Dantakaṭṭhakathā niṭṭhitā.

{110} Vanappatīti vanassa pati vanappati. Vanajeṭṭhakarukkhassetaṃ adhivacanaṃ. Idha pana sabbopi manussehi pariggahitarukkho adhippeto ambalabujapanasādiko. Yattha vā pana maricavalliādīni āropenti so chijjamāno sace ekāyapi challiyā vā vākena vā sakalikāya vā pheggunā vā sambaddhova hutvā bhūmiyaṃ patati rakkhati tāva. Yo pana chinnopi vallīhi vā sāmantarukkhasākhāhi vā sandhāritattā ujukameva tiṭṭhati patanto vā bhūmiṃ na pāpuṇāti natthi tattha parihāro avahāroeva hoti. Yopi kakacena chinno acchinno viya hutvā tattheva tiṭṭhati tasmimpi eseva nayo. Yo pana rukkhaṃ dubbalaṃ katvā pacchā cāletvā pāteti aññena vā cālāpeti aññaṃ vāssa santike rukkhaṃ chinditvā ajjhottharati parena vā ajjhottharāpeti makkaṭe vā paripāpetvā tattha āropeti aññena vā āropāpeti vagguliyo vā tattha āropeti parena vā āropāpeti tā taṃ rukkhaṃ pātenti tasseva avahāro. Sace pana tena rukkhe dubbale kate añño anāṇattoeva taṃ cāletvā pāteti rukkhena vā ajjhottharati attano dhammatāya makkaṭā vā vagguliyo vā ārohanti paro vā anāṇatto āropeti sayaṃ vā esa vātamukhaṃ sodheti Balavavāto āgantvā rukkhaṃ pāteti sabbattha bhaṇḍadeyyaṃ. Vātamukhasodhanaṃ panettha asampatte vāte sukkhamātikāya ujukaraṇādīhi sameti no aññathā. Rukkhaṃ āvijjhitvā satthena vā ākoṭṭeti aggiṃ vā deti maṇḍukaṇṭakaṃ vā visaṃ ākoṭṭeti yena so marati sabbattha bhaṇḍadeyyamevāti.

Vanappatikathā niṭṭhitā.

{111} Haraṇake. Aññassa haraṇakaṃ bhaṇḍaṃ. Theyyacitto āmasatīti paraṃ sīsabhārādīhi bhaṇḍaṃ ādāya gacchantaṃ disvā etaṃ harissāmīti vegena gantvā āmasati ettāvatāssa dukkaṭaṃ. Phandāpetīti ākaḍḍhanavikaḍḍhanaṃ karoti sāmiko na muñcati tenassa thullaccayaṃ. Ṭhānā cāvetīti ākaḍḍhitvā sāmikassa hatthato moceti tenassa pārājikaṃ. Sace pana taṃ bhaṇḍasāmiko uṭṭhahitvā pothetvā puna naṃ bhaṇḍaṃ mocāpetvā gaṇheyya bhikkhu paṭhamagahaṇeneva pārājiko. Sīsato vā kaṇṇato vā gīvato vā hatthato vā alaṅkāraṃ chinditvā vā mocetvā vā gaṇhantassa sīsādīhi mocitamatte pārājikaṃ. Hatthe pana valayaṃ vā kaṭakaṃ vā anīharitvā aggabāhaṃ ghaṃsantova aparāparaṃ vā sāreti ākāsagataṃ vā karoti rakkhati tāva. Rukkhamūlacīvaravaṃsesu valayamiva na pārājikaṃ janeti. Kasmā. Saviññāṇakattā. Saviññāṇakakoṭṭhāsagataṃ hi yāva tato na nīhaṭaṃ tāva tattheva hoti. Eseva nayo aṅgulīmuddike pādūpagakaṭūpagapilandhanesu. Yo pana parassa nivatthasāṭakaṃ acchindati paro ca salajjatāya sahasā na muñcati ekenantena coro kaḍḍhati ekenantena paro rakkhati tāva. Parassa hatthato muttamatte pārājikaṃ. Athāpi ākaḍḍhantassa chijjitvā ekadeso hatthagato hoti so ca pādaṃ agghati pārājikameva. Sahabhaṇḍahārakanti sahabhaṇḍahārakaṃ bhaṇḍaṃ nessāmīti cintetvā ito yāhīti bhaṇḍa hārakaṃ tajjeti. So bhīto corena adhippetadisābhimukho hutvā ekaṃ pādaṃ saṅkāmeti corassa thullaccayaṃ dutiye pārājikaṃ. Pātāpetīti athāpi coro bhaṇḍahārakassa hatthe āvudhaṃ disvā sāsaṅko hutvā pātāpetvā taṃ gahetukāmo ekamantaṃ paṭikkamma santajjetvā pātāpeti parassa hatthato muttamatte pārājikaṃ. Pātāpeti āpatti dukkaṭassātiādi pana parikappavasena vuttaṃ. Yo hi bhaṇḍaṃ pātāpetvā yaṃ mama ruccati taṃ gahessāmīti parikappetvā pātāpeti tassa pātāpane ca āmasane ca dukkaṭaṃ phandāpane thullaccayaṃ pādagghanakassa ṭhānā cāvane pārājikaṃ. Taṃ pacchā paripātiyamānassa muñcatopi natthiyeva samaṇabhāvo. Yopi bhaṇḍahārakaṃ atikkamantaṃ disvā anubandhanto tiṭṭha tiṭṭha bhaṇḍaṃ pātehīti vatvā pātāpeti tassāpi tena hatthato muttamatte pārājikaṃ. Yo pana tiṭṭha tiṭṭhāti vadati pātehīti na vadati itaro ca naṃ oloketvā sace esa maṃ pāpuṇeyya ghāteyyāpi manti sālayova hutvā taṃ bhaṇḍaṃ gahanaṭṭhāne pakkhipitvā Puna nivattitvā gahessāmīti pakkamati pātanapaccayā pārājikaṃ natthi. Āgantvā pana theyyacittena gaṇhato uddhāre pārājikaṃ. Atha panassa evaṃ hoti mayā pātāpenteneva idaṃ mama santakaṃ katanti tato naṃ sakasaññāya gaṇhāti gahaṇe rakkhati bhaṇḍadeyyaṃ pana hoti. Dehīti vutte adentassa sāmikānaṃ dhuranikkhepe pārājikaṃ. So imaṃ chaḍḍetvā gato anajjhāvuṭṭhakaṃ dāni idanti paṃsukūlasaññāya gaṇhatopi eseva nayo. Atha pana sāmiko tiṭṭha tiṭṭhāti vuttamatteneva olokento taṃ disvā na dāni idaṃ mayhanti dhuranikkhepaṃ katvā nirālayo chaḍḍetvā palāyati taṃ theyyacittena gaṇhato uddhāre dukkaṭaṃ āharāpente dātabbaṃ adentassa pārājikaṃ. Kasmā. Tassa payogena chaḍḍitattāti mahāaṭṭhakathāyaṃ vuttaṃ. Aññesu pana vicaraṇāeva natthi. Purimanayeneva sakasaññāya vā paṃsukūlasaññāya vā gaṇhantepi ayameva vinicchayoti.