Catubbidhaṃ tāva sīlaṃ visodhetabbaṃ. Tattha tividhā visodhanā anāpajjanaṃ āpannavuṭṭhānaṃ kilesehi ca apaṭipīḷanaṃ. Evaṃ visuddhasīlassa hi bhāvanā sampajjati. Yamidaṃ cetiyaṅgaṇavattaṃ bodhiaṅgaṇavattaṃ upajjhāyavattaṃ ācariyavattaṃ jantāgharavattaṃ uposathāgāravattaṃ dveasītikkhandhakavattāni cuddasavidhaṃ mahāvattanti imesaṃ vasena abhisamācārikasīlaṃ vuccati tampi sādhukaṃ paripūretabbaṃ. Yo hi ahaṃ sīlaṃ rakkhāmi kiṃ ābhisamācārikena kammanti Vadeyya tassa sīlaṃ paripūrissatīti netaṃ ṭhānaṃ vijjati. Ābhisamācārikavatte pana paripūre sīlaṃ paripūrati. Sīle paripūre samādhi gabbhaṃ gaṇhāti. Vuttaṃ hetaṃ bhagavatā so vata bhikkhave bhikkhu ābhisamācārikaṃ dhammaṃ aparipūretvā sīlāni paripūressatīti netaṃ ṭhānaṃ vijjatīti. Vitthāretabbaṃ. Tasmānena yampidaṃ cetiyaṅgaṇavattādi ābhisamācārikaṃ vuccati tampi sādhukaṃ paripūretabbaṃ. Tato

āvāso ca kulaṃ lābho gaṇo kammena pañcamaṃ

addhānaṃ ñāti ābādho gaṇṭho iddhīti te dasāti. Evaṃ vuttesu dasasu palibodhesu yo palibodho atthi so upacchinditabbo. Evaṃ upacchinnapalibodhena kammaṭṭhānaṃ uggahetabbaṃ. Taṃ dubbidhaṃ hoti sabbatthakakammaṭṭhānañca pārihāriyakammaṭṭhānañca. Tattha sabbatthakakammaṭṭhānannāma bhikkhusaṅghādīsu mettā maraṇassati ca. Asubhasaññātipi eke . Kammaṭṭhānikena hi bhikkhunā paṭhamaṃ tāva paricchinditvā sīmaṭṭhakabhikkhusaṅghe mettā bhāvetabbā tato sīmaṭṭhakadevatāsu tato gocaragāme issarajane tato tattha manusse upādāya sabbasattesu. So hi bhikkhusaṅghe mettāya sahavāsīnaṃ muducittataṃ janeti. Athassa sukhasaṃvāsatā hoti. Sīmaṭṭhakadevatāsu mettāya mudukatacittāhi devatāhi dhammikāya rakkhāya susaṃvihitārakkho

Hoti. Gocaragāme issarajane mettāya mudukatacittasantānehi issarehi dhammikāya rakkhāya surakkhitaparikkhāro hoti. Tattha manussesu mettāya pasāditacittehi tehi aparibhūto hutvā vicarati. Sabbasattesu mettāya sabbattha apaṭihatacāro hoti. Maraṇassatiyā pana avassaṃ maritabbanti cintento anesanaṃ pahāya uparūparivaḍḍhamānasaṃvego anolīnavuttiko hoti. Asubhasaññāya dibbesupi ārammaṇesu taṇhā na uppajjati. Tenassetaṃ tayaṃ evaṃ bahūpakārattā sabbattha atthayitabbaṃ icchitabbanti katvā adhippetassa ca yogānuyogakammassa padaṭṭhānattā sabbatthakakammaṭṭhānanti vuccati. Aṭṭhattiṃsārammaṇesu pana yaṃ yassa caritānukulaṃ taṃ tassa niccaṃ pariharitabbatāya yathāvutteneva nayena pārihāriyakammaṭṭhānanti vuccati. Idha pana idameva ānāpānakammaṭṭhānaṃ pārihāriyakammaṭṭhānanti vuccati. Ayamettha saṅkhepo. Vitthāro pana sīlavisodhanakathaṃ palibodhūpacchedakathañca icchantena visuddhimaggato gahetabbo. Evaṃ visuddhasīlena pana upacchinnapalibodhena ca idaṃ kammaṭṭhānaṃ uggaṇhantena imināva kammaṭṭhānena catutthajjhānaṃ nibbattetvā vipassanaṃ vaḍḍhetvā arahattaṃ pattassa buddhaputtassa santike uggahetabbaṃ. Taṃ alabhantena anāgāmissa tampi alabhantena sakadāgāmissa tampi alabhantena sotāpannassa tampi alabhantena ānāpānacatutthajjhānalābhissa taṃpi alabhantena pāliyā aṭṭhakathāya ca asammuḷhassa vinicchayācariyassa santike Uggahetabbaṃ. Arahantādayo hi attanā adhigatamaggameva ācikkhanti. Ayaṃ pana gahanappadese mahāhatthipathaṃ nīharanto viya sabbatthārammaṇe asammuḷho sappāyāsappāyaṃ paricchinditvā katheti. Tatrāyaṃ anupubbīkathā. Tena bhikkhunā sallahukavuttinā vinayācārasampannena vuttappakāramācariyaṃ upasaṅkamitvā vattapaṭipattiyā ārādhitacittassa tassa santike pañcasandhikaṃ kammaṭṭhānaṃ uggahetabbaṃ. Tatrīmā pañca sandhiyo uggaho paripucchā upaṭṭhānaṃ appanā lakkhaṇanti. Tattha uggaho nāma kammaṭṭhānassa uggaṇhanaṃ. Paripucchā nāma kammaṭṭhānassa paripucchanā. Upaṭṭhānaṃ nāma kammaṭṭhānassa upaṭṭhānaṃ. Appanā nāma kammaṭṭhānassa appanā. Lakkhaṇaṃ nāma kammaṭṭhānassa lakkhaṇaṃ. Evaṃ lakkhaṇamidaṃ kammaṭṭhānanti kammaṭṭhānasabhāvūpadhāraṇanti vuttaṃ hoti. Evaṃ pañcasandhikaṃ kammaṭṭhānaṃ uggaṇhanto attanāpi na kilamati ācariyampi na viheṭheti. Tasmā thokaṃ uddisāpetvā bahuṃ kālaṃ sajjhāyitvā evaṃ pañcasandhikaṃ kammaṭṭhānaṃ uggahetvā sace tattha sappāyaṃ hoti tattheva vasitabbaṃ no ce tattha sappāyaṃ hoti ācariyaṃ āpucchitvā sace mandapañño yojanaparamaṃ gantvā sace tikkhapañño dūrampi gantvā aṭṭhārasasenāsanadosavivajjitaṃ pañcasenāsanaṅgasamannāgataṃ senāsanaṃ upagamma tattha vasantena upacchinnakhuddakapalibodhena katabhattakiccena bhattasammadaṃ paṭivinodetvā Ratanattayaguṇānussaraṇena cittaṃ sampahaṃsetvā ācariyuggahato ekapadampi appamussantena imaṃ ānāpānassatikammaṭṭhānaṃ manasikātabbaṃ. Ayamettha saṅkhepo. Vitthāro pana imaṃ kathāmaggaṃ icchantena visuddhimaggato gahetabbo. Yaṃ pana vuttaṃ imaṃ ānāpānassatikammaṭṭhānaṃ manasikātabbanti tatrāyaṃ manasikāravidhi gaṇanā anubandhanā phusanā ṭhapanā sallakkhaṇā vivaṭṭanā pārisuddhi tesañca paṭipassanāti. Gaṇanāti gaṇanāyeva. Anubandhanāti anuvahanā. Phusanāti phuṭṭhaṭṭhānaṃ. Ṭhapanāti appanā. Sallakkhaṇāti vipassanā. Vivaṭṭanāti maggo. Pārisuddhīti phalaṃ. Tesañca paṭipassanāti paccavekkhaṇā. Tattha iminā ādikammikakulaputtena paṭhamaṃ gaṇanāya imaṃ kammaṭṭhānaṃ manasikātabbaṃ. Gaṇantena ca pañcannaṃ heṭṭhā na ṭhapetabbaṃ dasannaṃ upari na netabbaṃ antare khaṇḍaṃ na dassetabbaṃ. Pañcannaṃ heṭṭhā ṭhapentassa hi sambādhe okāse cittuppādo vipphandati sambādhe vaje sanniruddhagoṇo viya. Dasannaṃ upari nentassa gaṇanānissitova cittuppādo hoti. Antarā khaṇḍaṃ dassentassa sikhāppattaṃ nukho me kammaṭṭhānaṃ noti cittaṃ vikampati. Tasmā ete dose vajjetvā gaṇetabbaṃ. Gaṇantena paṭhamaṃ dandhagaṇanāya dhaññamāpakagaṇanāya gaṇetabbaṃ. Dhaññamāpako hi nāḷiṃ pūretvā ekanti vatvā okīrati puna pūrento kañci

เล่มที่ ๑ มหาวิภังค์ ภาค ๑๓๑๐

ที่มาและฉบับอื่นของ “นิทานปฐมบัญญัติ เรื่องภิกษุหลายรูป”