{๒๒๘} ลกฺขณสํยุตฺเต ยฺวายํ อายสฺมา จ ลกฺขโณติ ลกฺขณตฺเถโร วุตฺโต เอส ชฏิลสหสฺสสฺส อพฺภนฺตโร เอหิภิกฺขุอุปสมฺปทาย อุปสมฺปนฺโน อาทิตฺตปริยายาวสาเน อรหตฺตํ ปตฺโต เอโก มหาสาวโกติ เวทิตพฺโพ ฯ ยสฺมา ปเนส ลกฺขณสมฺปนฺเนน สพฺพาการปริปูเรน พฺรหฺมสเมน อตฺตภาเวน สมนฺนาคโต ตสฺมา ลกฺขโณติ สงฺขฺยํ คโต ฯ มหาโมคฺคลฺลานตฺเถโร ปน ปพฺพชิตทิวสโต สตฺตเม ทิวเส อรหตฺตํ ปตฺโต ทุติโย อคฺคสาวโก ฯ สิตํ ปาตฺวากาสีติ มนฺทหสิกํ ปาตุํ อกาสิ ฯ ปกาสยิ ทสฺเสสีติ วุตฺตํ โหติ ฯ กึ ปน ทิสฺวา เถโร สิตํ ปาตฺวากาสีติ ฯ อุปริ ปาลิยํ อาคตํ อฏฺฐิกสงฺขลิกํ เอกํ เปตโลเก นิพฺพตฺตสตฺตํ ทิสฺวา ฯ ตญฺจ โข ทิพฺเพน จกฺขุนา น ปสาทจกฺขุนา ฯ ปสาทจกฺขุสฺส หิ เอเต อตฺตภาวา น อาปาถํ อาคจฺฉนฺติ ฯ เอวรูปํ ปน อตฺตภาวํ ทิสฺวา การุญฺเญ กตฺตพฺเพ กสฺมา สิตํ ปาตฺวากาสีติ ฯ อตฺตโน จ พุทฺธญาณสฺส จ สมฺปตฺติสมนุสฺสรณโต ฯ ตํ หิ ทิสฺวา เถโร อทิฏฺฐสจฺเจน นาม ปุคฺคเลน ปฏิลภิตพฺพา เอวรูปา อตฺตภาวา มุตฺโต อหํ ลาภา วต เม สุลทฺธํ วต เมติ อตฺตโน จ สมฺปตฺตึ อนุสฺสริตฺวา อโห พุทฺธสฺส ภควโต ญาณสมฺปตฺติ โย กมฺมวิปาโก ภิกฺขเว อจินฺเตยฺโย น จินฺเตตพฺโพติ เทเสสิ ปจฺจกฺขํ วต กตฺวา พุทฺธา เทเสนฺติ สุปฏิวิทฺธา พุทฺธานํ ธมฺมธาตูติ เอวํ พุทฺธญาณสมฺปตฺติญฺจ สริตฺวา สิตํ ปาตฺวากาสีติ ฯ ยสฺมา ปน ขีณาสวา นาม น อการณา สิตํ กโรนฺติ ตสฺมา ตํ ลกฺขณตฺเถโร ปุจฺฉิ โก นุโข อาวุโส โมคฺคลฺลาน เหตุ โก ปจฺจโย สิตสฺส ปาตุกมฺมายาติ ฯ เถโร ปน ยสฺมา เยหิ อยํ อุปฺปตฺติ สามํ อทิฏฺฐา เต ทุสฺสทฺธาปยา โหนฺติ ตสฺมา ภควนฺตํ สกฺขึ กตฺวา พฺยากาตุกามตาย อกาโล โข อาวุโสติอาทิมาห ฯ ตโต ภควโต สนฺติเก ปุฏฺโฐ อิธาหํ อาวุโสติอาทินา นเยน พฺยากาสิ ฯ ตตฺถ อฏฺฐิกสงฺขลิกนฺติ เสตํ นิมฺมํสโลหิตํ อฏฺฐิกสงฺฆาฏํ ฯ คิชฺฌาปิ กงฺกาปิ กุลลาปีติ เอเตปิ ยกฺขคิชฺฌา เจว ยกฺขกงฺกา จ ยกฺขกุลลา จ ปจฺเจตพฺพา ฯ ปากติกานํ ปน คิชฺฌาทีนํ อาปาถมฺปิ เอตํ รูปํ นาคจฺฉติ ฯ อนุปติตฺวา อนุปติตฺวาติ อนุพนฺธิตฺวา อนุพนฺธิตฺวา ฯ วิตุเทนฺตีติ วินิวิชฺฌิตฺวา คจฺฉนฺติ ฯ วิตุทนฺตีติ วา ปาโฐ ฯ อสิธารูปเมหิ ติขิเณหิ โลหตุณฺเฑหิ วิชฺฌนฺตีติ อตฺโถ ฯ สา สุทํ อฏฺฏสฺสรํ กโรตีติ เอตฺถ สุทนฺติ นิปาโต ฯ สา อฏฺฐิกสงฺขลิกา อฏฺฏสฺสรํ อาตุรสฺสรํ กโรตีติ อตฺโถ ฯ อกุสลวิปากานุภวนตฺถํ กิร โยชนปฺปมาณาปิ ตาทิสา อตฺตภาวา นิพฺพตฺตนฺติ ปสาทุสฺสทา จ โหนฺติ ปกฺกคณฺฑสทิสา ฯ ตสฺมา สา อฏฺฐิกสงฺขลิกา พลวเวทนาตุรา ตาทิสํ สรมกาสีติ ฯ เอวญฺจ วตฺวา ปุน อายสฺมา มหาโมคฺคลฺลาโน วฏฺฏคามิสตฺตา นาม เอวรูปา อตฺตภาวา น มุจฺจนฺตีติ สตฺเตสุ การุญฺญํ ปฏิจฺจ อุปฺปนฺนํ ธมฺมสํเวคํ ทสฺเสนฺโต ตสฺส มยฺหํ อาวุโส เอตทโหสิ อจฺฉริยํ วต โภติอาทิมาห ฯ ภิกฺขู อุชฺฌายนฺตีติ เยสํ สา เปตุปฺปตฺติ อปจฺจกฺขา เต อุชฺฌายนฺติ ฯ ภควา ปน เถรสฺส อานุภาวํ ปกาเสนฺโต จกฺขุภูตา วต ภิกฺขเว สาวกา วิหรนฺตีติอาทิมาห ฯ ตตฺถ จกฺขุ ภูตํ ชาตมุปฺปนฺนํ เตสนฺติ จกฺขุภูตา ฯ ภูตจกฺขุกา อุปฺปนฺนจกฺขุกา จกฺขุํ อุปฺปาเทตฺวา วิหรนฺตีติ อตฺโถ ฯ ทุติเย ปเทปิ เอเสว นโย ฯ ยตฺร หิ นามาติ เอตฺถ ยตฺราติ การณวจนํ ฯ ตตฺรายมตฺถโยชนา ยสฺมา นาม สาวโกปิ เอวรูปํ ญสฺสติ วา ทกฺขิสฺสติ วา สกฺขึ วา กริสฺสติ ตสฺมา อโวจุมฺหา จกฺขุภูตา วต ภิกฺขเว สาวกา วิหรนฺติ ญาณภูตา วต ภิกฺขเว สาวกา วิหรนฺตีติ ฯ ปุพฺเพว เม โส ภิกฺขเว สตฺโต ทิฏฺโฐติ โพธิมณฺเฑ สพฺพญฺญุตญฺญาณปฏิเวเธน อปฺปมาเณสุ จกฺกวาเฬสุ อปฺปมาเณ สตฺตนิกาเย ภวคติฐิตินิวาเส จ ปจฺจกฺขํ กโรนฺเตน มยา ปุพฺเพว โส สตฺโต ทิฏฺโฐติ วทติ ฯ โคฆาตโกติ คาโว วธิตฺวา อฏฺฐิโต มํสํ โมเจตฺวา วิกฺกีณิตฺวา ชีวิตกปฺปนกสตฺโต ฯ ตสฺเสว กมฺมสฺส วิปากาวเสเสนาติ ตสฺเสว นานาเจตนาหิ อายูหิตสฺส อปราปริยกมฺมสฺส ฯ ตตฺร หิ ยาย เจตนาย นรเก ปฏิสนฺธิ ชนิตา ตสฺสา วิปาเก ปริกฺขีเณ อวเสสกมฺมํ วา กมฺมนิมิตฺตํ วา อารมฺมณํ กตฺวา ปุน เปตาทีสุ ปฏิสนฺธิ นิพฺพตฺตติ ตสฺมา สา ปฏิสนฺธิ กมฺมสภาคตาย วา อารมฺมณสภาคตาย วา ตสฺเสว กมฺมสฺส วิปากาวเสโสติ วุจฺจติ ฯ อยญฺจ สตฺโต เอวํ อุปฺปนฺโน ฯ เตนาห ตสฺเสว กมฺมสฺส วิปากาวเสเสนาติ ฯ ตสฺส กิร นรกา จวนกาเล นิมฺมํสกตานํ คุนฺนํ อฏฺฐิราสิ เอว นิมิตฺตํ อโหสิ โส ปฏิจฺฉนฺนมฺปิ ตํ กมฺมํ วิญฺญูนํ ปากฏํ วิย กโรนฺโต อฏฺฐิกสงฺขลิกเปโต ชาโต ฯ {๒๒๙} มํสเปสีวตฺถุสฺมึ ฯ โคฆาตโก มํสเปสิโย กตฺวา สุกฺขาเปตฺวา วลฺลูรวิกฺกเยน อเนกานิ วสฺสานิ ชีวิตํ กปฺเปสิ ฯ เตนสฺส นรกา จวนกาเล มํสเปสีเยว นิมิตฺตํ อโหสิ ฯ โส มํสเปสีเปโต ชาโต ฯ มํสปิณฺฑวตฺถุสฺมึ ฯ โส สากุณิโก สกุเณ คเหตฺวา วิกฺกีณกาเล นิปฺปกฺขจมฺเม มํสปิณฺฑมตฺเต กตฺวา วิกฺกีณนฺโต ชีวิตํ กปฺเปสิ ฯ เตนสฺส นรกา จวนกาเล มํสปิณฺโฑว นิมิตฺตํ อโหสิ ฯ โส มํสปิณฺฑเปโต ชาโต ฯ นิจฺฉวิวตฺถุสฺมึ ฯ ตสฺส โอรพฺภิกสฺส เอฬเก วธิตฺวา นิจฺจมฺเม กตฺวา กปฺปิตชีวิตสฺส ปุริมนเยเนว นิจฺจมฺมํ เอฬกสรีรํ นิมิตฺตํ อโหสิ ฯ โส นิจฺฉวิเปโต ชาโต ฯ อสิโลมวตฺถุสฺมึ ฯ โส สูกริโก ๑- ทีฆรตฺตํ นิวาปวุฏฺเฐ สูกเร