สิกขาบทวิภังค์

Idāni sikkhāpadavibhaṅgassa atthaṃ vaṇṇayissāma. Yaṃ vuttaṃ yo panāti yo yādisotiādi ettha yo panāti vibhajitabbapadaṃ. Yo yādisotiādīni tassa vibhajanapadāni. Ettha ca yasmā panāti nipātamattaṃ yoti atthapadaṃ tañca aniyamena puggalaṃ dīpeti tasmā tassa atthaṃ dassento aniyamena puggaladīpakaṃ yosaddameva āha. Tasmā ettha evamattho veditabbo. Yo panāti yokocīti vuttaṃ hoti. Yasmā pana yo so yokoci nāmeso avassaṃ liṅgayuttajātināmagottasīlavihāragocaravayesu Ekenākārena paññāyati tasmā taṃ tathā ñāpetuṃ taṃ pabhedaṃ pakāsento yādisotiādimāha. Tattha yādisoti liṅgavasena yādiso vā tādiso vā hotu dīgho vā rasso vā kāḷo vā odāto vā maṅguracchavi vā kiso vā thūlo vāti attho. Yathāyuttoti yogavasena yena vā tena vā yutto hotu navakammayutto vā uddesayutto vā vāsadhurayutto vāti attho. Yathājaccoti jātivasena yaṃjacco vā taṃ jacco vā hotu khattiyo vā brāhmaṇo vā vesso vā sūdo vāti attho. Yathānāmoti nāmavasena yathānāmo vā tathānāmo vā hotu buddharakkhito vā dhammarakkhito vā saṅgharakkhito vāti attho. Yathāgottoti gottavasena yathāgotto vā tathāgotto vā yena vā tena vā gottena hotu kaccāno vā vāseṭṭho vā kosiyo vāti attho. Yathāsīloti sīlesu yathāsīlo vā tathāsīlo vā hotu navakammasīlo vā uddesasīlo vā vāsadhurasīlo vāti attho. Yathāvihārīti vihāresupi yathāvihārī vā tathāvihārī vā hotu navakammavihārī vā uddesavihārī vā vāsadhuravihārī vāti attho. Yathāgocaroti gocaresupi yathāgocaro vā tathāgocaro vā hotu navakammagocaro vā uddesagocaro vā vāsadhuragocaro vāti attho. Thero vātiādīsu ca vayovuḍḍhādīsu yo vā so vā hotu paripuṇṇadasavassatāya thero vā ūnapañcavassatāya navo vā atirekapañcavassatāya majjhimo vāti attho. Athakho sabbova Imasmiṃ atthe eso vuccati yo panāti.

Bhikkhuniddese bhikkhatīti bhikkhako. Labhanto vā alabhanto vā ariyāya yācanāya yācatīti attho. Buddhādīhi ajjhūpagataṃ bhikkhācariyaṃ ajjhūpagatattā bhikkhācariyaṃ ajjhūpagato nāma. Yo hi koci appaṃ vā mahantaṃ vā bhogakkhandhaṃ pahāya agārasmā anagāriyaṃ pabbajito so kasigorakkhādīhi jīvitakappanaṃ hitvā liṅgasampaṭicchaneneva bhikkhācariyaṃ ajjhūpagatoti bhikkhu. Parapaṭibaddhajīvikattā vā vihāramajjhe kājabhattaṃ bhuñjamānopi bhikkhācariyaṃ ajjhūpagatoti bhikkhu. Piṇḍiyālopabhojanaṃ nissāya pabbajjāya ussāhajātattā vā bhikkhācariyaṃ ajjhūpagatoti bhikkhu. Agghaphassavaṇṇabhedena bhinnaṃ paṭaṃ dhāretīti bhinnapaṭadharo. Tattha satthakacchedanena agghabhedo veditabbo. Sahassagghanakopi hi paṭo satthakena khaṇḍākhaṇḍikaṃ chinno bhinnaggho hoti purimagghato upaḍḍhampi na agghati. Suttasaṃsibbanena phassabhedo veditabbo. Sukhasamphassopi hi paṭo suttehi saṃsibbito bhinnaphasso hoti kharasamphassataṃ pāpuṇāti. Sūcimalādīhi vaṇṇabhedo veditabbo. Suparisuddhopi hi paṭo sūcikammato paṭṭhāya sūcimalena hatthasedamalajalikāhi avasāne rajanakappakaraṇehi ca bhinnavaṇṇo hoti pakativaṇṇaṃ vijahati. Evaṃ tīhākārehi bhinnaṃ paṭaṃ dhāraṇato bhinnapaṭadharoti bhikkhu. Gihivatthavisabhāgānaṃ kāsāvānaṃ vā dhāraṇamatteneva bhinnapaṭadharoti bhikkhu. Samaññāyāti paññattiyā vohārenāti Attho. Samaññāya eva hi ekacco bhikkhūti paññāyati. Tathā hi nimantanādimhi bhikkhūsu gaṇiyamānesu sāmaṇerepi gahetvā sataṃ bhikkhū sahassaṃ bhikkhūti vadanti. Paṭiññāyāti attano paṭijānanena. Paṭiññāyapi hi ekacco bhikkhūti paññāyati. Tassa ko etthāti ahaṃ āvuso bhikkhūtievamādīsu sambhavo daṭṭhabbo. Ayaṃ pana ānandattherena vuttā dhammikā paṭiññā. Rattibhāgena pana dussīlāpi paṭipathaṃ āgacchantā ko etthāti vutte adhammikāya paṭiññāya abhūtatthāya mayaṃ bhikkhūti vadanti. Ehibhikkhūti bhikkhu nāma bhagavato ehi bhikkhūti evaṃ vacanamattena bhikkhubhāvaṃ ehibhikkhūpasampadaṃ patto. Bhagavā hi ehibhikkhubhāvāya upanissayasampannaṃ puggalaṃ disvā rattapaṃsukūlantarato suvaṇṇavaṇṇaṃ dakkhiṇahatthaṃ nīharitvā brahmaghosaṃ nicchārento ehi bhikkhu cara brahamcariyaṃ sammā dukkhassa antakiriyāyāti vadati. Tassa saheva bhagavato vacanena gihiliṅgaṃ antaradhāyati pabbajjā ca upasampadā ca ruhati bhaṇḍu kāsāvavasano hoti ekaṃ nivāsetvā ekaṃ pārupitvā ekaṃ aṃse ṭhapetvā vāmaṃsakūṭe ālagganīluppalavaṇṇamattikāpatto.

เล่มที่ ๑ มหาวิภังค์ ภาค ๑๑๙๘

ที่มาและฉบับอื่นของ “สิกขาบทวิภังค์”