{45} Idāni tassa atthaṃ vibhajanto yo panāti yo yādisotiādimāha. Tasmiṃ pana sikkhāpade ca sikkhāpadavibhaṅge ca sakale ca vinayavinicchaye kosallaṃ paṭṭhayantena catubbidho vinayo jānitabbo.

Catubbidhaṃ hi vinayaṃ mahātherā mahiddhikā

nīharitvā pakāsesuṃ dhammasaṅgāhakā purā. Katamaṃ catubbidhaṃ. Suttaṃ suttānulomaṃ ācariyavādaṃ attano matīti yaṃ sandhāya vuttaṃ āhaccapadena kho mahārāja rasena ācariyavaṃsatā adhippāyoti. Ettha hi āhaccapadanti suttaṃ adhippetaṃ. Rasoti suttānulomaṃ. Ācariyavaṃsoti ācariyavādo. Adhippāyoti attano mati. Tattha suttannāma sakalavinayapiṭake pāli. Suttānulomannāma cattāro mahāpadesā ye bhagavatā evaṃ vuttā yaṃ bhikkhave mayā idaṃ na kappatīti apaṭikkhittaṃ tañce akappiyaṃ anulometi kappiyaṃ paṭibāhati taṃ vo na kappati yaṃ bhikkhave mayā idaṃ na kappatīti apaṭikkhittaṃ tañce kappiyaṃ anulometi akappiyaṃ paṭibāhati taṃ vo kappati yaṃ bhikkhave mayā idaṃ kappatīti ananuññātaṃ tañce akappiyaṃ anulometi kappiyaṃ paṭibāhati taṃ vo na kappati yaṃ bhikkhave mayā idaṃ kappatīti ananuññātaṃ tañce kappiyaṃ

Anulometi akappiyaṃ paṭibāhati taṃ vo kappatīti. Ācariyavādo nāma dhammasaṅgāhakehi pañcahi arahantasatehi ṭhapitā pālivinimuttā okkantikavinicchayappavattā aṭṭhakathātanti. Attano mati nāma suttasuttānulomaācariyavāde muñcitvā anumānena attano anubuddhiyā nayaggāhena upaṭṭhitākārakathanaṃ. Apica suttantābhidhammavinayaṭṭhakathāsu āgato sabbopi theravādo attano mati nāma. Taṃ pana attano matiṃ gahetvā kathentena na daḷhaggāhaṃ gahetvā voharitabbaṃ kāraṇaṃ sallakkhetvā atthena pāliṃ pāliyā ca atthaṃ saṃsandetvā kathetabbaṃ. Attano mati ācariyavāde otāretabbā. Sace tattha otarati ceva sameti ca gahetabbā. Sace neva otarati na sameti na gahetabbā. Ayaṃ hi attano mati nāma sabbadubbalā. Attano matito ācariyavādo balavataro. Ācariyavādopi suttānulome otāretabbo. Tattha otaranto samentoeva gahetabbo itaro na gahetabbo. Ācariyavādato hi suttānulomaṃ balavataraṃ. Suttānulomampi sutte otāretabbaṃ. Tattha otarantaṃ samentameva gahetabbaṃ itaraṃ na gahetabbaṃ. Suttānulomato hi suttameva balavataraṃ. Suttaṃ hi apaṭivattiyaṃ kārakasaṅghasadisaṃ buddhānaṃ ṭhitakālasadisaṃ. Tasmā yadā dve bhikkhū sākacchanti sakavādī suttaṃ gahetvā katheti paravādī suttānulomaṃ. Tehi aññamaññaṃ khepaṃ vā garahaṃ vā akatvā suttānulomaṃ sutte otāretabbaṃ. Sace otarati sameti gahetabbaṃ no ce na gahetabbaṃ suttasmiṃyeva ṭhātabbaṃ. Athāyaṃ suttaṃ Gahetvā katheti paro ācariyavādaṃ tehipi aññamaññaṃ khepaṃ vā garahaṃ vā akatvā ācariyavādo sutte otāretabbo. Sace otarati sameti gahetabbo. Anotaranto asamento ca gārayho ācariyavādo na gahetabbo suttasmiṃyeva ṭhātabbaṃ. Athāyaṃ suttaṃ gahetvā katheti paro attano matiṃ tehipi aññamaññaṃ khepaṃ vā garahaṃ vā akatvā attano mati sutte otāretabbā. Sace otarati sameti gahetabbā no ce na gahetabbā suttasmiṃyeva ṭhātabbaṃ. Athāyaṃ suttānulomaṃ gahetvā katheti paro suttaṃ suttānulome otāretabbaṃ. Sace otarati sameti tisso saṅgītiyo āruḷhaṃ pāliāgataṃ paññāyati gahetabbaṃ no ce tathā paññāyati na otarati na sameti bāhirakasuttaṃ vā hoti siloko vā aññaṃ vā gārayhasuttaṃ guḷhavessantaraguḷhavinayavedallādīnaṃ aññatarato āgataṃ na gahetabbaṃ suttānulomasmiṃyeva ṭhātabbaṃ. Athāyaṃ suttānulomaṃ gahetvā katheti paro ācariyavādaṃ. Ācariyavādo suttānulome otāretabbo. Sace otarati sameti gahetabbo no ce na gahetabbo suttānulomeyeva ṭhātabbaṃ. Athāyaṃ suttānulomaṃ gahetvā katheti paro attano matiṃ attano mati suttānulome otāretabbā. Sace otarati sameti gahetabbā no ce na gahetabbā suttānulomeyeva ṭhātabbaṃ. Atha panāyaṃ ācariyavādaṃ gahetvā katheti paro suttaṃ suttaṃ ācariyavāde otāretabbaṃ. Sace otarati sameti gahetabbaṃ. Itaraṃ gārayhasuttaṃ na gahetabbaṃ Ācariyavādeyeva ṭhātabbaṃ. Athāyaṃ ācariyavādaṃ gahetvā katheti paro suttānulomaṃ suttānulomaṃ ācariyavāde otāretabbaṃ. Otarantaṃ samentameva gahetabbaṃ. Itaraṃ na gahetabbaṃ ācariyavādeyeva ṭhātabbaṃ. Athāyaṃ ācariyavādaṃ gahetvā katheti paro attano matiṃ. Attano mati ācariyavāde otāretabbā. Sace otarati sameti gahetabbā no ce na gahetabbā ācariyavādeyeva ṭhātabbaṃ. Attano gahaṇameva baliyaṃ kātabbaṃ. Atha panāyaṃ attano matiṃ gahetvā katheti paro suttaṃ suttaṃ attano matiyaṃ otāretabbaṃ. Sace otarati sameti gahetabbaṃ. Itaraṃ gārayhasuttaṃ na gahetabbaṃ attano matiyaṃyeva ṭhātabbaṃ. Athāyaṃ attano matiṃ gahetvā katheti paro suttānulomaṃ suttānulomaṃ attano matiyaṃ otāretabbaṃ. Otarantaṃ samentameva gahetabbaṃ. Itaraṃ na gahetabbaṃ attano matiyameva ṭhātabbaṃ. Athāyaṃ attano matiṃ gahetvā katheti paro ācariyavādaṃ ācariyavādo attano matiyaṃ otāretabbo. Sace otarati sameti gahetabbo. Itaro gārayho ācariyavādo na gahetabbo attano matiyameva ṭhātabbaṃ. Attano gahaṇameva baliyaṃ kātabbaṃ. Sabbaṭṭhānesu ca khepo vā garahā vā na kattabbāti. Atha panāyaṃ kappiyanti gahetvā katheti paro akappiyanti sutte ca suttānulome ca otāretabbaṃ. Sace kappiyaṃ hoti kappiye ṭhātabbaṃ. Sace akappiyaṃ akappiye ṭhātabbaṃ. Athāyaṃ tassa kappiyabhāvasādhakaṃ suttato bahuṃ kāraṇañca vinicchayañca Dasseti paro kāraṇaṃ na vindati kappiye ṭhātabbaṃ. Atha paro tassa akappiyabhāvasādhakaṃ suttato bahuṃ kāraṇañca vinicchayañca dasseti anena attano gahaṇanti katvā daḷhaṃ ādāya na ṭhātabbaṃ. Sādhūti sampaṭicchitvā akappiyeeva ṭhātabbaṃ. Atha dvinnampi kāraṇacchāyā dissati paṭikkhittabhāvoyeva sādhu akappiye ṭhātabbaṃ. Vinayaṃ hi patvā kappiyākappiyavicāraṇaṃ āgamma rundhitabbaṃ gāḷhaṃ kattabbaṃ sotaṃ pacchinditabbaṃ garukabhāveyeva ṭhātabbaṃ. Atha panāyaṃ akappiyanti gahetvā katheti paro kappiyanti sutte ca suttānulome ca otāretabbaṃ. Sace kappiyaṃ hoti kappiye ṭhātabbaṃ. Sace akappiyaṃ akappiye ṭhātabbaṃ. Athāyaṃ bahūhi suttavinicchayakāraṇehi akappiyabhāvaṃ dasseti paro kāraṇaṃ na vindati akappiye ṭhātabbaṃ. Atha paro bahūhi suttavinicchayakāraṇehi kappiyabhāvaṃ dasseti ayaṃ kāraṇaṃ na vindati kappiye ṭhātabbaṃ. Atha dvinnampi kāraṇacchāyā dissati attano gahaṇaṃ na vissajjetabbaṃ. Yathā cāyaṃ kappiyākappiye ca akappiyakappiye ca vinicchayo vutto evaṃ anāpattiāpattivāde ca āpattānāpattivāde ca lahukagarukāpattivāde ca garukalahukāpattivāde cāpi vinicchayo veditabbo. Nāmamatteyeva hi ettha nānaṃ yojanānaye nānaṃ natthi tasmā na vitthāritaṃ. Evaṃ kappiyākappiyādivinicchaye uppanne yo suttasuttānulomaācariyavādaattanomatīsu atirekakāraṇaṃ labhati tassa vāde ṭhātabbaṃ. Sabbaso pana kāraṇavinicchayaṃ alabhantena suttaṃ Na vijahitabbaṃ suttasmiṃyeva ṭhātabbanti. Evaṃ tasmiṃ sikkhāpade ca sikkhāpadavibhaṅge ca sakale ca vinayavinicchaye kosallaṃ paṭṭhayantena ayaṃ catubbidho vinayo jānitabbo.

เล่มที่ ๑ มหาวิภังค์ ภาค ๑๑๙๔

ที่มาและฉบับอื่นของ “พระอนุบัญญัติ ๒ เรื่องภิกษุวัชชีบุตร”