saṅghova deti parivāsaṃ mūlāya paṭikassati
mānattaṃ deti abbheti tenetaṃ iti vuccatīti parivāre vacanakāraṇañca vuttaṃ. Tattha ca parivāsadānādīni samuccayakkhandhake vitthārato āgatāni. Tattheva nesaṃ vaṇṇanaṃ karissāma. Tasseva vā āpattinikāyassāti tassa eva āpattisamūhassa. Tattha kiñcāpi ayaṃ ekāva āpatti ruḷhisaddena pana avayave samūhavohārena vā nikāyo vutto eko vedanākkhandho eko viññāṇakkhandhoti ādīsu viya.
Evaṃ uddiṭṭhasikkhāpadaṃ padānukkamena vibhajitvā idāni imaṃ sukkavisaṭṭhiṃ āpajjantassa upāyañca kālañca adhippāyañca adhippāyavatthuñca dassetuṃ ajjhattarūpe mocetīti ādimāha. Ettha hi ajjhattarūpādīhi catūhi padehi upāyo dassito. Ajjhattarūpe hi vā moceyya bahiddhārūpe vā ubhayattha vā ākāse vā kaṭiṃ kampento. Ito paraṃ añño upāyo natthi. Tattha rūpe ghaṭṭetvā mocentopi rūpena ghaṭṭetvā mocentopi rūpe moceticceva
Veditabbo. Rūpe hi sati so moceti na rūpaṃ alabhitvāti. Rāgūpatthambhādīhi pana pañcahi kālo dassito. Rāgūpatthambhādikālesu hi aṅgajātaṃ kammaniyaṃ hoti yassa kammaniyatte sati moceti. Ito paraṃ añño kālo natthi. Na hi vinā rāgūpatthambhādīhi pubbaṇhādayo kālabhedā mocane nimittā honti. Ārogyatthāyāti ādīhi dasahi adhippāyo dassito. Evarūpena hi adhippāyabhedena moceti na aññathā. Nīlādīhi pana dasahi navamassa adhippāyassa vatthu dassitaṃ. Vīmaṃsanto hi. Nīlādīsu aññataravasena vīmaṃsati na tehi vinimuttanti. {238} Ito paraṃ imesaṃyeva ajjhattarūpādīnaṃ padānaṃ pakāsanatthaṃ ajjhattarūpeti ajjhattaupādinnarūpeti ādi vuttaṃ. Tattha ajjhattaupādinnarūpeti attano hatthādibhede rūpe. Bahiddhāupādinneti parassa tādiseyeva. Anupādinneti tālacchiddādibhede. Tadubhayeti attano ca parassa ca rūpe. Ubhayaghaṭṭanavasenetaṃ vuttaṃ. Attano rūpena ca anupādinnarūpena ca ekato ghaṭṭanepi labbhati. Ākāse vāyamantassāti kenaci rūpena aghaṭṭetvā ākāseyeva kaṭikampanappayogena aṅgajātaṃ cālentassa. Rāgūpatthambheti rāgassa balavabhāvena rāgena vā aṅgajātassa upatthambhe. Thaddhabhāve sañjāteti vuttaṃ hoti. Kammaniyaṃ hotīti mocanakammakkhamaṃ ajjhattarūpādīsu upakkamārahaṃ hoti. Uccāliṅgapāṇakadaṭṭhupatthambheti uccāliṅgapāṇakadaṭṭhena aṅgajāte upatthaddhe. Uccāliṅgapāṇakā nāma lomasapāṇakā Honti tesaṃ lomehi phuṭṭhaṃ aṅgajātaṃ kaṇḍuṃ gahetvā thaddhaṃ hoti. Tattha yasmā tāni lomāni aṅgajātaṃ ḍaṃsantāni viya ijjhanti tasmā uccāliṅgapāṇakadaṭṭhenāti vuttaṃ. Atthato pana uccāliṅgapāṇakalomavedhanenāti vuttaṃ hoti. {239} Arogo bhavissāmīti mocetvā arogo bhavissāmi. Sukhavedanaṃ uppādessāmīti mocanena muccanuppattiyā muttapaccayā ca yā sukhā vedanā hoti taṃ uppādessāmīti attho. Bhesajjaṃ bhavissatīti idaṃ me mocitaṃ kiñcideva bhesajjaṃ bhavissati. Dānaṃ dassāmīti mocetvā kīṭakipīlikādīnaṃ pāṇānaṃ dānaṃ dassāmi. Puññaṃ bhavissatīti mocetvā kīṭādīnaṃ dentassa puññaṃ bhavissati. Yaññaṃ yajissāmīti mocetvā kīṭādīnaṃ yaññaṃ yajissāmi. Kiñci kiñci mantapadaṃ vatvā dassāmīti vuttaṃ hoti. Saggaṃ gamissāmīti mocetvā kīṭādīnaṃ dinnadānena vā puññena vā yaññena vā saggaṃ gamissāmi. Vījaṃ bhavissatīti kulavaṃsaṅkurassa dārakassa vījaṃ bhavissati. Iminā me vījena putto nibbattitsatīti iminā adhippāyena mocetīti attho. Vīmaṃsatthāyāti jānanatthāya. Nīlaṃ bhavissatīti ādīsu jānissāmi tāva kiṃ me mocitaṃ nīlaṃ bhavissati pītakādīsu aññataravaṇṇanti evamattho daṭṭhabbo. Khiḍḍādhippāyoti khiḍḍāpasuto. Tena tena adhippāyena kīḷanto mocetīti vuttaṃ hoti.