Assosi kho verañjo brāhmaṇoti assosīti suṇi upalabhi sotadvārasampattavacananigghosānusārena aññāsi. Khoti padapūraṇamatte avadhāraṇatthe vā nipāto. Tattha avadhāraṇatthena assosieva nāssa koci savanantarāyo ahosīti ayamattho veditabbo. Padapūraṇena padabyañjanasiliṭṭhatāmattameva. Verañjāyaṃ jāto verañjo. Verañjāyaṃ bhavo verañjo. Verañjā vā assa nivāsoti verañjo. Mātāpitūhi katanāmavasena panāyaṃ udayoti vuccati. Brahmaṃ aṇatīti brāhmaṇo. Mante sajjhāyatīti attho. Idameva hi jātibrāhmaṇānaṃ niruttivacanaṃ. Ariyā pana bāhitapāpattā brāhmaṇāti vuccanti.
Idāni yamatthaṃ verañjo brāhmaṇo assosi taṃ pakāsento Samaṇo khalu bho gotamotiādimāha. Tattha samitapāpattā samaṇoti veditabbo. Vuttaṃ hetaṃ bāhitapāpoti brāhmaṇo samitattā samaṇoti vuccatīti. Bhagavā ca anuttarena ariyamaggena samitapāpo. Tenassa yathābhuccaguṇādhigatametaṃ nāmaṃ yadidaṃ samaṇoti. Khalūti anussavatthe nipāto. Bhoti brāhmaṇajātikānaṃ jātisamudāgataṃ ālapanamattaṃ. Vuttampi hetaṃ bhovādī nāma so hoti save hoti sakiñcanoti. Gotamoti bhagavantaṃ gottavasena parikitteti. Tasmā samaṇo khalu bho gotamoti ettha samaṇo kira bho gotamagottoti evamattho daṭṭhabbo. Sakyaputtoti idaṃ pana bhagavato uccākulaparidīpanaṃ. Sakyakulā pabbajitoti saddhāpabbajitabhāvaparidīpanaṃ. Kenaci pārijuññena anabhibhūto aparikkhīṇaṃyeva taṃ kulaṃ pahāya saddhāya pabbajitoti vuttaṃ hoti. Tato paraṃ vuttatthameva.
Taṃkho panāti itthambhūtākhyānatthe upayogavacanaṃ. Tassa kho pana bhoto gotamassāti attho. Kalyāṇoti kalyāṇaguṇasamannāgato. Seṭṭhoti vuttaṃ hoti. Kittisaddoti kittiyeva thutighoso vā.
Itipi so bhagavātiādīsu pana ayaṃ tāva yojanā so bhagavā itipi arahaṃ itipi sammāsambuddho .pe. Itipi bhagavāti. Iminā ca iminā ca kāraṇenāti vuttaṃ hoti. Idāni vinayadharānaṃ suttantanayakosallatthaṃ vinayasaṃvaṇṇanārambhe buddhaguṇapaṭisaṃyuttāya dhammiyā kathāya cittasampahaṃsanatthañca etesaṃ padānaṃ vitthāranayena Vaṇṇanaṃ karissāmi. Tasmā yaṃ vuttaṃ so bhagavā itipi arahantiādi tattha ārakattā arīnaṃ arānañca hatattā paccayādīnaṃ arahattā pāpakaraṇe rahābhāvāti imehi tāva kāraṇehi so bhagavā arahanti veditabbo. Ārakā hi so sabbakilesehi suvidūravidūre ṭhito maggena savāsanānaṃ kilesānaṃ viddhaṃsitattāti ārakattā arahaṃ. Te cānena kilesārayo maggena hatāti arīnaṃ hatattāpi arahaṃ. Yaṃ cetaṃ avijjābhavataṇhāmayanābhi puññādiabhisaṅkhārāraṃ jarāmaraṇanemi āsavasamudayamayena akkhena vijjhitvā tibhavarathe samāyojitaṃ anādikālappavattaṃ saṃsāracakkaṃ tassānena bodhimaṇḍe viriyapādehi sīlapaṭhaviyaṃ patiṭṭhāya saddhāhatthena kammakkhayakaraṃ ñāṇapharasuṃ gahetvā sabbe arā hatāti arānaṃ hatattāpi arahaṃ. Athavā saṃsāracakkanti anamataggasaṃsāravaṭṭaṃ vuccati. Tassa ca avijjā nābhi mūlakattā jarāmaraṇaṃ nemi pariyosānattā sesā dasa dhammā arā avijjāmūlakattā jarāmaraṇapariyantattā ca. Tattha dukkhādīsu aññāṇaṃ avijjā. Kāmabhave ca avijjā kāmabhave saṅkhārānaṃ paccayo hoti. Rūpabhave avijjā rūpabhave saṅkhārānaṃ paccayo hoti. Arūpabhave avijjā arūpabhave saṅkhārānaṃ paccayo hoti. Kāmabhave saṅkhārā kāmabhave paṭisandhiviññāṇassa paccayā honti. Esa nayo itaresu. Kāmabhave paṭisanadhiviññāṇaṃ kāmabhave nāmarūpassa paccayo hoti. Tathā rūpabhave. Arūpabhave nāmasseva paccayo hoti. Kāmabhave nāmarūpaṃ kāmabhave saḷāyatanassa paccayo hoti. Rūpabhave nāmarūpaṃ rūpabhave tiṇṇaṃ āyatanānaṃ paccayo hoti. Arūpabhave nāmaṃ arūpabhave ekassāyatanassa paccayo hoti. Kāmabhave saḷāyatanaṃ kāmabhave chabbidhassa phassassa paccayo hoti. Rūpabhave tīṇi āyatanāni rūpabhave tiṇṇaṃ phassānaṃ. Arūpabhave ekamāyatanaṃ arūpabhave ekassa phassassa paccayo hoti. Kāmabhave cha phassā kāmabhave channaṃ vedanānaṃ paccayā honti. Rūpabhave tayo tattheva tissannaṃ. Arūpabhave eko phasso tattheva ekissā vedanāya paccayo hoti. Kāmabhave cha vedanā kāmabhave channaṃ taṇhākāyānaṃ paccayā honti. Rūpabhave tisso tattheva tiṇṇaṃ. Arūpabhave ekā vedanā arūpabhave ekassa taṇhākāyassa paccayo hoti. Tattha tattha sā sā taṇhā tassa tassa upādānassa. Upādānādayo bhavādīnaṃ. Kathaṃ. Idhekacco kāme paribhuñjissāmīti kāmūpādānapaccayā kāyena duccaritaṃ carati vācāya duccaritaṃ carati manasā duccaritaṃ carati duccaritapāripūriyā apāye uppajjati. Tatthassa upapattihetubhūtaṃ kammaṃ kammabhavo khandhānaṃ nibbatti jāti paripāko jarā bhedo maraṇaṃ. Aparo saggasampattiṃ anubhavissāmīti tatheva sucaritañcarati sucaritapāripūriyā sagge uppajjati. Tatthassa upapattihetubhūtaṃ kammaṃ kammabhavoti soeva nayo. Aparo pana brahmaloke sampattiṃ anubhavissāmīti kāmūpādānapaccayā mettaṃ bhāveti karuṇaṃ muditaṃ upekkhaṃ bhāveti bhāvanāpāripūriyā brahmaloke nibbattati. Tatthassa nibbattihetubhūtaṃ kammaṃ kammabhavoti soyeva nayo. Aparo Arūpabhave sampattiṃ anubhavissāmīti tatheva ākāsānañcāyatanādisamāpattiyo bhāveti bhāvanāpāripūriyā tattha tattha nibbattati. Tatthassa nibbattihetubhūtaṃ kammaṃ kammabhavo kammanibbattā khandhā upapattibhavo khandhānaṃ nibbatti jāti paripāko jarā bhedo maraṇanti. Esa nayo sesūpādānamūlikāsupi yojanāsu. Evamayaṃ avijjā hetu saṅkhārā hetusamuppannā ubhopete hetusamuppannāti paccayapariggahe paññā dhammaṭṭhitiññāṇaṃ. Atītampi addhānaṃ anāgatampi addhānaṃ avijjā hetu saṅkhārā hetusamuppannā ubhopete hetusamuppannāti paccayapariggahe paññā dhammaṭṭhitiññāṇanti. Etena nayena sabbapadāni vitthāretabbāni. Tattha avijjāsaṅkhārā eko saṅkhepo. Viññāṇanāmarūpasaḷāyatanaphassavedanā eko. Taṇhūpādānabhavā eko. Jātijarāmaraṇaṃ eko. Purimasaṅkhepo cettha atīto addhā. Dve majjhimā paccuppanno. Jātijarāmaraṇaṃ anāgato. Avijjāsaṅkhāraggahaṇena cettha taṇhūpādānabhavā gahitāva hontīti ime pañca dhammā atīte kammavaṭṭaṃ. Viññāṇādayo pañca etarahi vipākavaṭṭaṃ. Taṇhūpādānabhavaggahaṇena avijjāsaṅkhārā gahitāva hontīti ime pañca dhammā etarahi kammavaṭṭaṃ. Jātijarāmaraṇāpadesena viññāṇādīnaṃ niddiṭṭhattā ime pañca dhammā āyatiṃ vipākavaṭṭaṃ. Te ākārato vīsatividhā honti. Saṅkhāraviññāṇānañcettha antarā eko sandhi. Vedanātaṇhānamantarā eko. Bhavajātīnamantarā ekoti. Iti bhagavā etaṃ catasaṅkhepaṃ Tiyaddhaṃ vīsatākāraṃ tisandhiṃ paṭiccasamuppādaṃ sabbākārato jānāti passati aññāti paṭivijjhati. Taṃ ñātaṭṭhena ñāṇaṃ pajānanaṭṭhena paññā. Tena vuccati paccayapariggahe paññā dhammaṭṭhitiññāṇanti. Iminā dhammaṭṭhitiññāṇena bhagavā te dhamme yathābhūtaṃ ñatvā tesu nibbindanto virajjanto vimuccanto vuttappakārassa imassa saṃsāracakkassa are hani vihani viddhaṃsesi. Evampi arānaṃ hatattāpi arahaṃ. Aggadakkhiṇeyyattā ca cīvarādipaccaye arahati pūjāvisese ca. Teneva uppanne tathāgate yekeci mahesakkhā devamanussā na te aññattha pūjaṃ karonti. Tathāhi brahmā sahampati sinerumattena ratanadāmena tathāgataṃ pūjesi. Yathābalañca aññe devā manussā ca bimbisārakosalarājādayo. Parinibbutampi ca bhagavantaṃ uddissa channavutikoṭidhanaṃ vissajjetvā asokamahārājā sakalajambudīpe caturāsītivihārasahassāni patiṭṭhāpesi. Ko pana vādo aññesaṃ pūjāvisesānanti paccayādīnaṃ arahattāpi arahaṃ. Yathā ca loke keci paṇḍitamānino bālā asilokabhayena raho pāpaṃ karonti evamesa na kadāci karotīti pāpakaraṇe rahābhāvatopi arahaṃ. Hoti cettha