{๔๒๔} เตน สมเยน พุทฺโธ ภควาติ ทุพฺพจสิกฺขาปทํ ฯ ตตฺถ อนาจารํ อาจรตีติ อเนกปฺปการํ กายวจีทฺวารวีติกฺกมํ กโรติ ฯ กึ นุโข นามาติ วมฺภนวจนเมตํ ฯ อหํ โข นามาติ อุกฺกํสวจนํ ฯ ตุมฺเห วเทยฺยนฺติ อิทํ กโรถ อิทํ มา กโรถาติ อหํ ตุมฺเห วตฺตุํ อรหามีติ ทสฺเสติ ฯ กสฺมา อิติ เจ ฯ ยสฺมา อมฺหากํ พุทฺโธ ภควา กณฺฐกํ อารุยฺห มยา สทฺธึ นิกฺขมิตฺวา ปพฺพชิโตติ เอวมาทิมตฺถํ สนฺธายาห ฯ อมฺหากํ ธมฺโมติ วตฺวา ปุน อตฺตโน สนฺตกภาเว ยุตฺตึ ทสฺเสนฺโต อมฺหากํ อยฺยปุตฺเตน อยํ ธมฺโม อภิสมิโตติ อาห ฯ ยสฺมา อมฺหากํ อยฺยปุตฺเตน จตุสจฺจธมฺโม ปฏิวิทฺโธ ตสฺมา ธมฺโมปิ อมฺหากนฺติ วุตฺตํ โหติ ฯ สงฺฆํ ปน อตฺตโน เวริปกฺเข ฐิตํ มญฺญมาโน อมฺหากํ สงฺโฆติ น วทติ ฯ อุปมํ ปน วตฺวา สงฺฆํ อปสาเทตุกาโม เสยฺยถาปิ นามาติ อาทิมาห ฯ ติณกฏฺฐปณฺณสฏนฺติ ตตฺถ ตตฺถ ปติตปติตํ ติณกฏฺฐปณฺณํ ฯ อถวา ติณญฺจ นิสฺสารกํ ลหุกํ กฏฺฐญฺจาติ ติณกฏฺฐํ ฯ ปณฺณสฏนฺติ ปุราณปณฺณํ ฯ อุสฺสาเทยฺยาติ ราสึ กเรยฺย ฯ ปพฺพเตยฺยาติ ปพฺพตปฺปภวา ฯ สา หิ สีฆโสตา โหติ ตสฺมา ตเมว คณฺหาติ ฯ สงฺขเสวาลปณกนฺติ เอตฺถ สงฺโขติ ทีฆมูลโก ปณฺณเสวาโล วุจฺจติ ฯ เสวาโลติ นีลเสวาโล ฯ อวเสโส อุทกปปฺปฏกติลพีชกาทิ สพฺโพปิ ปณโกติ สงฺขํ คจฺฉติ ฯ เอกโต อุสฺสาทิตาติ เอกฏฺฐาเน เกนาปิ สมฺปิณฺฑิตา ราสิกตาติ ทสฺเสติ ฯ

{๔๒๕-๔๒๖} ทุพฺพจชาติโกติ ทุพฺพจภาโว ฯ วตฺตุํ อสกฺกุเณยฺโยติ อตฺโถ ฯ ปทภาชเนปิสฺส ทุพฺพโจติ ทุกฺเขน กิจฺเฉน โอวทิตพฺโพ ฯ น สกฺกา สุเขน วตฺตุนฺติ อตฺโถ ฯ โทวจสฺสกรเณหีติ ทุพฺพจภาวกรณีเยหิ ฯ เย จ ธมฺมา ทุพฺพจํ ปุคฺคลํ กโรนฺติ เตหิ สมนฺนาคโตติ อตฺโถ ฯ เต ปน กตเม จ อาวุโส โทวจสฺสกรณา ธมฺมา อิธ อาวุโส ๑- ภิกฺขุ ปาปิจฺโฉ โหตีติ อาทินา นเยน ปฏิปาฏิยา อนุมานสุตฺเต อาคตา ปาปิจฺฉตา อตฺตุกฺกํสกปรวมฺภกตา โกธนตา โกธเหตุ อุปนาหิตา โกธเหตุ อภิสงฺคิตา โกธเหตุ โกธสามนฺตวาจานิจฺฉารณตา โจทกํ ปฏิปฺผรณตา โจทกํ อปสาทนตา โจทกสฺส ปจฺจาโรปนตา อญฺเญนญฺญํ ปฏิจรณตา อปทาเนน นสมฺปายนตา มกฺขิปลาสิตา อิสฺสุกิมจฺฉริตา สฐมายาวิตา ถทฺธาติมานิตา สนฺทิฏฺฐิปรามาสิอาธานคฺคาหิทุปฺปฏินิสฺสคฺคิตาติ เอกูนวีสติ ๒- ธมฺมา เวทิตพฺพา ฯ โอวาทํ น สหติ นกฺขมตีติ อกฺขโม ฯ