Vaṇṭaṭṭhānañca. Tattha vuttanayena vinicchayo veditabbo. Yo pana chinnamattā patamānā saddaṃ kareyyāti bhayena sayaṃ aggena paṇṇantaraṃ āropetvā chindati chinnamatte pārājikaṃ. Attanā kataṭṭhānaṃ hi ṭhānaṃ na hoti. Etena upāyena sabbarukkhānaṃ pupphaphalesu vinicchayo veditabbo. Pattādhārakepīti ettha rukkhādhārako vā hotu valayādhārako vā daṇḍādhārako vā yaṅkiñci pattaṭṭhapanakaṃ pacchikāpi hotu pattādhārakotveva saṅkhaṃ gacchati. Tattha ṭhapitapattassa pattena phuṭṭhokāso eva ṭhānaṃ. Tassa rukkhādhārake pañcahākārehi ṭhānaparicchedo hoti. Tattha ṭhitapattaṃ mukhavaṭṭiyaṃ gahetvā catūsu disāsu yato kutoci kaḍḍhanto ekenantena phuṭṭhokāsaṃ aparantaṃ atikkāmeti pārājikaṃ. Uddhaṃ kesaggamattaṃ ukkhipato pārājikaṃ. Sabbattha ca bhaṇḍaṃ agghāpetvā kāretabbaṃ. Sahādhārakena harantassāpi eseva nayoti.
Vehāsaṭṭhakathā niṭṭhitā.
{98} Udakaṭṭhe. Udake nikkhittaṃ hotīti rājabhayādīhi bhītehi udakena avinassanadhammesu tambalohabhājanādīsu supaṭicchannaṃ katvā pokkharaṇīādīsu asandanake udake nikkhittaṃ. Tassa patiṭṭhitokāsoyeva ṭhānaṃ na sabbaṃ udakaṃ. Gacchati vā āpatti dukkaṭassāti agambhīre udake padasā gacchantassa padavāre padavāre dukkaṭaṃ. Gambhīre hatthehi vā pādehi vā payogaṃ karontassa hatthapādehi vā payoge dukkaṭaṃ. Eseva nayo kumbhīgahaṇatthaṃ Nimujjanummujjanesupi. Sace pana antarā kiñci udakasappaṃ vā vāḷamacchaṃ vā disvā bhīto palāyati anāpatti. Āmasanādīsu bhūmigatāya kumbhiyā vuttanayeneva vinicchayo veditabbo. Ayaṃ pana viseso. Tattha bhūmiyaṃ khanitvā kaḍḍhati idha kaddame osādeti. Evaṃ chahākārehi ṭhānaparicchedo hoti. Uppalādīsu yasmiṃ pupphe vatthu pūrati tasmiṃ chinnamatte pārājikaṃ. Uppalajātikānañcettha yāva ekasmiṃpi passe vāko na chijjati tāva rakkhati. Padumajātikānaṃ pana daṇḍe chinne abbhantare suttaṃ acchinnampi na rakkhati. Sāmikehi chinditvā ṭhapitāni uppalādīni honti yaṃ vatthuṃ pūreti tasmiṃ uddhaṭe pārājikaṃ. Hatthakabaddhāni honti yasmiṃ hatthake vatthu pūrati tasmiṃ uddhaṭe pārājikaṃ. Bhārabaddhāni honti taṃ bhāraṃ channaṃ ākārānaṃ yenakenaci ākārena ṭhānā cāventassa bhummaṭṭhakumbhiyaṃ vuttanayena pārājikaṃ. Dīghanāḷāni uppalādīni pupphesu vā nāḷesu vā veṇiṃ katvā udakapiṭṭhe rajjukesu tiṇāni santharitvā ṭhapenti vā bandhanti vā tesaṃ dīghato pupphaggena ca nāḷantena ca tiriyaṃ pariyantehi heṭṭhā patiṭṭhitokāsena uddhaṃ upariṭṭhimassa piṭṭhiyāti chahi ākārehi ṭhānā cāvanaparicchedo veditabbo. Yopi udakapiṭṭhiyaṃ ṭhapitapupphakalāpaṃ udakaṃ cāletvā vīciṃ uṭṭhāpetvā kesaggamattampi yathāṭhitaṭṭhānato cāveti pārājikaṃ. Atha pana parikappeti ettha gataṃ gahessāmīti rakkhati tāva. Gataṭṭhāne uddharato pārājikaṃ. Udakato accuggatassa pupphassa sakalamudakaṃ ṭhānaṃ. Taṃ uppāṭetvā ujukaṃ uddharantassa nāḷante kesaggamattaṃ udakato atikkante pārājikaṃ. Pupphaṃ gahetvā apanāmetvā passato ākaḍḍhanto uppāṭeti na udakaṃ ṭhānaṃ uppāṭitamatte pārājikaṃ. Kalāpabaddhāni pupphāni udakaṭṭhāne vā rukkhe vā gacche vā bandhitvā ṭhapenti. Bandhanaṃ amocetvā itocītoca karontassa thullaccayaṃ. Bandhane muttamatte pārājikaṃ. Paṭhamaṃ bandhanaṃ mocetvā pacchā harati ettha chahākārehi ṭhānaparicchedoti idaṃ ubhayaṃ mahāpaccariyādīsu vuttaṃ. Paduminiyaṃ pupphāni saha paduminiyā gaṇhitukāmassa pupphanāḷehi pattanāḷehi ca phuṭaṭhaudakavasena uddhañceva tiriyañca ṭhānaparicchedo veditabbo. Taṃ panassa paduminiṃ anuppāṭetvā pupphāni vā pattāni vā attano abhimukhaṃ ākaḍḍhantassa thullaccayaṃ. Uppāṭitamatte pārājikaṃ. Pupphapattanāḷe ṭhānato accāvetvāpi paṭhamaṃ paduminiṃ uppāṭentassa thullaccayaṃ. Pacchā pupphapattanāḷesu ṭhānā cāvitesu pārājikaṃ. Uppāṭitāya paduminiyā pupphaṃ gaṇhanto pana bhaṇḍaṃ agghāpetvā kāretabbo. Bahi ṭhapite rāsikatakalāpabaddhabhārabaddhapupphepi eseva nayo. Bhisaṃ vā mūḷālaṃ vā yena vatthu pūrati taṃ uppāṭentassa pārājikaṃ. Kaddamena phuṭṭhokāsavasena cettha ṭhānaṃ paricchinditabbaṃ. Tāni uppāṭentassa sukhumaṃ mūlaṃpi acchinnaṃ hoti rakkhati tāva bhisapabbe jātaṃ pattaṃ vā pupphaṃ vā hoti taṃpi rakkhatīti mahāaṭṭhakathāyameva Vuttaṃ. Bhisagaṇṭhimhi pana kaṇṭako hoti yobbanappattānaṃ mukhapiḷakā viya ayaṃ adīghattā na rakkhati. Sesaṃ uppalādīsu vuttanayameva. Macchakacchapānaṃ sassāmikānaṃ vāpīādīsu sakalamudakaṃ ṭhānaṃ. Tasmā yo paṭijagganaṭṭhāne sassāmikaṃ macchaṃ balisena vā jālena vā kumminena vā hatthena vā gaṇhāti tassa yena macchena vatthu pūrati tasmiṃ kesaggamattaṃpi udakato uddhaṭamatte pārājikaṃ. Koci maccho gayhamāno itocītoca dhāvati ākāsaṃ uppatati tīre patati taṃ ākāse vā ṭhitaṃ tīre vā patitaṃ gaṇhatopi pārājikameva. Kacchapaṃpi bahi gocaratthaṃ gataṃ gaṇhato eseva nayo. Udakaṭṭhaṃ pana udakā mocayato pārājikaṃ. Tesu tesu janapadesu sabbasādhāraṇassa mahātaḷākassa niddhamanatumbaṃ nissāya sabbasādhāraṇameva kunnadīsadisaṃ udakavāhakaṃ khananti. Tato khuddakamātikāyo nīharitvā mātikākoṭiyaṃ attano attano valañjanatthāya āvāṭe khananti. Tesaṃ pana yadā udakena attho hoti tadā āvāṭe khuddakamātikāyo udakavāhakañca sodhetvā niddhamanatumbaṃ ugghāṭenti. Tato udakena saddhiṃ macchā nikkhamitvā anupubbena āvāṭe patvā vasanti. Tattha taḷāke ca udakavāhake ca macche gaṇhante na vārenti. Khuddakāsu pana attano attano mātikāsu udakaāvāṭesu ca paviṭṭhamacche gaṇhituṃ na denti vārenti. Tattha yo taḷāke vā niddhamanatumbe vā udakavāhake vā macche gaṇhāti avahārena kāretabbo. Khuddakamātikāsu pana āvāṭe Vā paviṭṭhaṃ macchaṃ gaṇhanto gahitassa agghavasena kāretabbo. Sace tato gayhamāno maccho ākāse vā uppatati tīre vā patati taṃ ākāsaṭṭhaṃ tīraṭṭhaṃ vā udakavinimuttaṃ gaṇhato avahāro natthi. Kasmā. Yasmā attano pariggahaṭṭhāne ṭhitasseva te sāmikā. Evarūpā hi tattha katikā. Kacchapepi eseva nayo. Sace pana maccho gayhamāno āvāṭato khuddakamātikaṃ āruhati tattha naṃ gaṇhatopi avahāroyeva. Khuddakamātikāto pana udakavāhakaṃ tato ca taḷākaṃ āruḷhaṃ gaṇhato avahāro natthi. Yo āvāṭato bhattasitthehi palobhetvā mātikaṃ āropetvā gaṇhāti avahārova. Tato pana palobhetvā udakavāhakaṃ āropetvā gaṇhantassa avahāro natthi. Keci kutocideva sabbasādhāraṇaṭṭhānato macche ānetvā pacchimavatthubhāge udakaāvāṭe khipitvā posetvā divase divase dve tīṇi uttaribhaṅgatthāya mārenti. Evarūpaṃ macchaṃ udake vā ākāse vā tīre vā yatthakatthaci ṭhitaṃ gaṇhato avahāro eva. Kacchapepi eseva nayo. Nidāghakāle pana nadiyā sote pacchinne katthaci ninnaṭṭhāne udakaṃ tiṭṭhati. Tattha manussā macchānaṃ vināsāya madanaphalavisādīni pakkhipitvā gacchanti. Macchā tāni khādantā maritvā uttānā udake palavantā tiṭṭhanti. Yo tattha gantvā yāva sāmikā nāgacchanti tāvime macche gaṇhissāmīti gaṇhāti agghavasena kāretabbo. Paṃsukūlasaññāya gaṇhato avahāro natthi. Āharāpente pana bhaṇḍadeyyaṃ. Macchavisaṃ pakkhipitvā gatamanussā bhājanāni āharitvā pūretvā gacchanti. Yāva punapi āgacchissāmāti sālayā honti tāva te sassāmikamacchāva. Yadā pana te alaṃ amhākanti nirālayā pakkamanti tato paṭṭhāya theyyacittena gaṇhantassa dukkaṭaṃ paṃsukūlasaññissa anāpatti. Yathā ca macchakacchapesu evaṃ sabbāyapi udakajātiyā vinicchayo veditabbo.