ปาปิจฺโฉติ ยา สา อิเธกจฺโจ ทุสฺสีโลว สมาโน สีลวาติ มํ ชโน ชานาตูติ อิจฺฉตีติอาทินา นเยน วุตฺตา ปาปิจฺฉตา ตาย สมนฺนาคโต ฯ อิจฺฉาปกโตติ ตาย ปาปิกาย อิจฺฉาย ปกโต อภิภูโต ปาราชิโก หุตฺวา ฯ วิสุทฺธาเปกฺโขติ อตฺตโน วิสุทฺธึ อเปกฺขมาโน อิจฺฉมาโน ปฏฺฐยมาโน ฯ อยํ หิ ยสฺมา ปาราชิกํ อาปนฺโน ตสฺมา ภิกฺขุภาเว ฐตฺวา อภพฺโพ ฌานาทีนิ อธิคนฺตุํ ฯ ภิกฺขุภาโว หิสฺส สคฺคนฺตราโย เจว โหติ มคฺคนฺตราโย จ ฯ วุตฺตญฺเหตํ สามญฺญํ ทุปฺปรามฏฺฐํ นิรยายูปกฑฺฒตีติ ฯ อปรํปิ วุตฺตํ สิถิโล หิ ปริพฺพาโช ภิยฺโย อากีรเต รชนฺติ ฯ อิจฺจสฺส ภิกฺขุภาโว วิสุทฺธิ นาม น โหติ ฯ ยสฺมา ปน คิหี วา อุปาสโก วา อารามิโก วา สามเณโร วา หุตฺวา ทานสรณสีลสํวราทีหิ สคฺคมคฺคํ วา ฌานวิโมกฺขาทีหิ โมกฺขมคฺคํ วา อาราเธตุํ ภพฺโพ โหติ ตสฺมาสฺส คิหิอาทิภาโว วิสุทฺธิ นาม โหติ ฯ ตสฺมา ตํ วิสุทฺธึ อเปกฺขณโต วิสุทฺธาเปกฺโขติ วุจฺจติ ฯ เตเนว จสฺส ปทภาชเน คิหี วา โหตุกาโมติอาทิ วุตฺตํ ฯ เอวํ วเทยฺยาติ เอวํ ภเณยฺย ฯ กถํ ฯ อชานเมวํ อาวุโส อวจํ ชานามิ อปสฺสํ ปสฺสามีติ ฯ ปทภาชเน ปน เอวํ วเทยฺยาติ อิทํ ปทํ อนุทฺธริตฺวาว ยถา วทนฺโต อชานเมวํ อาวุโส อวจํ ชานามิ อปสฺสํ ปสฺสามีติ วทติ นาม วุจฺจติ ตํ อาการํ ทสฺเสตุํ นาหํ เอเต ธมฺเม ชานามีติอาทิ วุตฺตํ ฯ ตุจฺฉํ มุสา วิลปินฺติ อหํ วจนตฺถวิหรโต ตุจฺฉํ วญฺจนาธิปฺปายโต มุสา วิลปึ อภณินฺติ วุตฺตํ โหติ ฯ ปทภาชเน ปนสฺส อญฺเญน ปทพฺยญฺชเนน อตฺถมตฺตํ ทสฺเสตุํ ตุจฺฉกํ มยา ภณิตนฺติอาทิ วุตฺตํ ฯ ปุรีเม อุปาทายาติ ปุริมานิ ตีณิ ปาราชิกานิ อาปนฺเน ปุคฺคเล อุปาทาย ฯ เสสํ ปุพฺเพ วุตฺตนยตฺตา อุตฺตานตฺถตฺตา จ ปากฏเมวาติ ฯ

{๑๙๙} เอวํ อุทฺทิฏฺฐสิกฺขาปทํ ปทานุกฺกเมน วิภชิตฺวา อิทานิ ยสฺมา เหฏฺฐาปทภาชนียมฺหิ ฌานํ วิโมกฺขํ สมาธิ สมาปตฺติ ญาณทสฺสนํ ฯเปฯ สญฺญาคาเร อภิรตีติ เอวํ สงฺขิตฺเตเนว อุตฺตริมนุสฺสธมฺโม ทสฺสิโต น วิตฺถาเรน อาปตฺตึ อาโรเปตฺวา ตนฺติ ฐปิตา สงฺเขปทสฺสิเต จ อตฺเถ น สพฺเพ สพฺพากาเรน นยํ คเหตุํ สกฺโกนฺติ ตสฺมา สพฺพากาเรน นยคฺคหณตฺถํ ปุน ตเทว ปทภาชนํ มาติกาฐาเน ฐเปตฺวา วิตฺถารโต อุตฺตริมนุสฺสธมฺมํ ทสฺเสตฺวา อาปตฺติเภทํ ทสฺเสตุกาโม ฌานนฺติ ปฐมํ ฌานํ ทุติยํ ฌานนฺติอาทิมาห ฯ ตตฺถ ปฐมชฺฌานาทีหิ เมตฺตาฌานาทีนิปิ อสุภชฺฌานาทีนิปิ อานาปานสฺสติสมาธิชฺฌานมฺปิ โลกิยชฺฌานมฺปิ โลกุตฺตรฌานมฺปิ สงฺคหิตเมว ฯ ตสฺมา ปฐมชฺฌานํ สมาปชฺชินฺติปิ จตุตฺถํ ฌานํ ๑- เมตฺตาฌานํ ฯเปฯ อุเปกฺขาฌานํ อสุภชฺฌานํ อานาปานสฺสติสมาธิชฺฌานํ โลกิยชฺฌานํ โลกุตฺตรชฺฌานํ สมาปชฺชินฺติปิ ภณนฺโต ปาราชิโกว โหตีติ เวทิตพฺโพ ฯ สุฏฺฐุ มุตฺโต

เล่มที่ ๑ มหาวิภังค์ ภาค ๑๓๔๙

ที่มาและฉบับอื่นของ “สิกขาบทวิภังค์”