ปฏิสนฺธิโต ปน ยาว จุติ เอตํ อทฺธาปจฺจุปฺปนฺนํ นาม ฯ ตทุภยมฺปิ โวโรเปตุํ สกฺกา ฯ กถํ ฯ ตสฺมึ หิ อุปกฺกเม กเต ลทฺธูปกฺกมํ ชีวิตทสกํ นิรุชฺฌมานํ ทุพฺพลสฺส ปริหีนเวคสฺส สนฺตานสฺส ปจฺจโย โหติ ตโต สนฺตติปจฺจุปฺปนฺนํ วา อทฺธาปจฺจุปฺปนฺนํ วา ยถา ปริจฺฉินฺนํ กาลํ อปฺปตฺวา อนฺตราว นิรุชฺฌติ เอวํ ตทุภยมฺปิ โวโรเปตุํ สกฺกา ฯ ตสฺมา ตเทว สนฺธาย สนฺตตึ วิโกเปตีติ อิทํ วุตฺตนฺติ เวทิตพฺพํ ฯ

อิมสฺส ปนตฺถสฺส อาวิภาวตฺถํ ปาโณ เวทิตพฺโพ ปาณาติปาโต เวทิตพฺโพ ปาณาติปาตี เวทิตพฺโพ ปาณาติปาตสฺส ปโยโค เวทิตพฺโพ ฯ ตตฺถ ปาโณติ โวหารโต สตฺโต ปรมตฺถโต ชีวิตินฺทฺริยํ ฯ ชีวิตินฺทฺริยํ หิ อติปาเตนฺโต ปาณมติปาเตตีติ วุจฺจติ ฯ ตํ วุตฺตปฺปการเมว ฯ ปาณาติปาโตติ ยาย เจตนาย ชีวิตินฺทฺริยูปจฺเฉทกํ ปโยคํ สมุฏฺฐาเปติ สา วธกเจตนา ปาณาติปาโตติ วุจฺจติ ฯ ปาณาติปาตีติ วุตฺตเจตนาสมงฺคิปุคฺคโล ทฏฺฐพฺโพ ฯ ปาณาติปาตสฺส ปโยโคติ ปาณาติปาตสฺส ฉปฺปโยคา สาหตฺถิโก อาณตฺติโก นิสฺสคฺคิโย ถาวโร วิชฺชามโย อิทฺธิมโยติ ฯ ตตฺถ สาหตฺถิโกติ สยํ มาเรนฺตสฺส กาเยน วา กายปฏิพทฺเธน วา ปหรณํ ฯ อาณตฺติโกติ อญฺญํ อาณาเปนฺตสฺส เอวํ วิชฺฌิตฺวา วา ปหริตฺวา วา มาเรหีติ อาณาปนํ ฯ นิสฺสคฺคิโยติ ทูเร ฐิตํ มาเรตุกามสฺส กาเยน วา กายปฏิพทฺเธน วา อุสุสตฺติยนฺตปาสาณาทีนํ นิสฺสชฺชนํ ฯ ถาวโรติ อสํหาริเมน อุปกรเณน มาเรตุกามสฺส โอปาตอปสฺเสนอุปนิกฺขิปนเภสชฺชสํวิธานํ ฯ เต จตฺตาโรปิ ปรโต ปาลิวณฺณนายเมว วิตฺถารโต อาวิภวิสฺสนฺติ ฯ วิชฺชามยอิทฺธิมยา ปน ปาลิยํ อนาคตา ฯ เต เอวํ เวทิตพฺพา ฯ สงฺเขปโต หิ มารณตฺถํ วิชฺชาปริชปฺปนํ วิชฺชามโย ปโยโค ฯ อฏฺฐกถาสุ ปน กตโม วิชฺชามโย ปโยโค อาถพฺพนิกา อถพฺพนํ ปโยเชนฺติ นคเร วา รุทฺเธ สงฺคาเม วา ปจฺจุปฏฺฐิเต ปฏิเสธาย ปจฺจตฺถิเกสุ ปจฺจามิตฺเตสุ อีตึ อุปฺปาเทนฺติ อุปทฺทวํ อุปฺปาเทนฺติ โรคํ อุปฺปาเทนฺติ ปชฺชรกํ อุปฺปาเทนฺติ สูจิกํ กโรนฺติ ปกฺขนฺทิยํ กโรนฺติ เอวํ อาถพฺพนิกา อถพฺพนํ ปโยเชนฺติ วิชฺชาธรา วิชฺชํ ปริวตฺเตตฺวา นคเร วา รุทฺเธ ฯเปฯ ปกฺขนฺทิยํ กโรนฺตีติ เอวํ วิชฺชามยํ ปโยคํ ทสฺเสตฺวา อาถพฺพนิเกหิ จ วิชฺชาธเรหิ จ มาริตานํ พหูนิ วตฺถูนิ วุตฺตานิ ฯ กินฺเตหิ ฯ อิทํ เหตฺถ ลกฺขณํ มารณตฺถํ วิชฺชาปริชปฺปนํ วิชฺชามโย ปโยโคติ ฯ กมฺมวิปากชาย อิทฺธิยา ปโยชนํ อิทฺธิมโย ปโยโค ฯ กมฺมวิปากชิทฺธิ จ นาเมสา นาคานํ นาคิทฺธิ สุปณฺณานํ สุปณฺณิทฺธิ ยกฺขานํ ยกฺขิทฺธิ เทวานํ เทวิทฺธิ ราชูนํ ราชิทฺธีติ พหุวิธา ฯ ตตฺถ ทิฏฺฐทฏฺฐผุฏฺฐวิสานํ นาคานํ ทิสฺวา ฑํสิตฺวา ผุสิตฺวา ปรูปฆาตกรเณ นาคิทฺธิ เวทิตพฺพา ฯ สุปณฺณานํ มหาสมุทฺทโต ทฺวตฺตึสพฺยามสตปฺปมาณนาคุทฺธรเณ สุปณฺณิทฺธิ เวทิตพฺพา ฯ ยกฺขา ปน เนว อาคจฺฉนฺตา น ปหรนฺตา ทิสฺสนฺติ เตหิ ปหตสตฺตา ปน ตสฺมึเยว ฐาเน มรนฺติ ตตฺร เตสํ ยกฺขิทฺธิ เวทิตพฺพา ฯ เวสฺสวณสฺส โสตาปนฺนกาลโต ปุพฺเพ นยนาวุเธน ๑- โอโลกิตกุมฺภณฺฑานํ มรเณ อญฺเญสญฺจ เทวานํ ยถาสกํ อิทฺธานุภาเว เทวิทฺธิ เวทิตพฺพา ฯ รญฺโญ จกฺกวตฺติสฺส สปริสสฺส อากาสคมนาทีสุ อโสกสฺส เหฏฺฐา อุปริ จ โยชเน อาณปฺปวตฺตนาทีสุ ปิตุรญฺโญ จ สีหลนรินฺทสฺส ทาฒาโกฏฺฏเนน จูฬสุมนกุฏุมฺพิยมารเณ ราชิทฺธิ ทฏฺฐพฺพาติ ฯ เกจิ ปน ปุน จปรํ ภิกฺขเว สมโณ วา พฺราหฺมโณ วา อิทฺธิมา เจโตวสิปฺปตฺโต อญฺญิสฺสา กุจฺฉิคตํ คพฺภํ ปาปเกน มนสานุเปกฺขิตา โหติ อโห วตายํ ตํ กุจฺฉิคตํ คพฺภํ น โสตฺถินา อภินิกฺขเมยฺยาติ เอวมฺปิ ภิกฺขเว กุลุมฺภสฺส ๒- อุปฆาโต โหตีติอาทิกานิ สุตฺตานิ ทสฺเสตฺวา ภาวนามยิทฺธิยาปิ ปรูปฆาตกมฺมํ วทนฺติ สห ปรูปฆาตกรเณน จ อาทิตฺตฆรูปริกฺขิตฺตสฺส อุทกฆฏสฺส เภทนมิว อิทฺธิวินาสนญฺจ อิจฺฉนฺติ ฯ ตํ เตสํ อิจฺฉามตฺตเมว ฯ กสฺมา ฯ ยสฺมา กุสลเวทนาวิตกฺกปริตฺตตฺติเกหิ น สเมติ ฯ กถํ ฯ อยํ หิ ภาวนามยิทฺธิ นาม กุสลตฺติเก กุสลา เจว อพฺยากตา จ ปาณาติปาโต อกุสโล เวทนาตฺติเก