มหาสุมตฺเถโร ปน เอเกกํ ทฺวิธา ภินฺทิตฺวา จตุนฺนมฺปิ ปาเฏกฺกํ นยํ ทสฺเสติ ฯ กถํ ฯ ทีฏฺเฐ เวมติโกติ อยํ ตาว ทสฺสเน วา เวมติโก โหติ ปุคฺคเล วา ตตฺถ ทิฏฺโฐ นุโข มยา น ทิฏฺโฐติ เอวํ ทสฺสเน เวมติโก โหติ อยํ นุโข มยา ทิฏฺโฐ อญฺโญติ เอวํ ปุคฺคเล เวมติโก โหติ ฯ เอวํ ทสฺสนํ วา โน กปฺเปติ ปุคฺคลํ วา ทสฺสนํ วา น สรติ ปุคฺคลํ วา ทสฺสนํ วา ปมุฏฺโฐ โหติ ปุคฺคลํ วา ฯ เอตฺถ จ เวมติโกติ วิมติชาโต ฯ โน กปฺเปตีติ น สทฺทหติ ฯ น สรตีติ อสาริยมาโน น สรติ ฯ ยทา ปน นํ อมุกสฺมึ นาม ภนฺเต ฐาเน อมุกสฺมึ กาเลติ สาเรนฺติ ตทา สรติ ฯ ปมุฏฺโฐติ โย เตหิ เตหิ อุปาเยหิ สาริยมาโนปิ น สรติเยวาติ ฯ เอเตน อุปาเยน โจทาปกวาโรปิ เวทิตพฺโพ ฯ เกวลํ หิ ตตฺถ มยาติ ปริหีนํ เสสํ โจทกวารสทิสเมว ฯ

{๓๘๙} ตโต ปรํ อาปตฺติเภทญฺจ อนาปตฺติเภทญฺจ ทสฺเสตุํ อสุทฺเธ สุทฺธทิฏฺฐีติ อาทิกํ จตุกฺกํ ฐเปตฺวา เอเกกํ ปทํ จตูหิ จตูหิ เภเทหิ นิทฺทิฏฺฐํ ฯ ตํ สพฺพํ ปาลินเยเนว สกฺกา ชานิตุํ ฯ เกวลํ เหตฺถ อธิปฺปายเภโท เวทิตพฺโพ ฯ อยํ หิ อธิปฺปาโย นาม จาวนาธิปฺปาโย อกฺโกสาธิปฺปาโย กมฺมาธิปฺปาโย วุฏฺฐานาธิปฺปาโย อุโปสถปฺปวารณฏฺฐปนาธิปฺปาโย อนุวิชฺชนาธิปฺปาโย ธมฺมกถาธิปฺปาโยติ อเนกวิโธ ฯ ตตฺถ ปุริเมสุ จตูสุ อธิปฺปาเยสุ โอกาสํ อการาเปนฺตสฺส ทุกฺกฏํ โอกาสํ การาเปตฺวาปิ จ สมฺมุขา อมูลเกน ปาราชิเกน อนุทฺธํเสนฺตสฺส สงฺฆาทิเสโส ฯ อมูลเกน สงฺฆาทิเสเสน อนุทฺธํเสนฺตสฺส ปาจิตฺติยํ ฯ อาจารวิปตฺติยา อนุทฺธํเสนฺตสฺส ทุกฺกฏํ ฯ อกฺโกสาธิปฺปาเยน วทนฺตสฺส ปาจิตฺติยํ ฯ อสมฺมุขา สตฺตหิปิ อาปตฺติกฺขนฺเธหิ วทนฺตสฺส ทุกฺกฏํ ฯ อสมฺมุขาเยว สตฺตวิธมฺปิ กมฺมํ กโรนฺตสฺส ทุกฺกฏเมว ฯ กุรุนฺทิยํ ปน วุฏฺฐานาธิปฺปาเยน ตฺวํ อิมํ นาม อาปตฺตึ อาปนฺโน ตํ ปฏิกโรหีติ วทนฺตสฺส โอกาสกิจฺจํ นตฺถีติ วุตฺตํ ฯ สพฺพตฺเถว อุโปสถปฺปวารณํ ฐเปนฺตสฺส โอกาสกมฺมํ นตฺถิ ฯ ฐปนกฺเขตฺตมฺปน ชานิตพฺพํ ฯ สุณาตุ เม ภนฺเต สงฺโฆ อชฺชุโปสโถ ปณฺณรโส ยทิ สงฺฆสฺส ปตฺตกลฺลํ สงฺโฆ อุโปสถํ กเร อิติ เอตสฺมึ หิ เรกาเร อนติกฺกนฺเตเยว ฐเปตุํ ลพฺภติ ฯ ตโต ปรํ ปน ยกาเร ปตฺเต น ลพฺภติ ฯ เอส นโย ปวารณาย ฯ อนุวิชฺชกสฺสาปิ โอสเฏ วตฺถุสฺมึ อตฺเถตํ ตวาติ อนุวิชฺชนาธิปฺปาเยน วทนฺตสฺส โอกาสกมฺมํ นตฺถิ ฯ ธมฺมกถิกสฺสาปิ ธมฺมาสเน นิสีทิตฺวา โย อิทญฺจ อิทญฺจ กโรติ อยํ ภิกฺขุ อสฺสมโณติ อาทินา นเยน อนุทฺทิสฺส ธมฺมํ กเถนฺตสฺส โอกาสกมฺมํ นตฺถิ ฯ สเจ ปน อุทฺทิสฺส นิยเมตฺวา อสุโก จ อสุโก จ อสฺสมโณ อนุปาสโกติ กเถติ ธมฺมาสนโต โอโรหิตฺวา อาปตฺตึ ทสฺเสตฺวา คนฺตพฺพํ ฯ ยํ ปน ตตฺถ ตตฺถ อโนกาสํ กาเรตฺวาติ วุตฺตํ ตสฺส โอกาสํ อกาเรตฺวาติ เอวมตฺโถ เวทิตพฺโพ ฯ น หิ โกจิ อโนกาโส นาม นตฺถิ ยโมกาสํ กาเรตฺวา อาปตฺตึ อาปชฺชติ โอกาสํ ปน อกาเรตฺวา อาปชฺชตีติ ฯ เสสํ อุตฺตานเมว ฯ