สงฺโฆว เทติ ปริวาสํ มูลาย ปฏิกสฺสติ

มานตฺตํ เทติ อพฺเภติ เตเนตํ อิติ วุจฺจตีติ ๑- ปริวาเร วจนการณญฺจ วุตฺตํ ฯ ตตฺถ จ ปริวาสทานาทีนิ สมุจฺจยกฺขนฺธเก วิตฺถารโต อาคตานิ ฯ ตตฺเถว เนสํ วณฺณนํ กริสฺสาม ฯ ตสฺเสว วา อาปตฺตินิกายสฺสาติ ตสฺส เอว อาปตฺติสมูหสฺส ฯ ตตฺถ กิญฺจาปิ อยํ เอกาว อาปตฺติ รุฬฺหิสทฺเทน ปน อวยเว สมูหโวหาเรน วา นิกาโย วุตฺโต เอโก เวทนากฺขนฺโธ เอโก วิญฺญาณกฺขนฺโธติ อาทีสุ วิย ฯ

เอวํ อุทฺทิฏฺฐสิกฺขาปทํ ปทานุกฺกเมน วิภชิตฺวา อิทานิ อิมํ สุกฺกวิสฏฺฐึ อาปชฺชนฺตสฺส อุปายญฺจ กาลญฺจ อธิปฺปายญฺจ อธิปฺปายวตฺถุญฺจ ทสฺเสตุํ อชฺฌตฺตรูเป โมเจตีติ อาทิมาห ฯ เอตฺถ หิ อชฺฌตฺตรูปาทีหิ จตูหิ ปเทหิ อุปาโย ทสฺสิโต ฯ อชฺฌตฺตรูเป หิ วา โมเจยฺย พหิทฺธารูเป วา อุภยตฺถ วา อากาเส วา กฏึ กมฺเปนฺโต ฯ อิโต ปรํ อญฺโญ อุปาโย นตฺถิ ฯ ตตฺถ รูเป ฆฏฺเฏตฺวา โมเจนฺโตปิ รูเปน ฆฏฺเฏตฺวา โมเจนฺโตปิ รูเป โมเจติจฺเจว

รูเป หิ สติ โส โมเจติ น รูปํ อลภิตฺวาติ ฯ ราคูปตฺถมฺภาทีหิ ปน ปญฺจหิ กาโล ทสฺสิโต ฯ ราคูปตฺถมฺภาทิกาเลสุ หิ องฺคชาตํ กมฺมนิยํ โหติ ยสฺส กมฺมนิยตฺเต สติ โมเจติ ฯ อิโต ปรํ อญฺโญ กาโล นตฺถิ ฯ น หิ วินา ราคูปตฺถมฺภาทีหิ ปุพฺพณฺหาทโย กาลเภทา โมจเน นิมิตฺตา โหนฺติ ฯ อาโรคฺยตฺถายาติ อาทีหิ ทสหิ อธิปฺปาโย ทสฺสิโต ฯ เอวรูเปน หิ อธิปฺปายเภเทน โมเจติ น อญฺญถา ฯ นีลาทีหิ ปน ทสหิ นวมสฺส อธิปฺปายสฺส วตฺถุ ทสฺสิตํ ฯ วีมํสนฺโต หิ. นีลาทีสุ อญฺญตรวเสน วีมํสติ น เตหิ วินิมุตฺตนฺติ ฯ {๒๓๘} อิโต ปรํ อิเมสํเยว อชฺฌตฺตรูปาทีนํ ปทานํ ปกาสนตฺถํ อชฺฌตฺตรูเปติ อชฺฌตฺตอุปาทินฺนรูเปติ อาทิ วุตฺตํ ฯ ตตฺถ อชฺฌตฺตอุปาทินฺนรูเปติ อตฺตโน หตฺถาทิเภเท รูเป ฯ พหิทฺธาอุปาทินฺเนติ ปรสฺส ตาทิเสเยว ฯ อนุปาทินฺเนติ ตาลจฺฉิทฺทาทิเภเท ฯ ตทุภเยติ อตฺตโน จ ปรสฺส จ รูเป ฯ อุภยฆฏฺฏนวเสเนตํ วุตฺตํ ฯ อตฺตโน รูเปน จ อนุปาทินฺนรูเปน จ เอกโต ฆฏฺฏเนปิ ลพฺภติ ฯ อากาเส วายมนฺตสฺสาติ เกนจิ รูเปน อฆฏฺเฏตฺวา อากาเสเยว กฏิกมฺปนปฺปโยเคน องฺคชาตํ จาเลนฺตสฺส ฯ ราคูปตฺถมฺเภติ ราคสฺส พลวภาเวน ราเคน วา องฺคชาตสฺส อุปตฺถมฺเภ ฯ ถทฺธภาเว สญฺชาเตติ วุตฺตํ โหติ ฯ กมฺมนิยํ โหตีติ โมจนกมฺมกฺขมํ อชฺฌตฺตรูปาทีสุ อุปกฺกมารหํ โหติ ฯ อุจฺจาลิงฺคปาณกทฏฺฐุปตฺถมฺเภติ อุจฺจาลิงฺคปาณกทฏฺเฐน องฺคชาเต อุปตฺถทฺเธ ฯ อุจฺจาลิงฺคปาณกา นาม โลมสปาณกา โหนฺติ เตสํ โลเมหิ ผุฏฺฐํ องฺคชาตํ กณฺฑุํ คเหตฺวา ถทฺธํ โหติ ฯ ตตฺถ ยสฺมา ตานิ โลมานิ องฺคชาตํ ฑํสนฺตานิ วิย อิชฺฌนฺติ ตสฺมา อุจฺจาลิงฺคปาณกทฏฺเฐนาติ วุตฺตํ ฯ อตฺถโต ปน อุจฺจาลิงฺคปาณกโลมเวธเนนาติ วุตฺตํ โหติ ฯ {๒๓๙} อโรโค ภวิสฺสามีติ โมเจตฺวา อโรโค ภวิสฺสามิ ฯ สุขเวทนํ อุปฺปาเทสฺสามีติ โมจเนน มุจฺจนุปฺปตฺติยา มุตฺตปจฺจยา จ ยา สุขา เวทนา โหติ ตํ อุปฺปาเทสฺสามีติ อตฺโถ ฯ เภสชฺชํ ภวิสฺสตีติ อิทํ เม โมจิตํ กิญฺจิเทว เภสชฺชํ ภวิสฺสติ ฯ ทานํ ทสฺสามีติ โมเจตฺวา กีฏกิปีลิกาทีนํ ปาณานํ ทานํ ทสฺสามิ ฯ ปุญฺญํ ภวิสฺสตีติ โมเจตฺวา กีฏาทีนํ เทนฺตสฺส ปุญฺญํ ภวิสฺสติ ฯ ยญฺญํ ยชิสฺสามีติ โมเจตฺวา กีฏาทีนํ ยญฺญํ ยชิสฺสามิ ฯ กิญฺจิ กิญฺจิ มนฺตปทํ วตฺวา ทสฺสามีติ วุตฺตํ โหติ ฯ สคฺคํ คมิสฺสามีติ โมเจตฺวา กีฏาทีนํ ทินฺนทาเนน วา ปุญฺเญน วา ยญฺเญน วา สคฺคํ คมิสฺสามิ ฯ วีชํ ภวิสฺสตีติ กุลวํสงฺกุรสฺส ทารกสฺส วีชํ ภวิสฺสติ ฯ อิมินา เม วีเชน ปุตฺโต นิพฺพตฺติตฺสตีติ อิมินา อธิปฺปาเยน โมเจตีติ อตฺโถ ฯ วีมํสตฺถายาติ ชานนตฺถาย ฯ นีลํ ภวิสฺสตีติ อาทีสุ ชานิสฺสามิ ตาว กึ เม โมจิตํ นีลํ ภวิสฺสติ ปีตกาทีสุ อญฺญตรวณฺณนฺติ เอวมตฺโถ ทฏฺฐพฺโพ ฯ ขิฑฺฑาธิปฺปาโยติ ขิฑฺฑาปสุโต ฯ เตน เตน อธิปฺปาเยน กีฬนฺโต โมเจตีติ วุตฺตํ โหติ ฯ