{164} Paṭisallānā vuṭṭhitoti tesaṃ pañcannaṃ bhikkhusatānaṃ jīvitakkhayappattibhāvaṃ ñatvā tato ekībhāvato vuṭṭhito jānantopi ajānanto viya kathāsamuṭṭhāpanatthaṃ āyasmantaṃ ānandaṃ āmantesi. Kinnukho ānanda tanubhūto viya bhikkhusaṅghoti ānanda ito pubbe bahū bhikkhū ekato upaṭṭhānaṃ āgacchanti uddesaṃ paripucchaṃ gaṇhanti sajjhāyanti ekappajjoto viya ārāmo dissati idāni pana aḍḍhamāsamattassa accayena tanubhūto viya tanuko mando appako viralo viya jāto bhikkhusaṅgho kinnukho kāraṇaṃ kiṃ disāsu pakkantā bhikkhūti. Athāyasmā ānando kammavipākena tesaṃ jīvitakkhayappattiṃ asallakkhento asubhakammaṭṭhānānuyogapaccayā pana sallakkhento tathāhi pana bhante bhagavātiādiṃ vatvā bhikkhūnaṃ arahattappattiyā aññaṃ kammaṭṭhānaṃ yācanto sādhu bhante bhagavātiādimāha. Tassattho sādhu bhante bhagavā aññaṃ kāraṇaṃ ācikkhatu yena bhikkhusaṅgho arahatte patiṭṭhaheyya 1-. Mahāsamuddaorohaṇatiṭṭhāni viya hi aññānipi dasānussatidasa- kasiṇacatuddhātuvavaṭṭhānabrahmavihāraānāpānassatippabhedāni bahūni nibbānorohaṇakammaṭṭhānāni santi tesu bhagavā bhikkhū samassāsetvā aññataraṃ kammaṭṭhānaṃ ācikkhatūti adhippāyo. Atha bhagavā tathā kātukāmo theraṃ uyyojento tenahi ānandātiādimāha. Tattha vesāliṃ upanissāyāti vesāliṃ upanissāya samantā gāvutepi
Aḍḍhayojanepi yāvatikā viharanti te sabbe sannipātehīti attho. Sabbe upaṭṭhānasālāyaṃ sannipātetvāti attanā gantuṃ yuttaṭṭhānaṃ sayaṃ gantvā aññattha daharabhikkhuṃ pahiṇitvā muhutteneva anavasese bhikkhū upaṭṭhānasālāyaṃ samūhaṃ katvā. Yassīdāni bhante bhagavā kālaṃ maññatīti ettha ayamadhippāyo bhagavā bhikkhusaṅgho sannipatito esa kālo bhikkhūnaṃ dhammakathaṃ kātuṃ anusāsaniṃ dātuṃ idāni yassa tumhe kālaṃ jānātha taṃ kattabbanti.
{165} Athakho bhagavā .pe. Bhikkhū āmantesi ayampi kho bhikkhaveti āmantetvā ca pana bhikkhūnaṃ arahattappattiyā pubbe ācikkhitaasubhakammaṭṭhānato aññaṃ pariyāyaṃ ācikkhanto ānāpānassatisamādhīti āha. Idāni yasmā bhagavatā bhikkhūnaṃ santappaṇītakammaṭṭhānadassanatthameva ayaṃ pāli vuttā tasmā aparihāpetvā atthayojanākkamaṃ ettha vaṇṇanaṃ karissāmi. Tatra ayampi kho bhikkhaveti imassa tāva padassa ayaṃ yojanā bhikkhave na kevalaṃ asubhabhāvanāyeva kilesappahānāya saṃvattati apica ayampi kho ānāpānassatisamādhi .pe. Vūpasametīti. Ayaṃ panettha atthavaṇṇanā. Ānāpānassatīti assāsappassāsapariggāhikā sati. Vuttaṃ hetaṃ paṭisambhidāyaṃ ānanti assāso no passāso pānanti passāso no assāso assāsavasena upaṭṭhānaṃ sati passāsavasena upaṭṭhānaṃ sati yo assasati tassa upaṭṭhāti yo passasati tassa upaṭṭhātīti. Samādhīti tāya ānāpānapariggāhikāya satiyā saddhiṃ uppannā cittekaggatā. Samādhisīsena cāyaṃ desanā na satisīsena. Tasmā ānāpānassatiyā yutto samādhi ānāpānassatiyaṃ vā samādhi ānāpānassatisamādhīti evamettha attho veditabbo. Bhāvitoti uppādito vaḍḍhito vā. Bahulīkatoti punappunaṃ kato. Santo ceva paṇīto cāti santo ceva paṇīto ceva. Ubhayattha evasaddena niyamo veditabbo. Kiṃ vuttaṃ hoti. Ayaṃ hi yathā asubhakammaṭṭhānaṃ kevalaṃ paṭivedhavasena santañca paṇītañca oḷārikārammaṇattā pana paṭikūlārammaṇattā ca ārammaṇavasena neva santaṃ na paṇītaṃ na evaṃ kenaci pariyāyena asanto vā appaṇīto vā apica kho ārammaṇasantatāyapi santo vūpasanto nibbuto paṭivedhasaṅkhātaaṅgasantatāyapi ārammaṇappaṇītatāyapi paṇīto atittikaro aṅgappaṇītatāyapīti. Tena vuttaṃ santo ceva paṇīto cāti. Asecanako ca sukho ca vihāroti ettha pana nāssa secananti asecanako anāsittako abbokiṇṇo peṭākko āveṇiko. Natthi cettha parikammena vā upacārena vā santatā. Ādimanasikārato pabhūti attano sabhāveneva santo ca paṇīto cāti attho. Keci pana asecanakoti anāsittako ojavanto sabhāveneva madhuroti vadanti. Evamayaṃ asecanako ca appitappitakkhaṇe kāyikacetasikasukhapaṭilābhāya saṃvattanato sukho ca vihāroti veditabbo. Uppannuppanneti avikkhambhite Avikkhambhite. Pāpaketi lāmake. Akusale dhammeti akosallasambhūte dhamme. Ṭhānaso antaradhāpetīti khaṇeneva antaradhāpeti vikkhambheti. Vūpasametīti suṭṭhu upasameti. Nibbedhabhāgiyattā vā anupubbena ariyamaggavuḍḍhippatto samucchindati paṭippassambhetīti attho. Seyyathāpīti opammanidassanametaṃ. Gimhānaṃ pacchime māseti āsāḷhamāse. Ūhatarajojallanti aḍḍhamāse vātātapasukkhāya gomahisādipādappahārasambhinnāya paṭhaviyā uddhaṃ hataṃ ūhataṃ ākāse samuṭṭhitaṃ rajañca reṇuñca. Mahāakālameghoti sabbaṃ nabhaṃ ajjhottharitvā uṭṭhito āsāḷhajuṇhapakkhe sakalaṃ aḍḍhamāsavassanakamegho. So hi asampatte vassakāle uppannattā akālameghoti idha adhippeto. Ṭhānaso antaradhāpeti vūpasametīti khaṇeneva adassanaṃ neti paṭhaviyaṃ sannisīdāpeti. Evameva khoti opammasampaṭipādanametaṃ. Tato paraṃ vuttanayameva. Idāni kathaṃ bhāvito ca bhikkhave ānāpānassatisamādhīti ettha. Kathanti ānāpānassatisamādhibhāvanaṃ nānappakārato vitthāretumyatāpucchā. Bhāvito ca bhikkhave ānāpānassatisamādhīti nānappakārato vitthāretukāmyatāya puṭṭhadhammanidassanaṃ. Esa nayo dutiyapadepi. Ayampanettha saṅkhepattho bhikkhave kena pakārena kenākārena kena vidhinā bhāvito ānāpānassatisamādhi kena pakārena bahulīkato santo ceva .pe. Vūpasametīti. Idāni tamatthaṃ vitthārento idha bhikkhavetiādimāha. Tattha idha bhikkhave bhikkhūti bhikkhave Imasmiṃ sāsane bhikkhu. Ayaṃ hettha idhasaddo sabbappakāra- ānāpānassatisamādhinibbattakassa puggalassa nissayabhūtasāsanaparidīpano aññasāsanassa tathābhāvapaṭisedhano ca. Vuttaṃ hetaṃ idheva bhikkhave samaṇo .pe. Suññā parappavādā samaṇebhi aññehīti. Tena vuttaṃ imasmiṃ sāsane bhikkhūti. Araññagato vā .pe. Suññāgāragato vāti idamassa ānāpānassatisamādhibhāvanānurūpa- senāsanapariggahaparidīpanaṃ. Imassa hi bhikkhuno dīgharattaṃ rūpādīsu ārammaṇesu anuvisaṭaṃ cittaṃ ānāpānassatisamādhiārammaṇaṃ abhiruhituṃ na icchati kūṭagoṇayuttaratho viya uppathameva dhāvati. Tasmā seyyathāpi nāma gopo kūṭadhenuyā sabbaṃ khīrampivitvā vaḍḍhitaṃ kūṭavacchaṃ dametukāmo dhenuto apanetvā ekamante mahantaṃ thambhaṃ nikhanitvā tattha yottena bandheyya athassa so vaccho itocītoca vipphanditvā palāyituṃ asakkonto tameva thambhaṃ upanisīdeyya vā upanipajjeyya vā evameva imināpi bhikkhunā dīgharattaṃ rūpādiārammaṇarasapānavaḍḍhitaṃ duṭṭhacittaṃ dametukāmena rūpādiārammaṇato apanetvā araññaṃ vā .pe. Suññāgāraṃ vā pavesetvā tattha assāsappassāsatthambhe satiyottena bandhitabbaṃ. Evamassa taṃ cittaṃ itocītoca vipphanditvāpi pubbe āciṇṇārammaṇaṃ alabhamānaṃ satiyottaṃ chinditvā palāyituṃ asakkontaṃ tameva ārammaṇaṃ