Aṭṭhavidhaṃ hetaṃ dukkaṭannāma imasmiṃ ṭhāne samodhānetvā therehi dassitaṃ. Pubbappayogadukkaṭaṃ sahappayogadukkaṭaṃ anāmāsadukkaṭaṃ durupaciṇṇadukkaṭaṃ vinayadukkaṭaṃ ñātadukkaṭaṃ ñattidukkaṭaṃ paṭissavadukkaṭanti. Tattha theyyacitto dutiyaṃ vā kuddālaṃ vā piṭakaṃ vā pariyesati gacchati vā āpatti dukkaṭassāti idaṃ pubbappayogadukkaṭannāma. Ettha hi dukkaṭaṭṭhāne dukkaṭaṃ pācittiyaṭṭhāne pācittiyameva hoti. Tattha jātakaṃ kaṭṭhaṃ vā lataṃ vā chindati āpatti dukkaṭassāti idaṃ sahappayogadukkaṭannāma. Ettha pācittiyavatthu ca dukkaṭavatthu ca dukkaṭaṭṭhāneyeva tiṭṭhati. Kasmā. Avahārassa sahappayogattā. Yaṃ pana dasavidhaṃ ratanaṃ sattavidhaṃ dhaññaṃ sabbañca āvudhabhaṇḍādiṃ āmasantassa dukkaṭaṃ vuttaṃ idaṃ anāmāsadukkaṭannāma. Yaṃ kadalīnāḷikeraādīnaṃ tattha jātakaphalāni āmasantassa dukkaṭaṃ vuttaṃ idaṃ durupaciṇṇadukkaṭannāma. Yaṃ pana piṇḍāya carantassa patte raje patite pattaṃ apaṭiggahetvā vā adhovitvā vā tattha bhikkhaṃ gaṇhantassa dukkaṭaṃ vuttaṃ idaṃ vinayadukkaṭannāma. Sutvā na vadanti āpatti dukkaṭassāti idaṃ ñātadukkaṭannāma. Yaṃ ekādasasu Samanubhāsanāsu ñattiyā dukkaṭanti vuttaṃ idaṃ ñattidukkaṭannāma. Tassa bhikkhave bhikkhuno purimikā ca na paññāyati paṭissave ca āpatti dukkaṭassāti idaṃ paṭissavadukkaṭannāma.

Idaṃ pana sahappayogadukkaṭaṃ. Tena vuttaṃ yaṅkiñci allaṃ vā sukkhaṃ vā tiṇarukkhalatādiṃ chindantassa sahappayogattā dukkaṭameva hotīti. Sace panassa tattha jātake tiṇarukkhalatādimhi chinnepi lajjidhammo okkamati saṃvaro uppajjati chedanapaccayā dukkaṭaṃ desetvā muccati. Atha dhuranikkhepaṃ akatvā saussāhova paṃsuṃ khanati chedanadukkaṭaṃ paṭippassambhati khananadukkaṭe patiṭṭhāti. Akappiyapaṭhaviṃ khanantopi hi idha sahappayogattā dukkaṭameva āpajjati. Sace panassa sabbādisāsu khanitvā kumbhīmūlaṃ pattassāpi lajjidhammo okkamati khananapaccayā dukkaṭaṃ desetvā muccati. Viyūhati vāti atha pana saussāhova paṃsuṃ viyūhati ekapasse rāsiṃ karoti khananadukkaṭaṃ paṭippassambhati viyūhanadukkaṭe patiṭṭhāti. Tañca paṃsuṃ tattha tattha puñjaṃ karonto payoge payoge dukkaṭaṃ āpajjati. Sace pana rāsiṃ katvā dhuranikkhepaṃ karoti lajjidhammaṃ āpajjati viyūhanadukkaṭaṃ desetvā muccati. Uddharati vāti atha pana saussāho paṃsuṃ uddharitvā bahi pāteti viyūhanadukkaṭaṃ paṭippassambhati uddharaṇadukkaṭe patiṭṭhāti. Paṃsuṃ pana kuddālena vā hatthehi vā pacchiyā vā tahiṃ tahiṃ pātento payoge payoge dukkaṭaṃ āpajjati. Sace pana sabbapaṃsuṃ nīharitvā kumbhiṃ thalaṭṭhaṃ katvāpi lajjidhammaṃ āpajjati Uddharaṇadukkaṭaṃ desetvā muccati. Atha pana saussāhova kumbhiṃ āmasati uddharaṇadukkaṭaṃ paṭippassambhati āmasanadukkaṭe patiṭṭhāti. Āmasitvāpi ca lajjidhammaṃ āpajjanto āmasanadukkaṭaṃ desetvā muccati. Atha saussāhova kumbhiṃ phandāpeti āmasanadukkaṭaṃ paṭippassambhati phandāpeti āpatti thullaccayassāti vuttathullaccaye patiṭṭhāti.

เล่มที่ ๑ มหาวิภังค์ ภาค ๑๒๔๓

ที่มาและฉบับอื่นของ “บทภาชนีย์ มาติกา”