ตตฺถ สุทฺธิกวาโร วตฺตุกามวาโร ปจฺจยปฏิสํยุตฺตวาโรติ ตโย มหาวารา ฯ เตสุ สุทฺธิกวาเร ปฐมํ ฌานํ อาทึ กตฺวา ยาว โมหา จิตฺตํ วินีวรณตาปทํ ๑- ตาว เอกเมกสฺมึ ๒- ปเท สมาปชฺชึ สมาปชฺชามิ สมาปนฺโน ลาภิมฺหิ วสิมฺหิ สจฺฉิกตํ

๒. เอเกกสฺมึ ฯ มยาติ อิเมสุ ฉสุ ปเทสุ เอกเมกํ ปทํ ตีหากาเรหิ จตูหิ ปญฺจหิ ฉหิ สตฺตหากาเรหีติ เอวํ ปญฺจกฺขตฺตุํ โยเชตฺวา สุทฺธิกนโย นาม วุตฺโต ฯ ตโต ปฐมํ ฌานํ ทุติยํ ฌานนฺติ เอวํ ปฐมชฺฌาเนน สทฺธึ เอกเมกํ ปทํ ฆเฏนฺเตน สพฺพปทานิ ฆเฏตฺวา เตเนว วิตฺถาเรน ขณฺฑจกฺกนฺนาม วุตฺตํ ฯ ตํ หิ ปุน อาเนตฺวา ปฐมชฺฌานาทีหิ สทฺธึ น โยชิตํ ตสฺมา ขณฺฑจกฺกนฺติ วุจฺจติ ฯ ตโต ทุติยํ ฌานํ ตติยํ ฌานนฺติ เอวํ ทุติยชฺฌาเนน สทฺธึ เอกเมกํ ปทํ ฆเฏตฺวา ปุน อาเนตฺวา ปฐมชฺฌาเนน สทฺธึ สมฺพนฺธิตฺวา เตเนว วิตฺถาเรน พทฺธจกฺกนฺนาม วุตฺตํ ฯ ตโต ยถา ทุติยชฺฌาเนน สทฺธึ เอวํ ตติยชฺฌานาทีหิ สทฺธึ เอกเมกํ ปทํ ฆเฏตฺวา ปุน อาเนตฺวา ทุติยชฺฌานาทีหิ สทฺธึ สมฺพนฺธิตฺวา เตเนว วิตฺถาเรน อญฺญานิปิ เอกูนตฺตึสํ พทฺธจกฺกานิ วตฺวา เอกมูลกนโย นิฏฺฐาปิโต ฯ ปาโฐ ปน สงฺเขเปน ทสฺสิโต ฯ โส อสมฺมุยฺหนฺเตน วิตฺถารโต เวทิตพฺโพ ฯ ยถา จ เอกมูลโก เอวํ ทุมูลกาทโยปิ สพฺพมูลปริโยสานา จตุนฺนํ สตานํ อุปริ ปญฺจตฺตึส นยา วุตฺตา ฯ เสยฺยถีทํ ฯ ทฺวิมูลกา เอกูนตึส ติมูลกา อฏฺฐวีส จตุมฺมูลกา สตฺตวีส ฯ เอวํ ปญฺจมูลกาทโยปิ เอเกกํ อูนํ กตฺวา ยาว ตึสมูลกา ตาว เวทิตพฺพา ฯ ปาเฐ ปน เตสํ นามมฺปิ สงฺขิปิตฺวา อิทํ สพฺพมูลกนฺติ ตึสมูลกนโยว เอโก ทสฺสิโต ฯ ยสฺมา จ สุญฺญาคารปทํ ฌาเนน อฆฏิตํ สีสํ น โอตรติ ตสฺมา ตํ อนามสิตฺวา โมหา จิตฺตํ วินีวรณปทปริโยสานาเยว สพฺพตฺถ โยชนา ทสฺสิตาติ เวทิตพฺพา ฯ เอวํ ปฐมชฺฌานาทีนิ ปฏิปาฏิยา วา อุปฺปฏิปาฏิยา วา ทุติยชฺฌานาทีหิ ฆเฏตฺวา วา อฆเฏตฺวา วา สมาปชฺชินฺติอาทินา นเยน อุลฺลปโต โมกฺโข นตฺถิ ปาราชิกํ อาปชฺชติเยวาติ อิมสฺส อตฺถสฺส ทสฺสนวเสน วุตฺเต จ ปเนกสฺมึ สุทฺธิกมหาวาเร อยํ สงฺเขปโต อตฺถวณฺณนา ฯ

ตีหากาเรหีติ สมฺปชานมุสาวาทสฺส องฺคภูเตหิ ตีหิ การเณหิ ฯ ปุพฺเพวสฺส โหตีติ ปุพฺพภาเคเยว อสฺส ปุคฺคลสฺส เอวํ โหติ มุสา ภณิสฺสนฺติ ฯ ภณนฺตสฺส โหตีติ ภณมานสฺส โหติ ฯ ภณิตสฺส โหตีติ ภณิเต อสฺส โหติ ฯ ยํ วตฺตพฺพํ ตสฺมึ วุตฺเต โหตีติ อตฺโถ ฯ อถวา ภณิตสฺสาติ วุตฺตวโต นิฏฺฐิตวจนสฺส โหตีติ ฯ เอวํ โย ปุพฺพภาเคปิ ชานาติ ภณนฺโตปิ ชานาติ ปจฺฉาปิ ชานาติ มุสา มยา ภณิตนฺติ โส ปฐมํ ฌานํ สมาปชฺชินฺติ ภณนฺโต ปาราชิกํ อาปชฺชตีติ อยเมตฺถ อตฺโถ ทสฺสิโต ฯ กิญฺจาปิ ทสฺสิโต อถโข อยเมตฺถ วิเสโส ฯ ปุจฺฉา ตาว โหติ มุสา ภณิสฺสนฺติ ปุพฺพภาโค อตฺถิ มุสา มยา ภณิตนฺติ ปจฺฉาภาโค นตฺถิ วุตฺตมตฺตเมว หิ โกจิ ปมุสฺสติ กินฺตสฺส ปาราชิกํ โหติ น โหตีติ ฯ สา เอวํ อฏฺฐกถาสุ วิสฺสชฺชิตา ปุพฺพภาเค มุสา ภณิสฺสนฺติ จ ภณนฺตสฺส มุสา ภณามีติ จ ชานโต ปจฺฉาภาเค มุสา มยา ภณิตนฺติ น สกฺกา น ภวิตุํ สเจปิ น โหติ ปาราชิกเมว ฯ ปุริมเมว หิ องฺคทฺวยํ ปมาณํ ฯ ยสฺสาปิ ปุพฺพภาเค มุสา ภณิสฺสนฺติ อาโภโค นตฺถิ ภณนฺโต ปน มุสา ภณามีติ ชานาติ ภณิเตปิ มุสา มยา ภณิตนฺติ ชานาติ โส อาปตฺติยา น กาเรตพฺโพ ฯ ปุพฺพภาโค หิ ปมาณตรํ ตสฺมึ อสติ ทวาภณิตํ วา รวาภณิตํ วา โหตีติ ฯ เอตฺถ จ ตํญาณตา จ ญาณสโมธานญฺจ ปริจฺจชิตพฺพํ ฯ ตํ ญาณตา ปริจฺจชิตพฺพาติ เยน จิตฺเตน มุสา ภณิสฺสนฺติ ชานาติ เตเนว มุสา ภณามีติ จ มุสา มยา ภณิตนฺติ จ ชานาตีติ เอวํ เอกจิตฺเตเนว ตีสุ ขเณสุ ชานาตีติ อยํ ตํ ญาณตา ปริจฺจชิตพฺพา ฯ น หิ สกฺกา เตเนว จิตฺเตน จิตฺตํ ชานิตุํ ยถา น สกฺกา เตเนว อสินา โส อสิ ฉินฺทิตุนฺติ ฯ ปุริมํ ปุริมํ ปน จิตฺตํ ปจฺฉิมสฺส ปจฺฉิมสฺส จิตฺตสฺส ตถา อุปฺปตฺติยา ปจฺจโย หุตฺวา นิรุชฺฌติ ฯ เตเนตํ วุจฺจติ