เอวํ ยสฺสา กิสฺสาจิ โจทนาย วเสน สงฺฆมชฺเฌ โอสเฏ วตฺถุสฺมึ จุทิตโจทเกสุ ปฏิปตฺตึ ญตฺวา ตสฺสาเยว โจทนาย สมฺปตฺติวิปตฺติชานนตฺถํ อาทิมชฺฌปริโยสานาทีนํ วเสน วินิจฺฉโย เวทิตพฺโพ ฯ เสยฺยถีทํ ฯ โจทนาย โก อาทิ กึ มชฺเฌ กึ ปริโยสานํ ฯ โจทนาย อหํ ตํ วตฺตุกาโม กโรตุ เม อายสฺมา โอกาสนฺติ เอวํ โอกาสกมฺมํ อาทิ ฯ โอติณฺเณน วตฺถุนา โจเทตฺวา สาเรตฺวา วินิจฺฉโย มชฺเฌ ฯ อาปตฺติยํ วา อนาปตฺติยํ วา ปติฏฺฐาปเนน สมโถ ปริโยสานํ ฯ โจทนาย กติ มูลานิ กติ วตฺถูนิ กติ ภูมิโย ฯ โจทนาย เทฺว มูลานิ สมูลิกา วา อมูลิกา วา ฯ ตีณิ วตฺถูนิ ทิฏฺฐํ สุตํ ปริสงฺกิตํ ฯ ปญฺจ ภูมิโย กาเลน วกฺขามิ โน อกาเลน ภูเตน วกฺขามิ โน อภูเตน สณฺเหน วกฺขามิ โน ผรุเสน อตฺถสํหิเตน วกฺขามิ โน อนตฺถสํหิเตน เมตฺตจิตฺโต วกฺขามิ โน โทสนฺตโรติ ฯ อิมาย ปน โจทนาย โจทเกน ปุคฺคเลน ปริสุทฺธกายสมาจาโร นุโขมฺหีติ ๑- อาทินา นเยน อุปาลิปญฺจเก วุตฺเตสุ ปณฺณรสสุ ธมฺเมสุ ปติฏฺฐาตพฺพํ ฯ จุทิตเกน ทฺวีสุ ธมฺเมสุ ปติฏฺฐาตพฺพํ สจฺเจ จ อกุปฺเป จาติ ฯ

อปฺเปว นาม นํ อิมมฺหา พฺรหฺมจริยา จาเวยฺยนฺติ อปิเอว นาม นํ ปุคฺคลํ อิมมฺหา เสฏฺฐจริยา จาเวยฺยํ ฯ สาธุ วตสฺส สจาหํ อิมํ ปุคฺคลํ อิมมฺหา พฺรหฺมจริยา จาเวยฺยนฺติ อิมินา อธิปฺปาเยน อนุทฺธํเสยฺยาติ วุตฺตํ โหติ ฯ ปทภาชเน ปน พฺรหฺมจริยา จาเวยฺยนฺติ อิมสฺเสว ปริยายมตฺตํ ทสฺเสตุํ ภิกฺขุภาวา จาเวยฺยนฺติ อาทิ วุตฺตํ ฯ ขณาทีนิ สมยสฺส เววจนานิ ฯ ตํ ขณํ ตํ ลยํ ตํ มุหุตฺตํ วีติวตฺเตติ ตสฺมึ ขเณ ตสฺมึ ลเย ตสฺมึ มุหุตฺเต วีติวตฺเต ฯ ภุมฺมุปฺปตฺติยา หิ อิทํ อุปโยควจนํ ฯ สมนุคฺคาหิยมานนิทฺเทเส เยน วตฺถุนา อนุทฺธํสิโต โหตีติ จตูสุ ปาราชิกวตฺถูสุ เยน วตฺถุนา โจทเกน จุทิตโก อนุทฺธํสิโต อภิภูโต อชฺโฌตฺถโต โหติ ฯ ตสฺมึ วตฺถุสฺมึ สมนุคฺคาหิยมาโนติ ตสฺมึ โจทเกน วุตฺตวตฺถุสฺมึ โส โจทโก อนุวิชฺชเกน กินฺเต ทิฏฺฐํ กินฺติ เต ทิฏฺฐนฺติ อาทินา นเยน อนุวิชฺชิยมาโน วีมํสิยมาโน อุปปริกฺขิยมาโน ฯ อสมนุคฺคาหิยมานนิทฺเทเส น เกนจิ วุจฺจมาโนติ อนุวิชฺชเกน วา อญฺเญน วา เกนจิ ฯ อถวา ทิฏฺฐาทีสุ วตฺถูสุ เกนจิ อวุจฺจมาโน ฯ เอเตสญฺจ ทฺวินฺนํ

อิทํ หิ วุตฺตํ โหติ เอวํ หิ สมนุคฺคาหิยมาโน วา อสมนุคฺคาหิยมาโน วา ภิกฺขุ จ โทสํ ปติฏฺฐาติ ปฏิจฺจ ติฏฺฐติ ปฏิชานาติ สงฺฆาทิเสโสติ ฯ อิทญฺจ อมูลกภาวสฺส ปากฏกาลทสฺสนตฺถเมว วุตฺตํ ฯ อาปตฺตึ ปน อนุทฺธํสิตกฺขเณเยว อาปชฺชติ ฯ อิทานิ อมูลกญฺเจว ตํ อธิกรณํ โหตีติ เอตฺถ ยสฺมา อมูลกลกฺขณํ ปุพฺเพ วุตฺตํ ตสฺมา ตํ อวตฺวา อปุพฺพเมว ทสฺเสตุํ อธิกรณํ นามาติ อาทมาห ฯ ตตฺถ ยสฺมา อธิกรณํ อธิกรณฏฺเฐน เอกมฺปิ วตฺถุวเสน นานา โหติ เตนสฺส ตํ นานตฺตํ ทสฺเสตุํ จตฺตาริ อธิกรณานิ วิวาทาธิกรณนฺติ อาทิมาห ฯ โก ปน โส อธิกรณฏฺโฐ เยเนตํ เอกํ โหตีติ ฯ สมเถหิ อธิกรณียตา ฯ ตสฺมา ยํ อธิกิจฺจํ อารพฺภ ปฏิจฺจ สนฺธาย สมถาว ปวตฺตนฺติ ตํ อธิกรณนฺติ เวทิตพฺพํ ฯ อฏฺฐกถาสุ ปน วุตฺตํ อธิกรณนฺติ เกจิ คาหํ วทนฺติ เกจิ เจตนํ เกจิ อกฺขนฺตึ เกจิ โวหารํ เกจิ ปณฺณตฺตินฺติ ฯ ปุน เอวํ วิจาริตํ ยทิ คาโห อธิกรณํ เอโก อตฺตาทานํ คเหตฺวา สภาเคน ภิกฺขุนา สทฺธึ มนฺตยมาโน ตตฺถ อาทีนวํ ทิสฺวา ปุน จชติ ตสฺส ตํ อธิกรณํ สมถปฺปตฺตํ ภวิสฺสติ ฯ ยทิ เจตนา อธิกรณํ อิทํ อตฺตาทานํ คณฺหามีติ อุปฺปนฺนา เจตนา นิรุชฺฌติ ฯ ยทิ อกฺขนฺติ อธิกรณํ อกฺขนฺติยา อตฺตาทานํ คเหตฺวาปิ อปรภาเค วินิจฺฉยํ อลภมาโน วา ขมาปิโต วา จชติ ฯ ยทิ โวหาโร อธิกรณํ กเถนฺโต อาหิณฺฑิตฺวา อปรภาเค ตุณฺหี โหติ นิรโว เอวมสฺส ตํ อธิกรณํ สมถปฺปตฺตํ ภวิสฺสติ ฯ ตสฺมา ปณฺณตฺติ อธิกรณนฺติ ฯ ตํ ปเนตํ เมถุนธมฺมปาราชิกาปตฺติ เมถุนธมฺมปาราชิกาปตฺติยา ตพฺภาคิยา ฯเปฯ เอวํ อาปตฺตาธิกรณํ อาปตฺตาธิกรณสฺส ตพฺภาคิยนฺติ ๑- จ วิวาทาธิกรณํ สิยา กุสลํ สิยา อกุสลํ สิยา อพฺยากตนฺติ ๒- จ เอวมาทีหิ วิรุชฺฌติ ฯ น หิ เต ปณฺณตฺติยา กุสลาทิภาวํ อิจฺฉนฺติ ฯ น จ อมูลเกน ปาราชิเกน ธมฺเมนาติ เอตฺถ อาคโต ปาราชิกธมฺโม ปณฺณตฺติ นาม โหติ ฯ กสฺมา ฯ อจฺจนฺตอกุสลตฺตา ฯ วุตฺตมฺปิ เหตํ อาปตฺตาธิกรณํ สิยา อกุสลํ สิยา อพฺยากตนฺติ ฯ ยญฺเจตํ อมูลเกน ปาราชิเกนาติ เอตฺถ อมูลกํ ปาราชิกํ นิทฺทิฏฺฐํ ตสฺเสวายํ อมูลกญฺเจว ตํ อธิกรณํ โหตีติ ปฏินิทฺเทโส น ปณฺณตฺติยา ฯ น หิ อญฺญํ นิทฺทิสิตฺวา อญฺญํ ปฏินิทฺทิสติ ฯ ยสฺมา ปน ยาย ปญฺญตฺติยา เยน อภิลาเปน โจทเกน โส ปุคฺคโล ปาราชิกํ ธมฺมํ อชฺฌาปนฺโนติ ปญฺญตฺโต ปาราชิกสงฺขาตสฺส อธิกรณสฺส อมูลกตฺตา สาปิ ปญฺญตฺติ อมูลิกา โหติ อธิกรเณ ปวตฺตตฺตา จ อธิกรณํ ตสฺมา อิมินา ปริยาเยน ปณฺณตฺติ อธิกรณนฺติ ยุชฺเชยฺย ฯ ยสฺมา จ ยํ อมูลกํ นาม อธิกรณํ ตํ สภาวโต นตฺถิ ปญฺญตฺติมตฺตเมว อตฺถิ ตสฺมาปิ ปณฺณตฺติ อธิกรณนฺติ ยุชฺเชยฺย ฯ ตญฺจโข อิเธว น สพฺพตฺถ ฯ น หิ วิวาทาทีนํ ปณฺณตฺติ อธิกรณฏฺโฐ ฯ อธิกรณฏฺโฐ ปน เตสํ ปุพฺเพ วุตฺตสมเถหิ อธิกรณียตา ฯ อิติ อิมินา อธิกรณฏฺเฐน อิเธกจฺโจ