Tattha samuṭṭhānanti sabbasaṅgāhiyavasena cha sikkhāpadasamuṭṭhānāni. Tāni parivāre āvibhavissanti. Samāsato pana sikkhāpadannāma atthi chassamuṭṭhānaṃ atthi catussamuṭṭhānaṃ atthi tisamuṭṭhānaṃ atthi kaṭhinasamuṭṭhānaṃ atthi eḷakalomasamuṭṭhānaṃ atthi dhuranikkhepādisamuṭṭhānaṃ. Tatrāpi kiñci kiriyato samuṭṭhāti kiñci akiriyato samuṭṭhāti kiñci kiriyākiriyato samuṭṭhāti kiñci siyā kiriyato siyā akiriyato samuṭṭhāti kiñci siyā kiriyato siyā kiriyākiriyato samuṭṭhāti. Tatrāpi atthi saññāvimokkhaṃ atthi no saññāvimokkhaṃ. Tattha yaṃ cittaṅgaṃ labhatiyeva taṃ saññāvimokkhaṃ itaraṃ no saññāvimokkhaṃ. Puna atthi acittakaṃ atthi sacittakaṃ. Yaṃ saheva cittena āpajjati taṃ sacittakaṃ. Yaṃ vināpi cittena āpajjati taṃ acittakaṃ. Taṃ sabbampi lokavajjaṃ paṇṇattivajjanti duvidhaṃ. Tesaṃ lakkhaṇaṃ vuttameva. Kammakusalavedanāvasenāpi cettha atthi sikkhāpadaṃ kāyakammaṃ atthi vacīkammaṃ. Tattha yaṃ kāyadvārikaṃ taṃ kāyakammaṃ yaṃ vacīdvārikaṃ taṃ vacīkammanti veditabbaṃ. Atthi pana sikkhāpadaṃ kusalaṃ atthi akusalaṃ atthi abyākataṃ. Dvattiṃseva hi āpattisamuṭṭhāpakacittāni aṭṭha kāmāvacarakusalacittāni dvādasa akusalāni dasa kāmāvacarakiriyācittāni kusalato ca kiriyato ca dve abhiññācittānīti. Tesu yaṃ kusalacittena āpajjati taṃ kusalaṃ itarehi itaraṃ. Atthi ca sikkhāpadaṃ tivedanaṃ atthi dvivedanaṃ atthi ekavedanaṃ. Tattha yaṃ āpajjanto tīsu vedanāsu aññataravedanāsamaṅgī hutvā āpajjati taṃ tivedanaṃ. Yaṃ āpajjanto sukhasamaṅgī vā upekkhāsamaṅgī vā āpajjati taṃ dvivedanaṃ. Yaṃ āpajjanto dukkhavedanāsamaṅgīyeva āpajjati taṃ ekavedananti veditabbaṃ. Evaṃ

samuṭṭhānañca kiriyā atho saññā sacittakaṃ

lokavajjañca kammañca kusalaṃ vedanāya cāti imaṃ pakiṇṇakaṃ viditvā tesu samuṭṭhānādīsu idaṃ sikkhāpadaṃ samuṭṭhānato ekasamuṭṭhānaṃ aṅgavasena dukasamuṭṭhānaṃ kāyacittato samuṭṭhāti. Kiriyāsamuṭṭhānañca karontoyeva hi etaṃ āpajjati. Methunapaṭisaṃyuttāya kāmasaññāya abhāvena muccanto saññāvimokkhaṃ. Anāpatti ajānantassa asādiyantassāti hi vuttaṃ. Methunacitteneva naṃ āpajjati na vinā cittenāti sacittakaṃ. Sarāgavaseneva taṃ āpajjitabbato lokavajjaṃ. Kāyadvāreneva samuṭṭhānato kāyakammaṃ. Cittaṃ panettha aṅgamattaṃ hoti. Na tassa vasena kammabhāvo labbhati. Lobhacittena āpajjatabbato akusalacittaṃ. Sukhasamaṅgī vā upekkhāsamaṅgī vā taṃ āpajjatīti dvivedananti veditabbaṃ. Sabbañcetaṃ āpattiyaṃ yujjati. Sikkhāpadasīsena pana sabbaaṭṭhakathāsu desanā āruḷhā tasmā evaṃ vuttanti.

เล่มที่ ๑ มหาวิภังค์ ภาค ๑๒๑๘

ที่มาและฉบับอื่นของ “๑. หมวดมนุสสิตถี ๒๗ จตุกกะ”