ปาปุณาติ ยถา ภิกฺขุ ตมฺปิ สพฺพํ วิภาวเย อิติ เอตฺถ ปน ตีสุ ปิฏเกสุ ติธา ปริยตฺติเภโท ทฏฺฐพฺโพ ฯ ติสฺโส หิ ปริยตฺติโย อลคทฺทูปมา นิสฺสรณตฺถา ภณฺฑาคาริยปริยตฺตีติ ฯ ตตฺถ ทุคฺคหิตา อุปารมฺภาทิเหตุปริยาปุตา อลคทฺทูปมา ยํ สนฺธาย วุตฺตํ เสยฺยถาปิ ภิกฺขเว ปุริโส อลคทฺทตฺถิโก ฯเปฯ โส ปสฺเสยฺย มหนฺตํ อลคทฺทํ ตเมนํ โภเค วา นงฺคุฏฺเฐ วา คณฺเหยฺย ตสฺส โส อลคทฺโท ปริวตฺติตฺวา หตฺเถ วา พาหายํ วา อญฺญตรสฺมึ วา องฺคปจฺจงฺเค ฑํเสยฺย โส ตโตนิทานํ มรณํ วา นิคจฺเฉยฺย มรณมตฺตํ วา ทุกฺขํ ตํ กิสฺสเหตุ ทุคฺคหิตตฺตา ภิกฺขเว อลคทฺทสฺส เอวเมว โข ภิกฺขเว อิเธกจฺเจ โมฆปุริสา ธมฺมํ ปริยาปุณนฺติ สุตฺตํ ฯเปฯ เวทลฺลํ เต ตํ ธมฺมํ ปริยาปุณิตฺวา เตสํ ธมฺมานํ ปญฺญาย อตฺถํ น อุปปริกฺขนฺติ เตสํ เต ธมฺมา ปญฺญาย อตฺถํ อนุปปริกฺขตํ น นิชฺฌานํ ขมนฺติ เต อุปารมฺภานิสํสา เจว ธมฺมํ ปริยาปุณนฺติ อิติวาทปฺปโมกฺขานิสํสา จ ยสฺส จตฺถาย ธมฺมํ ปริยาปุณนฺติ ตญฺจสฺส อตฺถํ นานุโภนฺติ เตสํ เต ธมฺมา ทุคฺคหิตา ทีฆรตฺตํ อหิตาย ทุกฺขาย สํวตฺตนฺติ ตํ กิสฺสเหตุ ทุคฺคหิตตฺตา ภิกฺขเว ธมฺมานนฺติ ๑- ฯ ยา ปน สุคหิตา สีลกฺขนฺธาทิปาริปูรึเยว อากงฺขมาเนน ปริยาปุตา น อุปารมฺภาทิเหตุ อยํ นิสฺสรณตฺถา นาม ฯ ยํ สนฺธาย วุตฺตํ เตสํ เต ธมฺมา สุคหิตา ทีฆรตฺตํ หิตาย สุขาย สํวตฺตนฺติ ตํ กิสฺสเหตุ สุคหิตตฺตา ภิกฺขเว ธมฺมานนฺติ ๒- ฯ ยํ ปน ปริญฺญาตกฺขนฺโธ ปหีนกิเลโส ภาวิตมคฺโค ปฏิวิทฺธากุปฺโป สจฺฉิกตนิโรโธ ขีณาสโว เกวลํ ปเวณิปาลนตฺถาย วํสานุรกฺขณตฺถาย ปริยาปุณาติ อยํ ภณฺฑาคาริกปริยตฺตีติ ฯ วินเย ปน สุปฏิปนฺโน ภิกฺขุ สีลสมฺปตฺตึ นิสฺสาย ติสฺโส วิชฺชา ปาปุณาติ ตาสํเยว จ ตตฺถ ปเภทวจนโต ฯ สุตฺเต สุปฏิปนฺโน สมาธิสมฺปทํ นิสฺสาย ฉฬภิญฺญา ปาปุณาติ ตาสํเยว จ ตตฺถ ปเภทวจนโต ฯ อภิธมฺเม สุปฏิปนฺโน ปญฺญาสมฺปทํ นิสฺสาย จตสฺโส ปฏิสมฺภิทา ปาปุณาติ ตาสญฺจ ตตฺเถว ปเภทวจนโต ฯ

วินเย ปน ทุปฺปฏิปนฺโน อนุญฺญาตสุขสมฺผสฺสอตฺถรณปาปุรณาทิสมผสฺสสามญฺญโต ปฏิกฺขิตฺเตสุ อุปาทินฺนผสฺสาทีสุ อนวชฺชสญฺญี โหติ ฯ วุตฺตมฺปิ เหตํ ตถาหํ ภควตา ธมฺมํ เทสิตํ อาชานามิ ยถา เยเม อนฺตรายิกา ธมฺมา วุตฺตา ภควตา เต ปฏิเสวโต นาลํ อนฺตรายายาติ ๑- ฯ ตโต ทุสฺสีลภาวํ ปาปุณาติ ฯ สุตฺเต ทุปฺปฏิปนฺโน จตฺตาโร เม ภิกฺขเว ปุคฺคลา สนฺโต สํวิชฺชมานาติอาทีสุ ๒- อธิปฺปายํ อชานนฺโต ทุคฺคหิตํ คณฺหาติ ฯ ยํ สนฺธาย วุตฺตํ อตฺตนา ทุคฺคหิเตน อมฺเห เจว อพฺภาจิกฺขติ อตฺตานญฺจ ขนติ พหุญฺจ อปุญฺญํ ปสวตีติ ๓- ฯ ตโต มิจฺฉาทิฏฺฐิตมฺปาปุณาติ ฯ อภิธมฺเม ทุปฺปฏิปนฺโน ธมฺมจินฺตํ อติธาวนฺโต อจินฺเตยฺยานิปิ จินฺเตติ ตโต จิตฺตกฺเขปํ ปาปุณาติ ฯ วุตฺตํ เหตํ จตฺตารีมานิ ภิกฺขเว อจินฺเตยฺยานิ น จินฺเตตพฺพานิ ยานิ จินฺเตนฺโต อุมฺมาทสฺส วิฆาตสฺส ภาคี อสฺสาติ เอวเมเตสุ ทุปฺปฏิปนฺโน ยถากฺกเมน อิมํ ทุสฺสีลภาว มิจฺฉาทิฏฺฐิตาจิตฺตกฺเขปเภทํ วิปตฺตึ ปาปุณาติ ฯ เอตฺตาวตา