Anantare bhikkhuniyā liṅgaparivattanavatthumhi idha vuttanayeneva sabbo vinicchayo veditabbo. Ayaṃ pana viseso. Sacepi bhikkhunīkāle āpannā sañcarittāpatti paṭicchannā hoti parivāsadānaṃ natthi chārattaṃ mānattameva dātabbaṃ. Sace pakkhamānattaṃ carantiyā liṅgaṃ parivattati na tenattho chārattaṃ mānattameva dātabbaṃ. Sace ciṇṇamānattāya parivattati puna mānattaṃ adatvā bhikkhūhi abbhetabbo. Atha bhikkhūhi mānatte adinne puna liṅgaṃ parivattati bhikkhunīhi pakkhamānattameva dātabbaṃ. Atha chārattaṃ mānattaṃ carantassa puna parivattati pakkhamānattameva dātabbaṃ. Ciṇṇamānattassa pana liṅgaparivatte jāte bhikkhunīhi abbhānakammaṃ kātabbaṃ. Puna parivatte ca liṅge bhikkhunībhāve ṭhitāyapi yā āpattiyo pubbe paṭippassaddhā tā supaṭippassaddhāevāti. {70} Ito parāni mātuyā methunaṃ dhammantiādīni cattāri vatthūni uttānatthāniyeva.

{71} Mudupiṭṭhivatthumhi. So kira bhikkhu naṭapubbako tassa sippakosallatthaṃ parikammakatā piṭṭhi mudukā ahosi. Tasmā evaṃ kātuṃ asakki. Lambivatthumhi. Tassa bhikkhussa aṅgajātaṃ dīghaṃ hoti tasmā lambīti vutto. Ito parāni dve vaṇavatthūni uttānatthāneva. Lepacittavatthumhi lepacittannāma cittakammarūpaṃ. Dārudhitalikavatthumhi dārudhitalikā nāma kaṭṭharūpaṃ. Yathā ca imesu dvīsu evaṃ aññesupi dantarūpapotthakarūpaloharūpādīsu anupādinnakesu itthīrūpesu nimitte methunarāgena upakkamantassa asuci muccatu vā mā vā dukkaṭameva. Kāyasaṃsaggarāgena upakkamantassāpi tatheva dukkaṭaṃ. Mocanarāgena pana upakkamantassa mutte saṅghādiseso amutte thullaccayanti.

{72} Sundaravatthumhi. Ayaṃ sundaro nāma rājagahe kuladārako saddhāya pabbajito attabhāvassa abhirūpatāya sundaroti nāmaṃ labhi. Taṃ rathiyā gacchantaṃ disvā samuppannacchandarāgā sā itthī imaṃ vippakāraṃ akāsi. Thero pana anāgāmī tasmā so na sādiyi. Aññesaṃ pana avisayo eso. Ito paresu catūsu vatthūsu te bhikkhū jaḷā dummedhā mātugāmassa vacanaṃ gahetvā tathā katvā pacchā kukkuccāyiṃsu. {73} Akkhayitādīni tīṇi vatthūni uttānatthāneva. Dvīsu chinnasīsavatthūsu ayaṃ vinicchayo. Vaṭṭakate mukheti vivaṭe. Aṅgajātaṃ Pavesento sace heṭṭhā vā upari vā ubhayapassehi vā chupantaṃ paveseti pārājikaṃ. Catūhi passehi acchupantaṃ pavesetvā abbhantare tālukaṃ chupati pārājikameva. Cattāri passāni tālukañca acchupanto ākāsagatameva katvā paveseti ca nīharati ca dukkaṭaṃ. Yadi pana dantā suphussitā antomukhe okāso natthi dantā ca bahi oṭṭhamaṃsena paṭicchannā tattha vātena asamphuṭṭhaṃ allokāsaṃ tilaphalamattampi pavesentassa pārājikameva. Uppāṭite pana oṭṭhamaṃse danteyeva upakkamantassa thullaccayaṃ. Yopi danto bahi nikkhamitvā tiṭṭhati na sakkā oṭṭhehi pidahituṃ tattha upakkamantepi bahinikkhantajivhāya upakkamantepi thullaccayameva. Jīvamānasarīrepi bahinikkhantajivhāya thullaccayameva. Yadi pana bahijivhāya paliveṭhetvā antomukhaṃ pavesayati pārājikameva. Uparigīvāya chinnasīsassāpi adhobhāgena aṅgajātaṃ pavesetvā tālukaṃ chupantassa pārājikameva. Aṭṭhikavatthumhi. Susānaṃ gacchantassāpi dukkaṭaṃ. Aṭṭhikāni saṅkaḍḍhantassāpi saṇṭhapentassāpi nimitte methunarāgena upakkamantassāpi kāyasaṃsaggarāgena upakkamantassāpi asuci muccatu vā mā vā dukkaṭameva. Mocanarāgena pana upakkamantassa muccante saṅghādiseso amuccante thullaccayaṃ. Nāgīvatthumhi. Nāgamāṇavikā vā hotu kinnarīādīnaṃ vā aññatarā sabbattha pārājikaṃ. Yakkhīvatthumhi sabbāpi devatā yakkhīeva. Petīvatthumhi. Nijjhāmataṇhikādipetiyo alliyitumpi na sakkā. Vimānapetiyo pana atthi yāsaṃ kāḷapakkhe akusalaṃ Vipaccati juṇhapakkhe devatā viya sampattiṃ anubhonti. Evarūpāya petiyā vā yakkhiyā vā sace dassanaggahaṇaāmasanaphusanaghaṭṭanāni paññāyanti pārājikaṃ. Athāpi dassanaṃ natthi itarāni paññāyanti pārājikameva. Atha vā dassanaggahaṇāni na paññāyanti āmasanaphusanaghaṭṭanehi paññāyamānehi taṃ puggalaṃ visaññaṃ katvā attano manorathaṃ pūretvā gacchati ayaṃ avisayo nāma tasmā ettha avisayattā anāpatti. Paṇḍakavatthu pākaṭameva. Upahatindriyavatthumhi. Upahatindriyoti upahatakāyappasādo khāṇukhaṇḍamiva sukhaṃ vā dukkhaṃ vā na vediyati. Avediyantassāpi sevanacittavasena āpatti. Chupitamattavatthusmiṃ. Yo methunadhammaṃ paṭisevissāmīti mātugāmaṃ gaṇhitvā methune virajjitvā vipaṭisārī hoti dukkaṭamevassa hoti. Methunadhammassa hi pubbappayogā hatthaggāhādayo yāva sīsaṃ na pāpuṇāti tāva dukkaṭe tiṭṭhanti sīse sampatte pārājikaṃ hoti. Paṭhamapārājikassa hi dukkaṭameva sāmantaṃ. Itaresaṃ tiṇṇaṃ thullaccayaṃ. Ayaṃ pana bhikkhu methunadhamme virajjitvā kāyasaṃsaggaṃ sādiyīti veditabbo. Tenāha bhagavā āpatti saṅghādisesassāti. {74} Bhaddiyavatthumhi. Bhaddiyaṃ nāma nagaraṃ. Jātiyā vanaṃ nāma jātipupphagumbānaṃ ussannatāya evaṃ laddhanāmaṃ. Taṃ tassa nagarassa upacāre vanaṃ. So tattha nipanno tena vātūpatthambhena mahāniddaṃ okkami. Ekarasaṃ bhavaṅgameva vattati. Kilinnaṃ passitvāti asucikiliṭṭhaṃ passitvā. {75} Ito parāni sādiyanapaṭisaṃyuttāni Cattāri vatthūni ajānanavatthu cāti pañca uttānatthāneva. {76} Dvīsu asādiyanavatthūsu. Sahasā vuṭṭhāsīti āsivisena daṭṭho viya agginā daḍḍho viya ca turitaṃ vuṭṭhāsi. Akkamitvā pavaṭṭesīti appamatto bhikkhu āraddhavipassako upaṭṭhitassati khippaṃ vuṭṭhahantova akkamitvā bhūmiyaṃ pavaṭṭento lolento pātesi. Puthujjanakalyāṇakehi evarūpesu ṭhānesu cittaṃ rakkhitabbaṃ. Ayañca tesaṃ aññataro saṅgāmasīsayodho bhikkhu. {77} Dvāraṃ vivaritvā nipannavatthumhi. Divā paṭisalliyantenāti divā nipajjantena. Dvāraṃ saṃvaritvā paṭisalliyitunti dvāraṃ pidahitvā nipajjituṃ. Ettha ca kiñcāpi pāliyaṃ ayannāma āpattīti na vuttā vivaritvā nippannadosena pana uppanne vatthusmiṃ anujānāmi bhikkhave divā .pe. Paṭisalliyitunti vuttattā dvāraṃ asaṃvaritvā paṭisalliyantassa dukkaṭaṃ vuttaṃ. Bhagavato hi adhippāyaṃ ñatvā upālittherādīhi aṭṭhakathā ṭhapitā. Atthāpatti divā āpajjati no rattinti imināpi cetaṃ siddhaṃ.