หฏฺโฐ อุทคฺโคติ ตุฏฺโฐ เจว อุนฺนตกายจิตฺโต จ หุตฺวา ฯ โส กิร ภควา อิมานิ ปญฺจ วตฺถูนิ น อนุชานาติ อิทานิ สกฺกิสฺสามิ สงฺฆเภทํ กาตุนฺติ โกกาลิกสฺส อิงฺคิตาการํ ทสฺเสตฺวา ยถา วิสํ วา ขาทิตฺวา รชฺชุยา วา อุพฺพนฺธิตฺวา สตฺถํ วา อาหริตฺวา มริตุกาโม ปุริโส วิสาทีสุ อญฺญตรํ ลภิตฺวา ตปฺปจฺจยา อาสนฺนมฺปิ มรณทุกฺขํ อชานนฺโต หฏฺโฐ อุทคฺโค โหติ เอวเมว สงฺฆเภทปจฺจยา อาสนฺนมฺปิ อวีจิมฺหิ นิพฺพตฺติตฺวา ปฏิสํเวทนียํ ทุกฺขํ อชานนฺโต ลทฺโธ ทานิ เม สงฺฆเภทสฺส อุปาโยติ หฏฺโฐ อุทคฺโค สปริโส อุฏฺฐายาสนา เตเนว หฏฺฐภาเวน ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา ปทกฺขิณํ กตฺวา ปกฺกามิ ฯ เต มยํ อิเมหิ ปญฺจหิ วตฺถูหิ สมาทาย วตฺตามาติ เอตฺถ ปน อิมานิ ปญฺจ วตฺถูนีติ วตฺตพฺเพปิ เต มยํ อิเมหิ ปญฺจหิ วตฺถูหิ ชนํ สญฺญาเปสฺสามาติ อภิณฺหวิตกฺกวเสน วิภตฺติวิปลฺลาสํ อสลฺลกฺเขตฺวา อภิณฺหปริวิตกฺกานุรูปเมว เต มยํ อิเมหิ ปญฺจหิ วตฺถูหีติ อาห ยถาตํ วิกฺขิตฺตจิตฺโต ฯ ธุตา สลฺเลขวุตฺติโนติ ยา ปฏิปทา กิเลเส ธุนาติ ตาย สมนนาคตตฺตา ธุตา ฯ ยา จ กิเลเส สลฺเลขติ สา เอเตสํ วุตฺตีติ สลฺเลขวุตฺติโน ฯ พาหุลฺลิโกติ จีวราทีนํ ปจฺจยานํ พหุลภาโว พาหุลฺลํ ฯ พาหุลฺลมสฺส อตฺถิ ตสฺมึ วา พาหุลฺเล นิยุตฺโต ฐิโตติ พาหุลฺลิโก ฯ พาหุลฺลาย เจเตตีติ พาหุลฺลตฺถาย เจเตติ กปฺเปติ ปกปฺเปติ ฯ กถนฺนาม มยฺหญฺจ สาวกานญฺจ เม จีวราทิพหุลภาโว ภเวยฺยาติ เอวํ อุสฺสุกฺกมาปนฺโนติ อธิปฺปาโย ฯ จกฺกเภทายาติ อาณาเภทาย ฯ ธมฺมึ กถํ กตฺวาติ ขนฺธเก วุตฺตนเยน อลํ เทวทตฺต มา เต รุจิ สงฺฆเภโท ครุโก โข เทวทตฺต สงฺฆเภโท โย โข เทวทตฺต สมคฺคํ สงฺฆํ ภินฺทติ กปฺปฏฺฐิยํ ๑- กิพฺพิสํ ปสวติ กปฺปํ นิรยมฺหิ ปจฺจติ โย จ โข เทวทตฺต ภินฺนํ สงฺฆํ สมคฺคํ กโรติ พฺรหฺมปุญฺญํ ปสวติ กปฺปํ สคฺคมฺหิ โมทตีติเอวมาทิกํ ๒- อเนกปฺปการํ เทวทตฺตสฺส จ ภิกฺขูนญฺจ ตทนุจฺฉวิกํ ตทนุโลมิกํ ธมฺมีกถํ กตฺวา ฯ

{๔๑๑} สมคฺคสฺสาติ สหิตสฺส จิตฺเตน จ สรีเรน จ อวิยุตฺตสฺสาติ อตฺโถ ฯ ปทภาชเนปิ หิ อยเมว อตฺโถ ทสฺสิโต ฯ สมานสํวาสโกติ

๒. วิ. จุลฺลวคฺค. ๗/๑๙๔ ฯ หิ วทตา จิตฺเตน อวิโยโค ทสฺสิโต โหติ ฯ สมานสีมายํ ฐิโตติ วทตา สรีเรน ฯ กถํ ฯ สมานสํวาสโก หิ ลทฺธินา นานาสํวาสเกน วา กมฺมุนา นานาสํวาสเกน วา วิรหิโต สมจิตฺตตาย จิตฺเตน อวิยุตฺโต โหติ สมานสีมายํ ฐิโต กายสามคฺคีทานโต สรีเรน อวิยุตฺโต ฯ เภทนสํวตฺตนิกํ วา อธิกรณนฺติ เภทนสส สงฺเฆเภทสฺส อตฺถาย สํวตฺตนิกํ การณํ ฯ อิมสฺมึ หิ โอกาเส กามเหตุ กามนิทานํ กามาธิกรณนฺติอาทีสุ ๑- วิย การณํ อธิกรณนฺติ อธิปฺเปตํ ฯ ตญฺจ ยสฺมา อฏฺฐารสวิธํ โหติ ตสฺมา ปทภาชเน อฏฺฐารส เภทกรวตฺถูนีติ วุตฺตํ ฯ ตานิ ปน อิธูปาลิ ภิกฺขุ อธมฺมํ ธมฺโมติ ๒- ทีเปตีติอาทินา นเยน ขนฺธเก อาคตานิ ฯ ตสฺมา ตตฺเถว เนสํ อตฺถํ วณฺณยิสฺสาม ฯ โยปิ จายํ อิมานิ วตฺถูนิ นิสฺสาย อปเรหิปิ กมฺเมน อุทฺเทเสน โวหาเรน อนุสฺสาวนาย สลากคฺคาเหนาติ ปญฺจหิ การเณหิ สงฺฆเภโท โหติ ตมฺปิ อาคตฏฺฐาเนเยว ปกาสยิสฺสาม ฯ สงฺเขปโต ปน เภทนสํวตฺตนิกํ วา อธิกรณํ สมาทายาติ เอตฺถ สงฺฆเภทสฺส อตฺถาย สํวตฺตนิกํ สงฺฆเภทนิปฺผตฺติสมตฺถํ การณํ คเหตฺวาติ เอวมตฺโถ เวทิตพฺโพ ฯ ปคฺคยฺหาติ ปคฺคหิตํ อพฺภุสฺสิตํ ปากฏํ กตฺวา ฯ ติฏฺเฐยฺยาติ ยถาสมาทินฺนํ ยถาปคฺคหิตเมว กตฺวา อจฺเฉยฺย ฯ ยสฺมา ปน เอวํ ปคฺคยฺหตา ติฏฺฐตา จ ตํ ทีปิตญฺเจว อปฏินิสฺสฏฺฐญฺจ โหติ ตสฺมา ปทภาชเน ทีเปยฺยาติ จ น ปฏินิสฺสชฺเชยฺยาติ จ วุตฺตํ ฯ ภิกฺขูหิ เอวมสฺส วจนีโยติ อญฺเญหิ ลชฺชีหิ ภิกฺขูหิ เอวํ วตฺตพฺโพ ภเวยฺย ฯ ปทภาชเน จสฺส เย ปสฺสนฺตีติ เย สมฺมุขา ปคฺคยฺห ติฏฺฐนฺตํ