บทภาชนีย์ มาติกา

dassetuṃ bhummaṭṭhaṃ thalaṭṭhantiādinā nayena mātikaṃ ṭhapetvā bhummaṭṭhannāma bhaṇḍaṃ bhūmiyaṃ nikkhittaṃ hotītiādinā nayena tassa vibhaṅgaṃ āha. {94} Tatrāyaṃ anuttānapadavaṇṇanāya saddhiṃ vinicchayakathā. Nikkhittanti bhūmiyaṃ nikkhanitvā ṭhapitaṃ. Paṭicchannanti paṃsuiṭṭhakādīhi paṭicchannaṃ. Bhummaṭṭhaṃ bhaṇḍaṃ .pe. Gacchati vā āpatti dukkaṭassāti taṃ evaṃ nikkhanitvā vā paṭicchādetvā vā ṭhapitattā bhūmiyaṃ ṭhitaṃ bhaṇḍaṃ yo bhikkhu kenacideva upāyena ñatvā āharissāmīti theyyacitto hutvā rattibhāge uṭṭhāya gacchati. So bhaṇḍaṭṭhānaṃ appatvāpi sabbakāyavacīvikāresu dukkaṭaṃ āpajjati. Kathaṃ. So hi tassa āharaṇatthāya uṭṭhahanto yaṃyaṃ aṅgapaccaṅgaṃ phandāpeti sabbattha dukkaṭameva. Nivāsanapārupanaṃ saṇṭhapeti hatthavāre hatthavāre dukkaṭaṃ. Mahantaṃ nidhānaṃ na sakkā ekena nīharituṃ dutiyaṃ pariyesissāmīti kassaci sahāyassa santikaṃ gantukāmo dvāraṃ vivarati padavāre hatthavāre ca dukkaṭaṃ. Dvārapidahane Pana aññasmiṃ vā gamanassa anupakāre anāpatti. Tassa nipannokāsaṃ gantvā itthannāmāti pakkosati tamatthaṃ ārocetvā ehi gacchāmāti vadati vācāya vācāya dukkaṭaṃ. So tassa vacanena uṭṭhahati tassāpi dukkaṭaṃ. Uṭṭhahitvā tassa santikaṃ gantukāmo nivāsanapārupanaṃ saṇṭhapeti dvāraṃ vivaritvā tassa samīpaṃ gacchati hatthavārapadavāresu sabbattha dukkaṭaṃ. So taṃ pucchati asuko ca asuko ca kuhiṃ asukañca asukañca pakkosāhīti vācāya vācāya dukkaṭaṃ. Sabbe samāgate disvā mayā asukasmiṃ nāma ṭhāne evarūpo nidhi upaladdho gacchāma taṃ gahetvā puññāni ca karissāma sukhañca jīvissāmāti vadati vācāya vācāya dukkaṭameva. Evaṃ laddhasahāyo kuddālaṃ pariyesati sace panassa attano kuddālo atthi taṃ āharissāmīti gacchanto ca gaṇhanto ca āharanto ca sabbattha hatthavārapadavāre dukkaṭaṃ āpajjati. Sace natthi aññaṃ bhikkhuṃ vā gahaṭṭhaṃ vā gantvā yācati yācanto ca kuddālaṃ me dehi kuddālena me attho kiñci kātabbamatthi taṃ katvā paccāharissāmīti musā bhaṇanto yācati vācāya vācāya dukkaṭaṃ. Sace mātikā sodhetabbā atthi vihāre bhūmikammaṃ kātabbaṃ atthīti musāpi bhaṇati yaṃyaṃ vacanaṃ musā tattha tattha pācittiyaṃ. Mahāaṭṭhakathāyampana saccepi alikepi dukkaṭameva vuttaṃ. Taṃ pamādalikhitanti veditabbaṃ. Na hi adinnādānassa pubbappayoge pācittiyaṭṭhāne dukkaṭaṃ nāma atthi. Sace pana kuddālassa daṇḍo Natthi daṇḍaṃ karissāmīti vāsiṃ vā pharasuṃ vā nighaṃseti tadatthāya gacchati gantvā sukkhakaṭṭhaṃ chindati tacchati ākoṭṭeti sabbattha hatthavārapadavāresu dukkaṭaṃ. Allarukkhaṃ chindati pācittiyaṃ. Tato paraṃ sabbappayogesu dukkaṭaṃ. Saṅkhepaṭṭhakathāyaṃ pana mahāpaccariyañca tattha jātakakaṭṭhalatāchedanatthaṃ vāsīpharasuṃ pariyesantānampi dukkaṭaṃ vuttaṃ. Sace pana nesaṃ evaṃ hoti vāsīpharasukuddāle yācantā asaṅkitā bhavissāma lohaṃ samuṭṭhāpetvā karomāti tato ākaraṃ gantvā lohabījatthaṃ paṭhaviṃ khananti. Akappiyapaṭhaviṃ khanantānaṃ dukkaṭehi saddhiṃ pācittiyānīti mahāpaccariyaṃ vuttaṃ. Yathā ca idha evaṃ sabbattha pācittiyaṭṭhāne dukkaṭā na muccati. Kappiyapaṭhaviṃ khanantānaṃ dukkaṭāniyeva. Bījampana gahetvā tato paraṃ sabbakiriyāsu payoge payoge dukkaṭaṃ. Piṭakapariyesanepi hatthavārapadavāresu vuttanayeneva dukkaṭaṃ. Musāvāde pācittiyaṃ. Piṭakaṃ kātukāmatāya vallicchedane pācittiyanti sabbaṃ purimanayeneva veditabbaṃ. Gacchati vā āpatti dukkaṭassāti evaṃ pariyiṭṭhasahāyakuddālapiṭako nidhiṭṭhānaṃ gacchati padavāre padavāre dukkaṭaṃ. Sace pana gacchanto imaṃ nidhiṃ laddhā buddhapūjaṃ vā dhammapūjaṃ vā saṅghabhattaṃ vā karissāmīti kusalaṃ uppādeti kusalacittena gamane anāpatti. Kasmā. Theyyacitto dutiyaṃ vā .pe. Gacchati vā āpatti dukkaṭassāti vuttattā yathā idha evaṃ sabbattha atheyyacittassa anāpatti. Maggato okkamma nidhānaṭṭhānagamanatthāya maggaṃ karonto bhatagāmaṃ Chindati pācittiyaṃ sukkhakaṭṭhaṃ chindati dukkaṭaṃ. Tattha jātakanti ciranihitāya kumbhiyā upari jātakaṃ. Kaṭṭhaṃ vā lataṃ vāti na kevalaṃ kaṭṭhalatameva yaṅkiñci allaṃ vā sukkhaṃ vā tiṇarukkhalatādiṃ chindantassa sahappayogattā dukkaṭameva hoti.

เล่มที่ ๑ มหาวิภังค์ ภาค ๑๒๔๒

ที่มาและฉบับอื่นของ “บทภาชนีย์ มาติกา”