Aparo kuto pabbajitassa suṅkaṃ gacchatūti vadati laddhakappaṃ hoti gantabbaṃ. Bhikkhūnaṃ suṅkaṃ adatvā gantuṃ na vaṭṭatīti gaṇhātha upāsakāti vutte pana bhikkhussa suṅkaṃ gaṇhantehi pattacīvaraṃ gahetabbaṃ bhavissati kintena gacchatūti vuttepi laddhakappameva. Sace suṅkikā niddāyanti vā jūtaṃ vā kīḷanti katthaci vā gatā ayañca kuhiṃ suṅkikāti pakkositvāpi na passati laddhakappameva. Sacepi suṅkaṭṭhānaṃ patvā aññāvihito kiñci cintento vā sajjhāyanto vā manasikāraṃ anuyuñjanto vā corahatthisīhabyagghādīhi sahasā vuṭṭhāya samanubaddho vā mahāmeghaṃ uṭṭhitaṃ disvā purato sālaṃ pavisitukāmo vā hutvā taṃ ṭhānaṃ atikkamati laddhakappameva. Suṅkaṃ pariharatīti ettha upacāraṃ okkamitvā kiñcāpi pariharati avahāroyevāti kurundaṭṭhakathāyaṃ vuttaṃ. Mahāaṭṭhakathāyaṃ pana pariharantaṃ rājapurisā viheṭhentīti kevalaṃ ādīnavaṃ dassetvā upacāraṃ okkamitvā pariharato dukkaṭaṃ anokkamitvā pariharato anāpattīti vuttaṃ. Idaṃ pāliyā sameti. Ettha dvīhi leḍḍupātehi upacāro paricchinditabboti.

Suṅkaghāṭakathā niṭṭhitā.

{114} Ito parasmiṃ ekaṃsena avahārapahonakaṃ pāṇaṃ dassento manussapāṇoti āha. Tampi bhujissaṃ harantassa avahāro natthi. Yopi bhujisso mātarā vā pitarā vā āṭhapito hoti attanā vā attano upari katvā paññāsaṃ vā saṭṭhiṃ vā aggahesi Tampi harantassa avahāro natthi. Dhanaṃ pana gataṭṭhāne vaḍḍhati. Antojātakadhanakkītakakaramarānītakappabhedaṃ pana dāsaṃyeva harantassa avahāro hoti. Tameva hi sandhāya idaṃ vuttaṃ pāṇo nāma manussapāṇo vuccatīti. Ettha ca gehadāsiyā kucchimhi jāto antojātako dhanena kīto dhanakkītako paradesato āharitvā ānetvā dāsabyaṃ upagamito karamarānītoti veditabbo. Evarūpaṃ pāṇaṃ harissāmīti āmasati dukkaṭaṃ. Hatthe vā pāde vā gahetvā ukkhipanto phandāpeti thullaccayaṃ. Ukkhipitvā palāyitukāmo kesaggamattampi ṭhitaṭṭhānato atikkāmeti pārājikaṃ. Kesesu vā hatthesu vā gahetvā kaḍḍhati padavārena kāretabbo. Padasā nessāmīti tajjento vā paharanto vā ito gacchāhīti vadati. Tena vuttaṃ disābhāgaṃ gacchantassa dutiyapadavāre pārājikaṃ. Yepi tena saddhiṃ ekacchandā honti sabbesaṃ ekakkhaṇe pārājikaṃ. Bhikkhu dāsaṃ disvā sukhadukkhaṃ pucchitvā vā apucchitvā vā gaccha palāyitvā sukhaṃ jīvāti vadati. So ce palāyati dutiyapadavāre pārājikaṃ. Taṃ attano samīpaṃ āgataṃ añño palāhīti vadati. Sace bhikkhusataṃ paṭipāṭiyā attano attano samīpāgataṃ vadati sabbesaṃ pārājikaṃ. Yo pana vegasā palāyantaṃyeva palāya yāva taṃ sāmikā na gaṇhantīti bhaṇati anāpatti pārājikassa. Sace pana saṇikaṃ gacchantaṃ bhaṇati so ca tassa vacanena sīghaṃ gacchati pārājikaṃ. Palāyitvā aññaṃ gāmaṃ vā desaṃ vā gataṃ Disvā tatopi palāpentassa pārājikameva. Adinnādānannāma pariyāyena muccati. Yo hi evaṃ vadeti tvaṃ idha kiṃ karosi kinte palāyituṃ na vaṭṭatīti vā kiṃ katthaci gantvā sukhaṃ jīvituṃ na vaṭṭatīti vā dāsādāsiyo palāyitvā amukannāma padesaṃ gantvā sukhaṃ jīvantīti vā so ca tassa vacanaṃ sutvā palāyati avahāro natthi. Yopi mayaṃ asukannāma desaṃ gacchāma tatra gatā sukhaṃ jīvanti amhehi ca saddhiṃ gacchantānaṃ antarāmaggepi pātheyyādīhi kilamatho natthīti vatvā attanā saddhiṃ āgacchantaṃ gahetvā gacchati maggagamanavasena na theyyacittena nevatthi avahāro. Antarāmagge ca coresu uṭṭhitesu are corā uṭṭhitā vegena palāhi ehi yāhīti vadantassāpi corantarāyamocanatthāya vuttattā avahāraṃ na vadantīti.

เล่มที่ ๑ มหาวิภังค์ ภาค ๑๒๖๘

ที่มาและฉบับอื่นของ “บทภาชนีย์ มาติกา”