิจุณฺณาปิ อสฺสาสปฺปสฺสาสา หตฺถิสรีเร อหิสรีเร จ เตสํ อตฺตภาวสงฺขาตํ ทีฆํ อทฺธานํ สณิกํ ปูเรตฺวา สณิกเมว นิกฺขมนฺติ ตสฺมา ทีฆาติ วุจฺจนฺติ ฯ สุนขสสาทีนํ อตฺตภาวสงฺขาตํ รสฺสํ อทฺธานํ สีฆํ ปูเรตฺวา สีฆเมว นิกฺขมนฺติ ตสฺมา รสฺสาติ วุจฺจนฺติ ฯ มนุสฺเสสุ ปน เกจิ หตฺถิอหิอาทโย วิย กาลทฺธานวเสน ทีฆํ อสฺสสนฺติ จ ปสฺสสนฺติ จ เกจิ สุนขสสาทโย วิย รสฺสํ ตสฺมา เตสํ กาลวเสน ทีฆมทฺธานํ นิกฺขมนฺตา จ ปวิสนฺตา จ เต ทีฆา อิตฺตรมทฺธานํ นิกฺขมนฺตา จ ปวิสนฺตา จ รสฺสาติ เวทิตพฺพา ฯ ตตฺรายํ ภิกฺขุ นวหากาเรหิ ทีฆํ อสฺสสนฺโต จ ปสฺสสนฺโต จ ทีฆํ อสฺสสามิ ปสฺสสามีติ ปชานาติ ฯ เอวํ ปชานโต จสฺส เอเกนากาเรน กายานุปสฺสนาสติปฏฺฐานภาวนา สมฺปชฺชตีติ เวทิตพฺพา ฯ ยถาห ปฏิสมฺภิทายํ ฯ กถํ ทีฆํ อสฺสสนฺโต ทีฆํ อสฺสสามีติ ปชานาติ ฯเปฯ รสฺสํ ปสฺสสนฺโต รสฺสํ ปสฺสสามีติ ปชานาติ ฯ ทีฆํ อสฺสาสํ อทฺธานสงฺขาเต อสฺสสติ ทีฆํ ปสฺสาสํ อทฺธานสงฺขาเต ปสฺสสติ ทีฆํ อสฺสาสปฺปสฺสาสํ อทฺธานสงฺขาเต อสฺสสติปิ ปสฺสสติปิ ทีฆํ อสฺสาสปฺปสฺสาสํ อทฺธานสงฺขาเต อสฺสสโตปิ ปสฺสสโตปิ ฉนฺโท อุปฺปชฺชติ ฯ ฉนฺทวเสน ตโต สุขุมตรํ ทีฆํ อสฺสาสํ อทฺธานสงฺขาเต อสฺสสติ ฉนฺทวเสน ตโต สุขุมตรํ ทีฆํ ปสฺสาสํ อทฺธานสงฺขาเต ปสฺสสติ ฉนฺทวเสน ตโต สุขุมตรํ อสฺสาสปฺปสฺสาสํ อทฺธานสงฺขาเต อสฺสสติปิ ปสฺสสติปิ ฉนฺทวเสน ตโต สุขุมตรํ ทีฆํ อสฺสาสปฺปสฺสาสํ อทฺธานสงฺขาเต อสฺสสโตปิ ปสฺสสโตปิ ปามุชฺชํ อุปฺปชฺชติ ฯ ปามุชฺชวเสน ตโต สุขุมตรํ ทีฆํ อสฺสาสํ อทฺธานสงฺขาเต อสฺสสติ ปามุชฺชวเสน ตโต สุขุมตรํ ทีฆํ ปสฺสาสํ ฯเปฯ ทีฆํ อสฺสาสปฺปสฺสาสํ อทฺธานสงฺขาเต อสฺสสติปิ ปสฺสสติปิ ปามุชฺชวเสน ตโต สุขุมตรํ ทีฆํ อสฺสาสปฺปสฺสาสํ อทฺธานสงฺขาเต อสฺสสโตปิ ปสฺสสโตปิ ทีฆํ อสฺสาสปฺปสฺสาสา จิตฺตํ วิวฏฺฏติ อุเปกฺขา สณฺฐาติ ฯ อิเมหิ นวหากาเรหิ ทีฆํ อสฺสาสปฺปสฺสาสา กาโย อุปฏฺฐานํ สติ อนุปสฺสนา ญาณํ กาโย อุปฏฺฐานํ โน สติ สติ อุปฏฺฐานญฺเจว สติ จ ตาย สติยา เตน ญาเณน ตํ กายํ อนุปสฺสตีติ เตน วุจฺจติ กาเย กายานุปสฺสนาสติปฏฺฐานภาวนาติ ฯ เอเสว นโย รสฺสปเทปิ ฯ อยํ ปน วิเสโส ฯ ยถา เอตฺถ ทีฆํ อสฺสาสํ อทฺธานสงฺขาเตติ วุตฺตํ เอวํ อิธ รสฺสํ อสฺสาสํ อิตฺตรสงฺขาเต อสฺสสตีติ อาคตํ ฯ ตสฺมา ตสฺส วเสน ยาว เตน วุจฺจติ กาเย กายานุปสฺสนาสติปฏฺฐานาภาวนาติ ตาว โยเชตพฺพํ ฯ เอวมยํ อทฺธานวเสน อิตฺตรวเสน จ อิเมหิ นวหิ อากาเรหิ อสฺสาสปฺปสฺสาเส ปชานนฺโต ทีฆํ วา อสฺสสนฺโต ทีฆํ อสฺสสามีติ ปชานาติ ฯเปฯ รสฺสํ วา ปสฺสสนฺโต รสฺสํ ปสฺสสามีติ ปชานาตีติ เวทิตพฺโพ ฯ เอวํ ปชานโต จสฺส