Dassento pallaṅkaṃ ābhujitvātiādimāha. Tattha pallaṅkanti samantato ūrubaddhāsanaṃ. Ābhujitvāti ābandhitvā. Ujuṃ kāyaṃ paṇidhāyāti uparimaṃ sarīraṃ ujukaṃ ṭhapetvā aṭṭhārasa piṭṭhikaṇṭake koṭiyā koṭiṃ paṭipādetvā. Evaṃ hi nisinnassa cammamaṃsanahārūni na paṇamanti. Athassa yā tesaṃ paṇamanapaccayāeva khaṇe khaṇe vedanā uppajjeyyuṃ tā na uppajjanti. Tāsu anuppajjamānāsu cittaṃ ekaggaṃ hoti kammaṭṭhānaṃ na paripatati vuḍḍhiṃ phātiṃ upagacchati. Parimukhaṃ satiṃ upaṭṭhapetvāti kammaṭṭhānābhimukhaṃ satiṃ ṭhapayitvā. Athavā parīti pariggahaṭṭho mukhanti niyyānaṭṭho satīti upaṭṭhānaṭṭho tena vuccati parimukhaṃ satinti evaṃ paṭisambhidāyaṃ vuttanayeneva cettha attho daṭṭhabbo. Tatrāyaṃ saṅkhepo pariggahitaniyyānaṃ satiṃ katvāti.

So satova assasatīti so bhikkhu evaṃ nisīditvā evañca satiṃ upaṭṭhapetvā taṃ satiṃ avijahanto satoeva assasati sato passasati. Satokārī hotīti vuttaṃ hoti. Idāni yehākārehi satokārī hoti te dassento dīghaṃ vā assasantotiādimāha. Vuttaṃ hetaṃ paṭisambhidāyaṃ so satova assasati sato passasatīti etasseva vibhaṅge battiṃsāya ākārehi satokārī hoti dīghaṃ assāsavasena cittassa ekaggataṃ avikkhepaṃ pajānato sati upaṭṭhitā hoti tāya satiyā tena ñāṇena satokārī hoti dīghaṃ passāsavasena .pe. Paṭinissaggānupassī Assāsavasena paṭinissaggānupassī passāsavasena cittassa ekaggataṃ avikkhepaṃ pajānato sati upaṭṭhitā hoti tāya satiyā tena ñāṇena satokārī hotīti. Tattha dīghaṃ vā assasantoti dīghaṃ vā assāsaṃ pavattento. Assāsoti bahi nikkhamanavāto passāsoti anto pavisanavātoti vinayaṭṭhakathāyaṃ vuttaṃ. Suttantaṭṭhakathāsu pana upapaṭipāṭiyā āgataṃ. Tattha sabbesampi gabbhaseyyakānaṃ mātukucchito nikkhamanakāle paṭhamaṃ gabbhantaravāto bahi nikkhamati pacchā bāhiravāto sukhumaṃ rajaṃ gahetvā abbhantaraṃ pavisanto tāluṃ āhacca nibbāyati. Evantāva assāsappassāsā veditabbā. Yā pana tesaṃ dīgharassatā sā addhānavasena veditabbā. Yathā hi okāsaddhānaṃ pharitvā ṭhitaṃ udakaṃ vā vālikā vā dīghamudakaṃ dīghā vālikā rassamudakaṃ rassā vālikāti vuccati evaṃ cuṇṇavicuṇṇāpi assāsappassāsā hatthisarīre ahisarīre ca tesaṃ attabhāvasaṅkhātaṃ dīghaṃ addhānaṃ saṇikaṃ pūretvā saṇikameva nikkhamanti tasmā dīghāti vuccanti. Sunakhasasādīnaṃ attabhāvasaṅkhātaṃ rassaṃ addhānaṃ sīghaṃ pūretvā sīghameva nikkhamanti tasmā rassāti vuccanti. Manussesu pana keci hatthiahiādayo viya kāladdhānavasena dīghaṃ assasanti ca passasanti ca keci sunakhasasādayo viya rassaṃ tasmā tesaṃ kālavasena dīghamaddhānaṃ nikkhamantā ca pavisantā ca te dīghā ittaramaddhānaṃ nikkhamantā ca pavisantā ca rassāti veditabbā. Tatrāyaṃ bhikkhu navahākārehi dīghaṃ assasanto Ca passasanto ca dīghaṃ assasāmi passasāmīti pajānāti. Evaṃ pajānato cassa ekenākārena kāyānupassanāsatipaṭṭhānabhāvanā sampajjatīti veditabbā. Yathāha paṭisambhidāyaṃ. Kathaṃ dīghaṃ assasanto dīghaṃ assasāmīti pajānāti .pe. Rassaṃ passasanto rassaṃ passasāmīti pajānāti. Dīghaṃ assāsaṃ addhānasaṅkhāte assasati dīghaṃ passāsaṃ addhānasaṅkhāte passasati dīghaṃ assāsappassāsaṃ addhānasaṅkhāte assasatipi passasatipi dīghaṃ assāsappassāsaṃ addhānasaṅkhāte assasatopi passasatopi chando uppajjati. Chandavasena tato sukhumataraṃ dīghaṃ assāsaṃ addhānasaṅkhāte assasati chandavasena tato sukhumataraṃ dīghaṃ passāsaṃ addhānasaṅkhāte passasati chandavasena tato sukhumataraṃ assāsappassāsaṃ addhānasaṅkhāte assasatipi passasatipi chandavasena tato sukhumataraṃ dīghaṃ assāsappassāsaṃ addhānasaṅkhāte assasatopi passasatopi pāmujjaṃ uppajjati. Pāmujjavasena tato sukhumataraṃ dīghaṃ assāsaṃ addhānasaṅkhāte assasati pāmujjavasena tato sukhumataraṃ dīghaṃ passāsaṃ .pe. Dīghaṃ assāsappassāsaṃ addhānasaṅkhāte assasatipi passasatipi pāmujjavasena tato sukhumataraṃ dīghaṃ assāsappassāsaṃ addhānasaṅkhāte assasatopi passasatopi dīghaṃ assāsappassāsā cittaṃ vivaṭṭati upekkhā saṇṭhāti. Imehi navahākārehi dīghaṃ assāsappassāsā kāyo upaṭṭhānaṃ sati anupassanā ñāṇaṃ kāyo upaṭṭhānaṃ no sati sati upaṭṭhānañceva sati ca tāya satiyā tena ñāṇena taṃ kāyaṃ anupassatīti tena Vuccati kāye kāyānupassanāsatipaṭṭhānabhāvanāti. Eseva nayo rassapadepi. Ayaṃ pana viseso. Yathā ettha dīghaṃ assāsaṃ addhānasaṅkhāteti vuttaṃ evaṃ idha rassaṃ assāsaṃ ittarasaṅkhāte assasatīti āgataṃ. Tasmā tassa vasena yāva tena vuccati kāye kāyānupassanāsatipaṭṭhānābhāvanāti tāva yojetabbaṃ. Evamayaṃ addhānavasena ittaravasena ca imehi navahi ākārehi assāsappassāse pajānanto dīghaṃ vā assasanto dīghaṃ assasāmīti pajānāti .pe. Rassaṃ vā passasanto rassaṃ passasāmīti pajānātīti veditabbo. Evaṃ pajānato cassa

เล่มที่ ๑ มหาวิภังค์ ภาค ๑๓๐๗

ที่มาและฉบับอื่นของ “นิทานปฐมบัญญัติ เรื่องภิกษุหลายรูป”