Haraṇakathā niṭṭhitā.

{112} Upanidhimhi. Nāhaṃ gaṇhāmīti sampajānamusāvādepi adinnādānassa pubbappayogattā dukkaṭaṃ. Kiṃ tumhe bhaṇatha nevidaṃ mayhaṃ anurūpaṃ na tumhākantiādīni vadantassāpi dukkaṭameva. Raho mayā etassa hatthe ṭhapitaṃ na añño koci jānāti dassati nu kho me noti sāmiko vimatiṃ uppādeti bhikkhussa thullaccayaṃ. Tassa pharusādibhāvaṃ disvā sāmiko na mayhaṃ dassatīti Dhuraṃ nikkhipati. Tattha sacāyaṃ bhikkhu kilametvā naṃ dassāmīti dāne saussāho rakkhati tāva. Sacepi so dāne nirussāho bhaṇḍasāmiko pana gahaṇe saussāho rakkhateva. Yadi pana tasmiṃ dāne nirussāho bhaṇḍasāmiko na mayhaṃ dassatīti dhuraṃ nikkhipati evaṃ ubhinnaṃ dhuranikkhepena bhikkhuno pārājikaṃ. Yadipi mukhena dassāmīti vadati cittena pana adātukāmo evampi sāmikassa dhuranikkhepe pārājikaṃ. Taṃ pana upanidhiṃ nāma saṅgopanatthāya attano hatthe parehi ṭhapitaṃ bhaṇḍaṃ aguttadesato ṭhānā cāvetvā gutte ṭhāne ṭhapanatthāya harato anāpatti. Theyyacittenapi ṭhānā cāventassa avahāro natthi. Kasmā. Attano hatthe nikkhittattā bhaṇḍadeyyaṃ pana hoti. Theyyacittena paribhuñjatopi eseva nayo. Tāvakālikaggahaṇepi tatheva. Dhammaṃ carantotipiādi vuttanayameva. Ayaṃ tāva pālivaṇṇanā.

Pālimuttakavinicchayo panettha pattacatukkādivasena evaṃ vutto. Eko kira bhikkhu parassa mahagghe patte lobhaṃ uppādetvā taṃ haritukāmo ṭhapitaṭṭhānamassa suṭṭhu sallakkhetvā attanopi pattaṃ tasseva santike ṭhapesi. Sopi paccūsasamaye āgantvā dhammaṃ vācāpetvā niddāyamānaṃ mahātheraṃ evamāha vandāmi bhanteti. Ko esoti. Ahaṃ bhante āgantukabhikkhu kālassevamhi gantukāmo asukasmiñca me ṭhāne īdisena nāma aṃsavaddhakena īdisāya pattatthavikāya patto ṭhapito sādhāhaṃ bhante taṃ labheyyanti. Thero pavisitvā taṃ gaṇhi. Uddhāreyeva corassa pārājikaṃ. Sace āgantvā kosi tvaṃ avelāyaṃ āgatoti vutte bhīto palāyati pārājikaṃ patvāva palāyati. Therassa pana suddhacittattā anāpatti. Thero taṃ gaṇhissāmīti aññaṃ gaṇhi tatthāpi eseva nayo. Ayaṃ pana aññaṃ tādisameva gaṇhante yujjati manussaviggahe āṇattasadisavatthu viya. Kurundiyaṃ pana padavārena kāretabboti vuttaṃ. Taṃ atādisameva gaṇhante yujjati. Taṃ maññamāno attano pattaṃ gaṇhitvā adāsi. Corassa sāmikena dinnattā pārājikaṃ natthi. Asuddhacittena gahitattā dukkaṭaṃ. Taṃ maññamāno corasseva pattaṃ gaṇhitvā adāsi. Idhāpi corassa attano santakattā pārājikaṃ natthi. Asuddhacittena pana gahitattā dukkaṭameva. Sabbattha therassa anāpatti. Aparo pattaṃ coressāmīti tatheva niddāyamānaṃ theraṃ vandi. Ko ayanti ca vutto ahaṃ bhante gilānabhikkhu ekaṃ tāva me pattaṃ detha gāmadvāraṃ gantvā bhesajjaṃ āharissāmīti. Thero idha gilāno natthi coro ayaṃ bhavissatīti sallakkhetvā imaṃ haratūti attano veribhikkhussa pattaṃ nīharitvā adāsi. Dvinnampi uddhāreyeva pārājikaṃ. Veribhikkhussa pattoti saññāya aññassa pattaṃ uddharantepi eseva nayo. Sace pana verissāyanti saññāya corasseva pattaṃ uddharitvā deti vuttanayeneva therassa pārājikaṃ corassa dukkaṭaṃ. Athassa verissāyanti mañjhamāno attano Pattaṃ deti vuttanayeneva ubhinnampi dukkaṭaṃ. Eko mahāthero upaṭṭhākaṃ daharabhikkhuṃ pattacīvaraṃ gaṇha asukannāma gāmaṃ gantvā piṇḍāya carissāmāti āha. Daharo gahetvā therassa pacchato gacchanto theyyacittaṃ uppādetvā sace sīse bhāraṃ khandhe karoti pārājikaṃ natthi. Kasmā. Āṇattiyā gahitattā. Sace pana maggato okkamma aṭaviṃ pavisati padavārena kāretabbo. Atha nivattitvā vihārābhimukho palāyitvā vihāraṃ pavisitvā gacchati upacārātikkame pārājikaṃ. Athāpi mahātherassa nivāsanaparivattanaṭṭhānato gāmābhimukho palāyati gāmūpacārātikkame pārājikaṃ. Yadi pana ubhopi piṇḍāya caritvā bhutvā vā gahetvā vā nikkhamanti thero ca punapi taṃ vadeti pattacīvaraṃ gaṇha vihāraṃ gamissāmāti tattha ceso purimanayeneva sīse bhāraṃ khandhe karoti rakkhati tāva. Aṭaviṃ pavisati padavārena kāretabbo. Nivattitvā gāmābhimukhoyeva palāyati gāmūpacārātikkame pārājikaṃ. Purato vihārābhimukho palāyitvā vihāre aṭṭhatvā anisīditvā avūpasanteneva theyyacittena gacchati upacārātikkame pārājikaṃ. Yo pana anāṇatto gaṇhāti tassa sīse bhāraṃ khandhe karaṇādīsu pārājikaṃ. Sesaṃ purimasadisameva. Yo pana asukannāma vihāraṃ gantvā cīvaraṃ dhovitvā rajitvā vā ehīti vutto sādhūti gahetvā gacchati tassapi antarāmagge theyyacittaṃ uppādetvā sīse bhāraṃ khandhe karaṇādīsu pārājikaṃ Natthi. Maggā okkamane padavārena kāretabbo. Taṃ vihāraṃ gantvā tattheva vasanto theyyacittena paribhuñjanto jirāpeti. Corā vāssa taṃ haranti. Avahāro natthi bhaṇḍadeyyaṃ pana hoti. Tato nikkhamitvā āgacchantopi eseva nayo. Yo pana anāṇatto therena nimitte vā kate sayameva vā kiliṭṭhaṃ sallakkhetvā detha bhante cīvaraṃ amukannāma gāmaṃ gantvā rajitvā āharissāmīti gahetvā gacchati tassa antarāmagge theyyacittaṃ uppādetvā sīse bhāraṃ khandhe karaṇādīsu pārājikaṃ. Kasmā. Anāṇattiyā gahitattā. Maggā okkamatopi paṭinivattitvā tameva vihāraṃ āgantvā vihārasīmaṃ atikkamatopi vuttanayameva pārājikaṃ. Tattha gantvā rajitvā paccāgacchatopi theyyacitte uppanne eseva nayo. Sace pana yattha gato tattha vā antarāmagge vihāre vā tameva vihāraṃ paccāgantvā tassa ekapasse vā upacārasīmaṃ anatikkamitvā vasanto theyyacittena paribhuñjanto jirāpeti corā vāssa taṃ haranti yathā vā tathā vā nassati bhaṇḍadeyyaṃ. Upacārasīmaṃ atikkamato pana pārājikaṃ. Yo pana therena nimitte kariyamāne detha bhante ahaṃ rajitvā āharissāmīti vatvā kattha gantvā bhante rajāmīti pucchati. Thero pana naṃ yattha icchasi tattha gantvā rajāti vadati. Ayaṃ visaṭṭhadūto nāma.

เล่มที่ ๑ มหาวิภังค์ ภาค ๑๒๖๔

ที่มาและฉบับอื่นของ “บทภาชนีย์ มาติกา”