Kupito anattamano bhaṇḍaṃ uddharitvā chaḍḍeti no bhaṇḍadeyyanti kurundiyaṃ vuttaṃ. Theyyacittena mukhavaṭṭiyaṃ gahetvā kumbhiṃ āviñjati telaṃ galetukāmo pādagghanake galite pārājikaṃ. Theyyacitteneva jajjaraṃ karoti savitvā gamissatīti pādagghanake savitvā gate pārājikaṃ. Theyyacitteneva chiddaṃ karoti omaṭṭhaṃ vā ummaṭṭhaṃ vā vemaṭṭhaṃ vā. Idaṃ pana sammohaṭṭhānaṃ tasmā suṭṭhu sallakkhetabbaṃ. Ayaṃ hettha vinicchayo. Omaṭṭhannāma adhomukhacchiddaṃ. Ummaṭṭhannāma uddhaṃ mukhacchiddaṃ. Vemaṭṭhannāma uḷuṅkasseva ujugatacchiddaṃ. Tattha omaṭṭhassa bahi paṭṭhāya katassa abbhantarantato pādagghanake tele galite bahi anikkhantepi pārājikaṃ. Kasmā. Yasmā tato galitamattameva bahi gataṃ nāma hoti na kumbhīgatasaṅkhaṃ labhati na kumbhiyaṃ saṇṭhāti. Anto paṭṭhāya katassa bāhirantato pādagghanake galite pārājikaṃ. Umamaṭṭhassa yathā tathā vā katassa bāhirantato galite pārājikaṃ. Taṃ hi yāva bāhirantato na galati tāva kumbhīgatameva hoti. Vemaṭṭhassa kapālamajjhato galitavasena kāretabboti aṭṭhakathāsu vuttaṃ. Taṃ pana anto ca bahi ca paṭṭhāya majjhe ṭhapetvā katachidde taḷākassa mariyādabhedanena sameti. Anto paṭṭhāya kate pana bāhirantena bahi paṭṭhāya kate abbhantarantena kāretabboti idamettha yuttaṃ. Yo pana vaṭṭetvā gacchissatīti theyyacittena kumbhiyā ādhārakaṃ vā upatthambhanaleḍḍuke vā apaneti vaṭṭetvā Gatāya pārājikaṃ. Telākīraṇabhāvaṃ pana ñatvā rittakumbhiyā jajjarabhāvesu vā chiddesu vā katesu pacchānikkhantatelappamāṇena bhaṇḍadeyyaṃ hoti. Aṭṭhakathāsu pana katthaci pārājikantipi likhitaṃ. Taṃ pamādalikhitaṃ. Puṇṇāya kumbhiyā upari kaṭṭhaṃ vā pāsāṇaṃ vā patitvā bhindissati tato telaṃ paggharissatīti theyyacittena dubbaddhaṃ vā karoti duṭṭhapitaṃ vā ṭhapeti. Avassaṃ patanakaṃ tathā karontassa katamatte pārājikaṃ. Rittakumbhiyā upari karoti taṃ pacchā puṇṇakāle patitvā bhindati bhaṇḍadeyyaṃ. Īdisesu hi ṭhānesu bhaṇḍassa natthikāle katapayogattā āditova pārājikaṃ na hoti. Bhaṇḍavināsanassa pana katattā bhaṇḍadeyyaṃ hoti. Āharāpentesu adadato sāmikānaṃ dhuranikkhepena pārājikaṃ. Theyyacittena mātikaṃ ujuṃ karoti vaṭṭetvā gamissati telaṃ vā uttarāpessatīti vaṭṭetvā vā gacchatu telaṃ vā uttaratu ujukaraṇakāle pārājikaṃ. Īdisā hi payogā pubbappayogāvahāre saṅgahaṃ gacchanti. Sukkhamātikāya ujukatāya pacchā udake āgate vaṭṭitvā vā gacchatu telaṃ vā uttaratu bhaṇḍadeyyaṃ. Kasmā. Ṭhānācāvanappayogassa abhāvā. Tassa lakkhaṇaṃ nāvaṭṭhe āvibhavissati. Tattheva bhindati vātiādīsu aṭṭhakathāyaṃ tāva vuttaṃ bhindati vāti muggarena pothetvā bhindati. Chaḍḍeti vāti udakaṃ vā vālikaṃ vā ākīritvā uttarāpeti. Jhāpeti vāti dārūni āharitvā jhāpeti vā. Aparibhogaṃ vā karotīti akhāditabbaṃ Apātabbaṃ vā karoti uccāraṃ vā passāvaṃ vā visaṃ vā ucchiṭṭhaṃ vā kuṇapaṃ vā pāteti. Āpatti dukkaṭassāti ṭhānā cāvanassa natthitāya dukkaṭaṃ. Buddhavisayo nāmeso. Kiñcāpi dukkaṭaṃ āharāpente bhaṇḍadeyyanti. Tattha purimadvayaṃ na sameti. Taṃ hi kumbhījajjarakaraṇena ca mātikāujukaraṇena ca saddhiṃ ekalakkhaṇaṃ. Pacchimaṃ pana dvayaṃ ṭhānā cāventenāpi sakkā kātuṃ. Tasmā ettha evaṃ vinicchayaṃ vadanti. Aṭṭhakathāyaṃ kira ṭhānā cāvanassa natthitāya dukkaṭanti idaṃ pacchimadvayaṃ sandhāya vuttaṃ. Ṭhānā cāvanaṃ akarontoyeva hi theyyacittena vā vināsetukāmatāya vā jhāpeyyapi aparibhogampi kareyya purimadvaye pana vuttanayena bhindantassa vā chaḍḍentassa vā ṭhānā cāvanaṃ atthi tasmā tathā karontassa vināsetukāmatāya bhaṇḍadeyyaṃ theyyacittena pārājikanti. Pāliyaṃ dukkaṭanti vuttattā ayuttanti ce. Na aññathā gahetabbatthato. Pāliyaṃ hi theyyacittapakkhe bhindati vāti udakena saṃbhindati chaḍḍeti vāti tattha vamanaṃ vā uccāraṃ vā passāvaṃ vā chaḍḍetīti evameke vadanti. Ayaṃ panettha sāro. Vinītavatthumhi tiṇajajhāpako viya ṭhānā accāvetukāmova kevalaṃ bhindati. Bhinnattā pana telādīni nikkhamanti. Yaṃ vā panettha patthinnaṃ taṃ ekābaddhameva tiṭṭhati achaḍḍetukāmoyeva ca kevalaṃ tattha udakavālikādīni ākīrati. Ākiṇṇattā pana telaṃ chaḍḍiyati. Tasmā vohāravasena bhindati vā chaḍḍeti Vāti vuccatīti. Evametesaṃ padānaṃ attho gahetabbo. Nāsetukāmatāpakkhe pana itarathāpi yujjati. Evaṃ hi kathiyamāne pāli ca aṭṭhakathā ca pubbāparena saṃsanditvā sukathitā hoti. Ettāvatāpi ca santosaṃ akatvā ācariye payirupāsitvā vinicchayo veditabboti.

เล่มที่ ๑ มหาวิภังค์ ภาค ๑๒๕๐

ที่มาและฉบับอื่นของ “บทภาชนีย์ มาติกา”