ตตฺถ โย หริตฺวา วา หราเปตฺวา วา ปกฺโกสิตฺวา วา ปกฺโกสาเปตฺวา วา สยํ วา อุปคตานํ ยงฺกิญฺจิ อตฺตโน สนฺตกํ ปุปฺผํ กุลสงฺคหตฺถาย เทติ ทุกฺกฏํ ฯ ปรสนฺตกํ เทติ ทุกฺกฏเมว ฯ เถยฺยจิตฺเตน เทติ ภณฺฑคฺเฆน กาเรตพฺโพ ฯ เอเสว นโย สงฺฆิเกปิ ฯ อยมฺปน วิเสโส ฯ เสนาสนตฺถาย นิยามิตํ อิสฺสรวตาย ททโต ถุลฺลจฺจยํ ฯ ปุปฺผนฺนาม กสฺส ทาตุํ วฏฺฏติ กสฺส น วฏฺฏตีติ ฯ มาตาปิตูนํ ตาว หริตฺวาปิ หราเปตฺวาปิ ปกฺโกสิตฺวาปิ ปกฺโกสาเปตฺวาปิ ทาตุํ วฏฺฏติ ฯ เสสญาตกานํ ปกฺโกสาเปตฺวาว ฯ ตญฺจ โข วตฺถุปูชนตฺถาย ฯ มณฺฑนตฺถาย ปน สิวลิงฺคาทิปูชนตฺถาย วา กสฺสจิปิ ทาตุํ น วฏฺฏติ ฯ มาตาปิตูนญฺจ หราเปนฺเตน ญาติสามเณเรเหว หราเปตพฺพํ ฯ อิตเร ปน ยทิ สยเมว อิจฺฉนฺติ วฏฺฏติ ฯ สมฺมเตน ปุปฺผภาชเกน ภาชนกาเล สมฺปตฺตานํ สามเณรานํ อุปฑฺฒภาคํ ทาตุํ วฏฺฏติ ฯ กุรุนฺทิยํ สมฺปตฺตคิหีนํ อุปฑฺฒภาคํ มหาปจฺจริยํ จูฬกํ ทาตุํ วฏฺฏตีติ วุตฺตํ ฯ อสมฺมเตน อปโลเกตฺวา ทาตพฺพํ อาจริยูปชฺฌาเยสุ สคารวา สามเณรา พหูนิ ปุปฺผานิ อาหริตฺวา ราสึ กตฺวา ฐเปนฺติ ฯ เถรา ปาโตว สมฺปตฺตานํ สทฺธิวิหาริกาทีนํ อุปาสกานํ วา ตฺวํ อิทํ คณฺห ตฺวํ อิทํ คณหาติ เทนฺติ ฯ ปุปฺผทานํ นาม น โหติ ฯ เจติยํ ปูเชสฺสามาติ คเหตฺวา คจฺฉนฺตาปิ ปูชํ กโรนฺตาปิ ตตฺถ ตตฺถ สมฺปตฺตานํ เจติยปูชนตฺถาย เทนฺติ ฯ เอตมฺปิ ปุปฺผทานนฺนาม น โหติ ฯ อุปาสเก อกฺกปุปฺผาทีหิ ปูชนฺเต ทิสฺวา วิหาเร กณฺณิการปุปฺผาทีนิ อตฺถิ อุปาสกา ตานิ คเหตฺวา ปูเชถาติ วตฺตุํปิ วฏฺฏติ ฯ ภิกฺขู ปุปฺผปูชํ กตฺวา ทิวาตรํ คามํ ปวิฏฺเฐ กึ ภนฺเต อติทิวา ปวิฏฺฐตฺถาติ ปุจฺฉนฺติ ฯ วิหาเร ปุปฺผานิ พหูนิ ปูชํ อกริมฺหาติ วทนฺติ ฯ มนุสฺสา พหูนิ กิร วิหาเร ปุปฺผานีติ ปุนทิวเส ปหุตํ ขาทนียํ โภชนียํ คเหตฺวา วิหารํ คนฺตฺวา ปุปฺผปูชญฺจ กโรนฺติ ทานญฺจ เทนฺติ วฏฺฏติ ฯ มนุสฺสา มยมฺภนฺเต อสุกทิวสนฺนาม ปูเชสฺสามาติ ปุปฺผวารํ ยาจิตฺวา อนุญฺญาตทิวเส อาคจฺฉนฺติ ฯ สามเณเรหิ จ ปเคว ปุปฺผานิ โอจินิตฺวา ฐปิตานิ โหนฺติ ฯ เต รุกฺเขสุ ปุปฺผานิ อปสฺสนฺตา กุหึ ภนฺเต ปุปฺผานีติ วทนฺติ ฯ สามเณเรหิ โอจินิตฺวา ฐปิตานิ ตุมเห ปน ปูเชตฺวา คจฺฉถ สงฺโฆ อญฺญํ ทิวสํ ปูเชสฺสตีติ ฯ เต ปูเชตฺวา ทานํ ทตฺวา คจฺฉนฺติ วฏฺฏติ ฯ มหาปจฺจริยํ ปน กุรุนฺทิยญฺจ เถรา สามเณเรหิ ทาเปตุํ น ลภนฺติ สเจ สยเมว ตานิ ปุปฺผานิ เตสํ เทนฺติ วฏฺฏติ เถเรหิ ปน สามเณเรหิ โอจินิตฺวา ฐปิตานีติ เอตฺตกเมว วตฺตพฺพนฺติ วุตฺตํ ฯ สเจ ปน ปุปฺผวารํ ยาจิตฺวา อโนจิเตสุ ปุปฺเผสุ ยาคุภตฺตาทีนิ อาทาย อาคนฺตฺวา สามเณเรหิ โอจินิตฺวา เทถาติ วทนฺติ ญาตกสามเณรานํเยว โอจินิตฺวา ทาตุํ วฏฺฏติ ฯ อญฺญาตเก อุกฺขิปิตฺวา รุกฺขสาขาย ฐเปนฺติ ฯ น โอโรหิตฺวา ปลายิตพฺพํ โอจินิตฺวา ทาตุํ วฏฺฏติ ฯ สเจ ปน โกจิ ธมฺมกถิโก พหูนิ อุปาสกา วิหาเร ปุปฺผานิ ยาคุภตฺตาทีนิ อาทาย คนฺตฺวา ปุปฺผปูชํ กโรถาติ วทติ ตสฺเสว น กปฺปตีติ มหาปจฺจริยญฺจ กุรุนฺทิยญฺจ วุตฺตํ ฯ มหาอฏฺฐกถายํ ปน เอตํ อกปฺปิยํ น วฏฺฏตีติ อวิเสเสน วุตฺตํ ฯ ผลํปิ อตฺตโน สนฺตกํ วุตฺตนเยเนว มาตาปิตูนญฺจ เสสญาตีนญฺจ ทาตุํ วฏฺฏติ ฯ กุลสงฺคหตฺถาย ปน เทนฺตสฺส วุตฺตนเยเนว อตฺตโน สนฺตเก ปรสนฺตเก สงฺฆิเก เสนาสนตฺถาย นิยามิเต จ ทุกฺกฏาทีนิ เวทิตพฺพานิ ฯ อตฺตโน สนฺตกํเยว คิลานมนุสฺสานํ วา สมฺปตฺตอิสฺสรานํ วา ขีณปริพฺพยานํ ทาตุํ วฏฺฏติ ฯ ผลทานํ น โหติ ฯ ผลภาชเกนาปิ สมฺมเตน สงฺฆสฺส ผลภาชนกาเล สมฺปตฺตมนุสฺสานํ อุปฑฺฒภาคํ ทาตุํ วฏฺฏติ ฯ อสมฺมเตน อปโลเกตฺวา ทาตพฺพํ ฯ สงฺฆาราเมปิ ผลปริจฺเฉเทน วา รุกฺขปริจฺเฉเทน วา กติกา กาตพฺพา ตโต คิลานมนุสฺสานํ วา อญฺเญสํ วา ผลํ ยาจนฺตานํ ยถาปริจฺเฉเทน จตฺตาริ ปญฺจ ผลานิ ทาตพฺพานิ รุกฺขา วา ทสฺเสตพฺพา อิโต คเหตุํ ลพฺภตีติ ฯ อิธ ผลานิ สุนฺทรานิ อิโต คณฺหาถาติ เอวํ ปน น วตฺตพฺพํ ฯ จุณฺเณนาติ เอตฺถ อตฺตโน สนฺตกํ สิริสจุณฺณํ วา อญฺญํ วา กสาวํ กุลสงฺคหตฺถาย เทติ ทุกฺกฏํ ฯ ปรสนฺตกาทีสุปิ วุตฺตนเยน วินิจฺฉโย เวทิตพฺโพ ฯ อยํ ปน วิเสโส ฯ อิธ สงฺฆสฺส รกฺขิตโคปิตาปิ รุกฺขจฺฉลฺลิ ครุภณฺฑเมว ฯ มตฺติกาทนฺตกฏฺฐเวฬูสุปิ ครุภณฺฑูปคํ ญตฺวา จุณฺเณ วุตฺตนเยเนว วินิจฺฉโย เวทิตพฺโพ ฯ ปณฺณทานํ ปน เอตฺถ น อาคตํ ฯ ตํปิ วุตฺตนเยเนว เวทิตพฺพํ ฯ ปรโตปิ ครุภณฺฑวินิจฺฉเย สพฺพํ วิตฺถาเรน วณฺณยิสฺสาม ฯ เวชฺชกาย วาติ เอตฺถ เวชฺชกมฺมวิธิ ตติยปาราชิกวณฺณนาย วุตฺตนเยเนว เวทิตพฺโพ ฯ ชงฺฆเปสนิเกนาติ เอตฺถ ชงฺฆเปสนียนฺติ คิหีนํ ทูเตยฺยสาสนหรณกมฺมํ วุจฺจติ ตํ น กาตพฺพํ ฯ คิหีนํ หิ สาสนํ คเหตฺวา คจฺฉนฺตสฺส ปเท ปเท ทุกฺกฏํ ฯ ตํ กมฺมํ นิสฺสาย ลทฺธโภชนํ ภุญฺชนฺตสฺสาปิ อชฺโฌหาเร อชฺโฌหาเร ทุกฺกฏํ ฯ ปฐมํ สาสนํ อคฺคเหตฺวา ปจฺฉา อยํ ทานิ โส คาโม หนฺท นํ สาสนํ อาโรเจมีติ มคฺคา โอกฺกมนฺตสฺสาปิ ปเท ปเท ทุกฺกฏํ ฯ สาสนํ อาโรเจตฺวา ลทฺธโภชนํ ภุญฺชโต ปุริมนเยเนว ทุกฺกฏํ ฯ สาสนํ อคฺคเหตฺวา อาคเตน ปน ภนฺเต ตสฺมึ คาเม อิตฺถนฺนามสฺส นาม กา ปวุตฺตีติ ปุจฺฉิยมาเนน กเถตุํ วฏฺฏติ ฯ ปุจฺฉิตปญฺเห โทโส นตฺถิ ฯ ปญฺจนฺนํ ปน สหธมฺมิกานํ มาตาปิตูนํ ปณฺฑุปลาสสฺส อตฺตโน เวยฺยาวจฺจกรสฺส จ สาสนํ หริตุํ วฏฺฏติ ฯ คิหีนญฺจ ปุพฺเพ วุตฺตปฺปการํ กปฺปิยสาสนํ ฯ อิทํ หิ ชงฺฆเปสนียกมฺมนฺนาม น โหติ ฯ อิเมหิ ปน อฏฺฐหิ กุลทูสกกมฺเมหิ อุปฺปนฺนปจฺจยา ปญฺจนฺนมฺปิ สหธมฺมิกานํ น กปฺปนฺติ อภูตาโรจนรูปิยสํโวหาเรหิ อุปฺปนฺนปจฺจยสทิสาว โหนฺติ ฯ

เล่มที่ ๑ มหาวิภังค์ ภาค ๑๔๓๔

ที่มาและฉบับอื่นของ “เรื่องภิกษุพวกพระอัสสชิและพระปุนัพพสุกะ”