Saddhiṃ adhisīlaṃ sikkhāmi adhicittaṃ adhipaññaṃ sikkhāmi taṃ paccakkhāmīti evaṃ sabrahmacārivevacanena sikkhāpaccakkhānaṃ hoti. Gihīti maṃ dhārehīti na vevacanena paccakkhānaṃ. Āgārikoti maṃ dhārehi kasako vāṇijo gorakkho ogallako molibaddho kāmaguṇikoti maṃ dhārehīti evaṃ gihivevacanena sikkhāpaccakkhānaṃ hoti. Upāsakoti maṃ dhārehīti na vevacanena paccakkhānaṃ. Dvevāciko upāsakoti maṃ dhārehi tevāciko buddhaṃ saraṇagamaniko dhammaṃ saṅghaṃ saraṇagamaniko pañcasikkhāpadiko dassikkhāpadiko upāsakoti maṃ dhārehīti evaṃ upāsakavevacanena sikkhāpaccakkhānaṃ hoti. Ārāmikoti maṃ dhārehīti na vevacanena paccakkhānaṃ. Kappiyakārakoti maṃ dhārehi veyyāvaccakaro apaharitakārako yāgubhājako phalabhājako khajjakabhājakoti maṃ dhārehīti evaṃ ārāmikavevacanena sikkhāpaccakkhānaṃ hoti. Sāmaṇeroti maṃ dhārehīti na vevacanena paccakkhānaṃ. Kumārakoti maṃ dhārehi ceṭako peṭako moṇigallo samaṇuddesoti maṃ dhārehīti evaṃ sāmaṇeravevacanena sikkhāpaccakkhānaṃ hoti. Titthiyoti maṃ dhārehīti na vevacanena paccakkhānaṃ. Niggaṇṭhoti maṃ dhārehīti ājīvako tāpaso paribbājako paṇḍaraṅgoti maṃ dhārehīti evaṃ titthiyavevacanena sikkhāpaccakkhānaṃ hoti . Titthiyasāvakoti maṃ dhārehīti na vevacanena paccakkhānaṃ. Niggaṇṭhasāvakoti maṃ dhārehi ājīvakatāpasa- paribbājakapaṇḍaraṅgasāvakoti maṃ dhārehīti evaṃ titthiyasāvakavevacanena

Sikkhāpaccakkhānaṃ hoti. Assamaṇoti maṃ dhārehīti na vevacanena paccakkhānaṃ. Dussīloti maṃ dhārehi pāpadhammo asucisaṅkassarasamācāro paṭicchannakammanto assamaṇo samaṇapaṭiñño abrahmacārī brahmacāripaṭiñño antopūti avassuto kasambujāto koṇḍoti maṃ dhārehīti evaṃ assamaṇavevacanena sikkhāpaccakkhānaṃ hoti. Asakyaputtiyoti maṃ dhārehīti na vevacanena paccakkhānaṃ. Na sammāsambuddhaputtoti maṃ dhārehi na anantabuddhiputto na anomabuddhiputto na bodhippaññāṇaputto na dhīraputto na vigatamohaputto na pabhinnakhīlaputto na vijitavijayaputtoti maṃ dhārehīti evamādi asakyaputtiyavevacanena sikkhāpaccakkhānaṃ hoti. Tehi ākārehi tehi liṅgehi tehi nimittehīti tehi buddhavevacanāni vātiādinā nayena vuttehi buddhādīnaṃ vevacanehi. Vevacanāni hi sikkhāpaccakkhānassa kāraṇattā ākārāti buddhādīnaṃ saṇṭhānadīpanattā sikkhāpaccakkhānasaṇṭhānattā eva vā liṅgānīti sikkhāpaccakkhānassa sañjānanahetuto manussānaṃ tilakādīni viya nimittānīti vuccanti. Evaṃ kho bhikkhaveti itoparaṃ aññassa sikkhāpaccakkhānakāraṇassa abhāvato niyamento āha. Ayaṃ hettha attho evameva dubbalyāvikammañceva hoti sikkhāpaccakkhānañca na ito paraṃ kāraṇamatthīti. {54} Evaṃ sikkhāpaccakkhānalakkhaṇaṃ dassetvā apaccakkhāne asammohatthaṃ tasseva ca sikkhāpaccakkhānalakkhaṇassa puggalādivasena vipattidassanatthaṃ kathañca bhikkhave apaccakkhātātiādimāha. Tattha yehi ākārehītiādi Vuttanayameva. Ummattakoti yakkhummattako vā pittummattako vā yokoci viparītasañño. So sace paccakkhāti apaccakkhātā hoti sikkhā. Ummattakassāti tādisasseva ummattakassa. Tādisassa hi santike sace pakatatto sikkhaṃ paccakkhāti ummattako na jānāti apaccakkhātā hoti sikkhā. Khittacittoti yakkhummattako vuccati. Purimapade pana ummattakasāmaññena vuttaṃ yakkhummattako vā pittummattako vāti. Ubhinnampi viseso anāpattivāre āvibhavissati. Evaṃ khittacitto paccakkhāti apaccakkhātāva hoti. Tassa santike paccakkhātāpi tamhi ajānante apaccakkhātā hoti. Vedanaṭṭoti balavatiyā dukkhavedanāya phuṭṭho mucchāpareto. Tena vippalapantena paccakkhātāpi apaccakkhātā hoti. Tassa santike paccakkhātāpi tamhi ajānante apaccakkhātā hoti. Devatāya santiketi bhummadevataṃ ādiṃ katvā yāva akaniṭṭhadevatāya santike paccakkhātā apaccakkhātā hoti. Tiracchānagatassāti nāgamāṇavakassa vā supaṇṇamāṇavakassa vā kinnarahatthimakkaṭādīnaṃ vā yassa kassaci santike paccakkhātā apaccakkhātāva hoti. Tatra utmattakādīnaṃ santike ajānanabhāvena apaccakkhātāva. Devatāya santike atikhippaṃ jānanabhāvena. Devatā nāma mahāpaññā tihetukapaṭisandhikā atikhippaṃ jānanti. Cittayca nāmetaṃ lahuparivattaṃ tasmā cittalahukassa puggalassa cittavaseneva mā atikhippaṃ vināso ahosīti devatāya santike sikkhāpaccakkhānaṃ paṭikkhipi. Manussesu Pana niyamo natthi yassa kassaci sabhāgassa vā visabhāgassa vā gahaṭṭhassa vā pabbajitassa vā viññussa santike paccakkhātā paccakkhātāva hoti. Sace pana so na jānāti apaccakkhātāva hoti. Etamatthaṃ dassento ariyakenātiādimāha. Tattha ariyakannāma ariyavohāro magadhabhāsā. Milakkhakaṃ nāma yokoci anariyako andhadamiḷādi. So ce na paṭivijānātīti bhāsantare vā anabhiññatāya buddhasamaye vā akovidatāya imannāma atthaṃ esa bhaṇatīti na paṭivijānāti. Davāyāti sahasā aññaṃ bhaṇitukāmo sahasā buddhaṃ paccakkhāmīti bhaṇati. Ravāyāti ravābhaññena. Aññaṃ bhaṇissāmīti aññaṃ bhaṇanto purimena ko visesoti ce. Purimaṃ paṇḍitassāpi sahasāvasena aññaṃ bhaṇanaṃ. Idaṃ pana mandattā momuhattā pakkhalantassa aññaṃ bhaṇissāmīti aññaṃ bhaṇanaṃ. Assāvetukāmo sāvetīti imassa sikkhāpadassa pāliṃ vāceti paripucchati uggaṇhāti sajjhāyaṃ karoti vaṇṇeti ayaṃ vuccati assāvetukāmo sāvetīti. Sāvetukāmo na sāvetīti dubbalabhāvaṃ āvikatvā sikkhaṃ paccakkhanto vacībhedaṃ na karoti ayaṃ vuccati sāvetukāmo na sāvetīti. Aviññussa sāvetīti mahallakassa vā potthakarūpasadisassa garumedhassa vā samaye akovidassa gāmadārakānaṃ vā aviññutaṃ pattānaṃ sāveti. Viññussa na sāvetīti paṇḍitassa ñātuṃ samatthassa na sāveti. Sabbaso vā panāti buddhaṃ paccakkhāmītiādīsu yena pariyāyena sikkhā paccakkhātā hoti tato ekampi vacībhedaṃ Katvā na sāveti. Evaṃ khoti apaccakkhānalakkhaṇaṃ niyameti. Ayaṃ hi ettha attho evameva sikkhā apaccakkhātā hoti na aññena kāraṇenāti.