Idāni manussaviggahaṃ jīvitā voropeyyāti ettha vuttaṃ Manussattabhāvaṃ ādito paṭṭhāya dassetuṃ manussaviggaho nāmātiādimāha. Tattha gabbhaseyyakānaṃ vasena sabbasukhumaattabhāvadassanatthaṃ yaṃ mātu kucchisminti vuttaṃ. Paṭhamaṃ cittanti paṭisandhicittaṃ. Uppannanti jātaṃ. Paṭhamaṃ viññāṇaṃ pātubhūtanti idantasseva vevacanaṃ. Mātu kucchismiṃ paṭhamaṃ cittanti vacanenevettha sakalāpi pañcavokārapaṭisandhi dassitā hoti. Tasmā tañca paṭhamaṃ cittaṃ taṃsampayuttā ca tayo arūpakkhandhā tena sahanibbattañca kalalarūpanti ayaṃ sabbapaṭhamo manussaviggaho. Tattha kalalarūpanti itthīpurisānaṃ kāyavatthubhāvadasakavasena samattiṃsarūpāni napuṃsakānaṃ kāyavatthudasakavasena vīsati. Tattha itthīpurisānaṃ kalalarūpaṃ jātiuṇṇāya ekena aṃsunā uddhaṭatelabindumattaṃ hoti acchaṃ vippasannaṃ. Vuttañcetaṃ aṭṭhakathāyaṃ
tilatelassa yathā bindu sappimaṇḍo anāvilo
evaṃ vaṇṇapaṭibhāgaṃ kalalarūpanti pavuccatīti. Evaṃ parittakaṃ vatthuṃ ādiṃ katvā pakatiyā vīsavassasatāyukassa sattassa yāva maraṇakālā etthantare anupubbena vuḍḍhippatto attabhāvo eso manussaviggaho nāma. Jīvitā voropeyyāti kalalakālepi tāpanamaddanehi vā bhesajjasampādanena vā tato vā uddhampi tadanurūpena upakkamena jīvitā viyojeyyāti attho. Yasmā pana jīvitā voropanaṃ nāma atthato jīvitindriyapacchedanameva hoti tasmā etassa padabhājane jīvitindriyaṃ upacchindati Uparodheti santatiṃ vikopetīti vuttaṃ. Tattha jīvitindriyassa paveṇighaṭanaṃ upacchindanto uparodhento ca jīvitindriyaṃ upacchindati uparodhetīti vuccati. Svāyamattho santatiṃ vikopetīti padena dassito. Vikopetīti viyojeti. Tattha duvidhaṃ jīvitindriyaṃ rūpajīvitindriyañca arūpajīvitindriyañca. Tesu arūpajīvitindriye upakkamo natthi taṃ voropetuṃ na sakkā. Rūpajīvitindriye pana atthi taṃ voropetuṃ sakkā. Taṃ pana voropento arūpajīvitindriyampi voropeti. Teneva hi saddhiṃ taṃ nirujjhati tadāyattavuttito. Taṃ pana voropento kiṃ atītaṃ voropeti anāgataṃ paccuppannanti. Neva atītaṃ na anāgataṃ. Tesu hi ekaṃ niruddhamekamanuppannanti ubhayampi asantaṃ asantattā upakkamo natthi upakkamassa natthitāya ekampi voropetuṃ na sakakā. Vuttampi cetaṃ atīte cittakkhaṇe jīvittha na jīvati na jīvissati anāgate cittakkhaṇe jīvissati na jīvittha na jīvati paccuppanne cittakkhaṇe jīvati na jīvittha na jīvissatīti 1-. Tasmā yattha jīvati tattha upakkamo yuttoti paccuppannaṃ voropeti. Paccuppannañca nāmetaṃ khaṇapaccuppannaṃ santatipaccuppannaṃ addhāpaccuppannanti tividhaṃ. Tattha khaṇapaccuppannaṃ nāma uppādajarābhaṅgasamaṅgi taṃ voropetuṃ na sakkā. Kasmā. Sayameva nirujjhanato. Santatipaccuppannannāma