{๒๗๒} ยสฺมา ปน โย จ หตฺถคฺคาโห โย จ เวณิคฺคาโห ยญฺจ อวเสสสฺส องฺคสฺส ปรามสนํ ตํ สพฺพมฺปิ เภทโต ทฺวาทสวิธํ โหติ ตสฺมา ตํ เภทํ ทสฺเสตุํ อามสนา ปรามสนาติ อาทินา นเยน ตสฺส ปทภาชนํ วุตฺตํ ฯ ตตฺถ ยญฺจ วุตฺตํ อามสนา นาม อามฏฺฐมตฺตา ยญฺจ ฉุปนนฺนาม ผุฏฺฐมตฺตนฺติ อิเมสํ อยํ วิเสโส ฯ อามสนาติ อาปชฺชนา ผุฏฺโฐกาสํ อนติกฺกมิตฺวาปิ ตตฺเถว สงฺฆฏฺฏนา ฯ อยํ หิ อามฏฺฐมตฺตาติ วุจฺจติ ฯ ฉุปนนฺติ อสงฺฆฏฺเฏตฺวา ผุฏฺฐมตฺตํ ฯ ยมฺปิ อุมฺมสนาย จ อุลฺลงฺฆนาย จ นิทฺเทเส อุทฺธํ อุจฺจารณาติ เอกเมว ปทํ วุตฺตํ ตตฺราปิ อยํ วิเสโส ฯ ปฐมํ อตฺตโน กายสฺส อิตฺถิยา กาเย อุทฺธํ ผุสนวเสน วุตฺตํ ฯ ทุติยํ อิตฺถิยา กายํ อุกฺขิปนวเสน ฯ เสสํ ปากฏเมว ฯ

{๒๗๓} อิทานิ ยฺวายํ โอติณฺโณ วิปริณเตน จิตฺเตน กายสํสคฺคํ สมาปชฺชติ ตสฺส เอเตสํ ปทานํ วเสน วิตฺถารโต อาปตฺติเภทํ ทสฺเสนฺโต อิตฺถี จ โหติ อิตฺถีสญฺญี สารตฺโต จ ภิกฺขุ จ นํ อิตฺถิยา กาเยน กายนฺติ อาทิมาห ฯ ตตฺถ ภิกฺขุ จ นํ อิตฺถิยา กาเยน กายนฺติ โส สารตฺโต จ อิตฺถีสญฺญี จ ภิกฺขุ อตฺตโน กาเยน ฯ นนฺติ นิปาตมตฺตํ ฯ อถวา ฯ เอตํ ตสฺสา อิตฺถิยา หตฺถาทิเภทํ กายํ ฯ อามสติ ปรามสตีติ เอเตสุ เจว เอเกนาปิ อากาเรน อชฺฌาจรติ อาปตฺติ สงฺฆาทิเสสสฺส ฯ ตตฺถ สกึ อามสโต เอกา อาปตฺติ ปุนปฺปุนํ อามสโต ปโยเค ปโยเค สงฺฆาทิเสโส ฯ ปรามสนฺโตปิ สเจ กายโต อโมเจตฺวา ว อิโตจีโตจ อตฺตโน หตฺถํ วา กายํ วา สญฺโจเปติ หรติ เปเสติ ทิวสมฺปิ ปรามสโต เอกา ว อาปตฺติ ฯ สเจ กายโต โมเจตฺวา โมเจตฺวา ปรามสติ ปโยเค ปโยเค อาปตฺติ ฯ โอมสนฺโตปิ สเจ กายโต อโมเจตฺวาว อิตฺถิยา มตฺถกโต ปฏฺฐาย ยาว ปาทปิฏฺฐึ โอมสติ เอกา ว อาปตฺติ ฯ สเจ ปน อุทราทีสุ ตํ ตํ ฐานํ ปตฺวา มุญฺจิตฺวา โอมสติ ปโยเค ปโยเค อาปตฺติ ฯ อุมฺมสนายปิ ปาทโต ปฏฺฐาย ยาว สีสํ อุมฺมสนฺตสฺส เอเสว นโย ฯ โอลงฺฆนาย มาตุคามํ เกเสสุ คเหตฺวา โอนาเมตฺวา จุมฺพนาทีสุ ยํ อชฺฌาจารํ อิจฺฉติ ตํ กตฺวา มุญฺจโต เอกา อาปตฺติ ฯ อุฏฐิตํ ปุนปฺปุนํ นามยโต ๑- ปโยเค ปโยเค อาปตฺติ ฯ อุลฺลงฺฆนายปิ เกเสสุ วา หตฺเถสุ วา คเหตฺวา อุฏฺฐาปยโต เอเสว นโย ฯ อากฑฺฒนาย อตฺตโน อภิมุขํ อากฑฺฒนฺโต ยาว น มุญฺจติ เอกา ว อาปตฺติ ฯ มุญฺจิตฺวา มุญฺจิตฺวา ปุนปิ อากฑฺฒนฺตสฺส ปโยเค ปโยเค อาปตฺติ ฯ ปฏิกฑฺฒนายปิ ปรมฺมุขํ ปิฏฺฐิยํ คเหตฺวา ปฏิปฺปณามยโต จ เอเสว นโย ฯ อภินิคฺคณฺหนาย หตฺเถ วา พาหาย วา ทฬฺหํ คเหตฺวา โยชนมฺปิ คจฺฉโต เอกาว อาปตฺติ ฯ มุญฺจิตฺวา มุญฺจิตฺวา คณฺหโต ปโยเค ปโยเค อาปตฺติ ฯ อมุญฺจิตฺวา ปุนปฺปุนํ ผุสโต จ อาลิงฺคโต จ ปโยเค ปโยเค อาปตฺตีติ มหาสุมตฺเถโร อาห ฯ มหาปทุมตฺเถโร ปนาห มูลคฺคหณเมว ปมาณํ ตสฺมา ยาว