Etasmiṃ nidāne etasmiṃ pakaraṇeti ettha sudinnassa ajjhācāravītikkamo sikkhāpadappaññattiyā kāraṇattā nidānañceva pakaraṇañcāti vuttoti veditabbo. Kāraṇaṃ hi yasmā nideti attano phalaṃ handa gaṇhātha nanti dassentaṃ viya appeti pakaroti ca naṃ kattuṃ ārabhati karotiyeva vā tasmā nidānañceva pakaraṇañcāti vuccati. Vigarahi buddho bhagavāti buddho bhagavā vigarahi nindi yathāti vaṇṇāvaṇṇarahānaṃ vaṇṇañca avaṇṇañca bhaṇanto aggapuggalo. Na hi bhagavato sīlavītikkamakārakaṃ puggalaṃ disvā ayaṃ jātiyā vā gottena vā kolaputtiyena vā gaṇṭhena vā dhutaṅgena vā ñāto yasassī īdisaṃ puggalaṃ rakkhituṃ vaṭṭatīti cittaṃ uppajjati nāpi pesalaṃ guṇavanti disvā tassa guṇaṃ paṭicchādetuṃ cittaṃ uppajjati athakho garahitabbaṃ garahatiyeva pasaṃsitabbañca pasaṃsatiyeva ayañca garahitabbo tasmā taṃ tādilakkhaṇe ṭhito avikkampamānena cittena vigarahi buddho bhagavā ananucchaviyantiādīhi vacanehi. Tatthāyaṃ atthavaṇṇanā yadidaṃ tayā moghapurisa Tucchamanussa kammaṃ kataṃ taṃ samaṇakaraṇānaṃ dhammānaṃ maggaphalanibbānasāsanānaṃ vā na anucchavikaṃ tesaṃ chaviṃ chāyaṃ sundarabhāvaṃ na anveti nānugacchati athakho ārakāva tehi dhammehi ananucchavikattāeva ca ananulomikaṃ tesaṃ na anulometi athakho vilomaṃ paccanīkabhāve ṭhitaṃ ananulomikattāeva ca apaṭirūpaṃ paṭirūpaṃ sadisaṃ paṭibhāgaṃ na hoti athakho asadisamapaṭibhāgameva apaṭirūpattāeva ca assāmaṇakaṃ samaṇānaṃ kammaṃ na hoti assāmaṇakattā akappiyaṃ yaṃ hi samaṇakammaṃ na hoti taṃ tesaṃ na kappati akappiyattā akaraṇīyaṃ na hi samaṇānaṃ yaṃ na kappati taṃ karonti tañcetaṃ tayā kataṃ tasmā ananucchavikaṃ te moghapurisa kataṃ .pe. Akaraṇīyanti. Kathaṃ hi nāmāti kena nāma kāraṇena. Kinnāma kāraṇaṃ passantoti vuttaṃ hoti. Tato kāraṇābhāvaṃ dassento parato nanu mayā moghapurisātiādimāha. Taṃ sabbaṃ vuttatthameva. Idāni yasmā yaṃ tena pāpakammaṃ kataṃ taṃ vipaccamānaṃ ativiya dukkhavipākaṃ hoti tasmāssa taṃ vipākaṃ dassetuṃ katāparādhaṃ viya puttaṃ anukampakā mātāpitaro dayālukena cittena sudinnaṃ paribhāsanto varante moghapurisātiādimāha. Tattha āsuṃ sīghaṃ etassa visaṃ āgacchatīti āsīviso. Ghoraṃ caṇḍamassa visanti ghoraviso. Tassa āsīvisassa ghoravisassa. Pakkhittanti etassa varanti iminā sambandho. Īdisassa āsīvisassa mukhe aṅgajātaṃ varaṃ pakkhittaṃ. Sace pakkhittaṃ bhaveyya varaṃ siyā sundaraṃ sādhu suṭṭhu siyāti Attho. Na tvevāti na tveva varaṃ na sundarameva na sādhueva na suṭṭhueva. Esa nayo sabbattha. Kaṇhasappassāti kāḷasappassa. Aṅgārakāsuyāti aṅgārapuṇṇakūpe aṅgārarāsimhi vā. Ādittāyāti padittāya gahitaaggivaṇṇābhāya. Sampajjalitāyāti samantato pajjalitāya acciyo muñcantiyā. Sañjotibhūtāyāti sappabhāya. Samantato uṭṭhitāhi jālāhi ekappabhāya samudayabhūtāyāti vuttaṃ hoti. Taṃ kissa hetūti yaṃ mayā vuttaṃ varanti taṃ kissa hetu katarena kāraṇenāti ce. Maraṇaṃ vā nigaccheyyāti yo tattha aṅgajātaṃ pakkhipeyya so maraṇaṃ vā nigaccheyya. Itonidānañca kho .pe. Upapajjeyyāti yaṃ idaṃ mātugāmassa aṅgajāte aṅgajātappakkhipanaṃ itonidānaṃ tassa kārako puggalo nirayaṃ upapajjeyya. Evaṃ kammassa mahāsāvajjataṃ dassento taṃ vigarahi na tassa dukkhāgamanaṃ icchamāno. Tattha nāma tvanti tasmiṃ nāma evarūpe kamme evaṃ mahāsāvajje samānepi tvaṃ. Yaṃ tvanti ettha yanti hīḷanatthe nipāto. Tvanti taṃ saddassa vevacanaṃ. Dvīhipi yaṃ vā taṃ vā hīḷitamavaññātanti vuttaṃ hoti. Asaddhammanti asataṃ nīcajanānaṃ dhammaṃ. Tehi sevitabbanti attho. Gāmadhammanti gāmānaṃ dhammaṃ. Gāmavāsikamanussānaṃ dhammanti vuttaṃ hoti. Vasaladhammanti pāpadhamme vassanti paggharantīti vasalā tesaṃ vasalānaṃ hīnapurisānaṃ dhammaṃ. Vasalaṃ vā kilesappaggharaṇakadhammaṃ. Duṭṭhullanti duṭṭhu ca kilesasandūsitaṃ thullañca asukhumaṃ anipuṇanti vuttaṃ Hoti. Odakantikanti udakakiccaṃ antikamavasānaṃ assāti odakantiko. Taṃ odakantikaṃ. Rahassanti rahobhāvaṃ paṭicchanne okāse uppajjanakaṃ. Ayaṃ hi dhammo jigucchanīyattā na sakkā āvikātuṃ aññesaṃ dassanavisaye kātuṃ. Tena vuttaṃ rahassanti. Dvayadvayasamāpattinti dvīhi dvīhi samāpajjitabbaṃ. Dvayaṃ dvayaṃ samāpattintipi pāṭho. Dayadayasamāpattintipi paṭhanti. Taṃ na sundaraṃ. Samāpajjissasīti etaṃ tattha nāma tvanti ettha vuttasamānasaddena yojetabbaṃ samāpajjissasi nāmāti. Bahūnaṃ kho .pe. Ādikattā pubbaṅgamoti sāsanaṃ sandhāya vadati. Imasmiṃ sāsane tvaṃ bahūnaṃ puggalānaṃ akusalānaṃ dhammānaṃ ādikattā sabbapaṭhamaṃ karaṇato pubbaṅgamo sabbapaṭhamaṃ etaṃ maggaṃ paṭipannattā dvāradado upāyadassakoti vuttaṃ hoti. Imaṃ hi lesaṃ laddhā tava anusikkhamānā bahū puggalā nānappakārake makaṭiyā methunapaṭisevanādike akusaladhamme karissantīti ayamettha adhippāyo. Anekapariyāyenāti imehi ananucchavikantiādinā nayena vuttehi bahūhi kāraṇehi. Dubbharatāya .pe. Kosajjassa avaṇṇaṃ bhāsitvāti dubbharatādīnaṃ vatthubhūtassa asaṃvarassa avaṇṇaṃ nindaṃ garahaṃ bhāsitvāti attho. Yasmā hi asaṃvare ṭhitassa puggalassa attā dubbharatañceva dupposatañca āpajjati tasmā asaṃvaro dubbharatā dupposatāti ca vuccati. Yasmā pana asaṃvare ṭhitassa attā catūsu paccayesu mahicchataṃ

เล่มที่ ๑ มหาวิภังค์ ภาค ๑๑๘๖

ที่มาและฉบับอื่นของ “เรื่องพระสุทินน์”