{240} Idāni yadidaṃ ajjhattarūpe mocetīti ādi vuttaṃ tattha yathā mocento āpattiṃ āpajjati tesañca padānaṃ vasena yattako Āpattibhedo hoti taṃ sabbaṃ dassento ajjhattarūpe ceteti upakkamati muccati āpatti saṅghādisesassāti ādimāha. Tattha cetetīti mocanassādasampattāya cetanāya muccatūti ceteti. Upakkamatīti tadanurūpaṃ vāyāmaṃ karoti. Muccatīti evaṃ cetentassa tadanurūpena vāyāmena vāyamato sukkaṃ ṭhānā cavati. Āpatti saṅghādisesassāti imehi tīhi aṅgehi assa puggalassa saṅghādiseso nāma āpatti hotīti attho. Esa nayo bahiddhārūpeti ādīsupi avasesesu aṭṭhavīsatiyā padesu. Ettha pana dve āpattisahassāni nīharitvā dassetabbāni. Kathaṃ. Ajjhattarūpe tāva rāgūpatthambhe ārogyatthāya nīlaṃ mocentassa ekā āpatti ajjhattarūpeyeva rāgūpatthambhe ārogyatthāya pītakādīnaṃ mocanavasena aparā navāti dasa. Yathā ca ārogyatthāya dasa evaṃ sukhādīnaṃ navannaṃ padānaṃ atthāya ekekapadena dasa dasa katvā navuti. Iti imā ca navuti purimā ca dasāti rāgūpatthambhe tāva sataṃ. Yathā pana rāgūpatthambhe evaṃ vaccūpatthambhādīsupi catūsu ekekasmiṃ upatthambhe sataṃ sataṃ katvā cattāri satāni. Iti imāni cattāri purimañca ekaṃ ajjhattarūpe tāva pañcannaṃ upatthambhānaṃ vasena pañca satāni. Yathā ca ajjhattarūpe pañca evaṃ bahiddhārūpe pañca ajjhattabahiddhārūpe pañca ākāse kaṭiṃ kappentassa pañcāti sabbānipi catunnaṃ pañcakānaṃ vasena dve āpattisahassāni veditabbāni.
Idāni ārogyatthāyāti ādīsu tāva dasasu padesu paṭipāṭiyā Vā uppaṭipāṭiyā vā heṭṭhā vā gahetvā upari gaṇhantassa upari vā gahetvā heṭṭhā gaṇhantassa ubhato vā gahetvā majjhe ṭhapentassa majjhe vā gahetvā ubhato harantassa sabbamūlakaṃ vā katvā gaṇhantassa cetanūpakkamamocane sati visaṃketo nāma natthīti dassetuṃ ārogyatthañca sukhatthañcāti khaṇḍacakkabaddhacakkādibhedavicittaṃ pālimāha. Tattha ārogyatthañca sukhatthañca ārogyatthañca bhesajjatthañcāti evaṃ ārogyapadaṃ sabbapadehi yojetvā vuttamekaṃ khaṇḍacakkaṃ. Sukhapadādīni sabbapadehi yojetvā yāva attano attano atītānantaraṃ padaṃ tāva ānetvā vuttāni nava baddhacakkānīti evaṃ ekamūlakāni dasa cakkāni honti. Tāni dumūlakādīhi saddhiṃ asammohato vitthāretvā veditabbāni. Attho panettha pākaṭoyeva. Yathā ca ārogyatthāyāti ādīsu dasasu padesu evaṃ nīlādīsupi nīlañca pītakañca ceteti upakkamatīti ādinā nayena cakkāni vuttāni. Tānipi asammohato vitthāretvā veditabbāni. Attho panetthāpi pākaṭoyeva. Puna ārogyatthañca nīlañca ārogyatthañca sukhatthañca nīlañca pītakañcāti ekenekaṃ dvīhi dve .pe. Dasahi dasāti evaṃ purimapadehi saddhiṃ pacchimapadāni yojetvā ekaṃ missakacakkaṃ vuttaṃ. Idāni yasmā nīlaṃ mocessāmīti cetetvā upakkamantassa pītakādīsupi muttesu pītakādivasena cetetvā upakkamantassa itaresu muttesupi nevatthi visaṃketo tasmā etampi nayaṃ dassetuṃ nīlaṃ mocessāmīti ceteti upakkamati pītakaṃ muccatīti ādinā nayena Cakkāni vuttāni. Tato paraṃ sabbapacchimapadaṃ nīlādīhi navahi padehi yojetvā kucchicakkannāma vuttaṃ. Tato pītakādīni nava padāni ekena nīlapadeneva saddhiṃ yojetvā piṭṭhicakkannāma vuttaṃ. Tato lohitakādīni nava padāni ekena pītakapadeneva saddhiṃ yojetvā dutiyaṃ piṭṭhicakkaṃ vuttaṃ. Evaṃ lohitakapadādīhipi saddhiṃ itarāni nava nava padāni yojetvā aññānipi aṭṭha cakkāni vuttānīti evaṃ dasagatikaṃ piṭṭhicakkaṃ veditabbaṃ. Evaṃ khaṇḍacakkādīnaṃ anekesaṃ cakkānaṃ vasena vitthārato garukāpattimeva dassetvā aṅgavaseneva garukāpattiñca lahukāpattiñca anāpattiñca dassetuṃ ceteti upakkamati muccatīti ādimāha. Tattha purimanayeneva ajjhattarūpādīsu rāgādiupatthambhe sati ārogyādīnaṃ atthāya cetentassa upakkamitvā asucimocane tivaṅgasampannā garukāpatti vuttā. Dutiyanayena cetentassa upakkamantassa ca mocane asati duvaṅgasampannā lahukā thullaccayāpatti. Ceteti na upakkamati muccatīti ādīhi chahi nayehi anāpatti. Ayaṃ pana āpattānāpattibhedo saṇho sukhumo tasmā suṭṭhu sallakkhetabbo. Suṭaṭhu sallakkhetvā kukkuccaṃ pucchitena āpatti vā anāpatti vā ācikkhitabbā. Vinayakammaṃ vā kātabbaṃ. Asallakkhetvā karonto hi roganidānaṃ ajānitvā bhesajjaṃ karonto vejjo viya vighātañca āpajjati na ca taṃ puggalaṃ tikicchituṃ samattho hoti. Tatrāyaṃ sallakkhaṇavidhi. Kukkuccena āgato bhikkhu yāvatatiyaṃ pucchitabbo katamena payogena katarena rāgena āpannosīti. Sace paṭhamaṃ aññaṃ vatvā pacchā aññaṃ vadeti na ekamaggena Katheti so vattabbo tvaṃ na ekamaggena kathesi pariharasi na sakkā tava vinayakammaṃ kātuṃ gaccha sotthiṃ gavesāti. Sace pana tikkhattuṃpi ekamaggeneva katheti yathābhūtaṃ attānaṃ āvikaroti athassa āpattānāpattigarukalahukāpattivinicchayatthaṃ ekādasannaṃ rāgānaṃ vasena ekādasa payogā samavekkhitabbā. Tatrīme ekādasa rāgā mocanassādo muccanassādo muttassādo methunassādo phassassādo kaṇḍavanassādo dassanassādo nisajjassādo vācassādo gehasitappemaṃ vanabhaṅgiyanti. Tattha mocetuṃ assādo mocanassādo. Muccane assādo muccanassādo. Mutte assādo muttassādo. Methune assādo methunassādo. Phasse assādo phassassādo. Kaṇḍavane assādo kaṇḍavanassādo. Dassane assādo dassanassādo. Nisajjāyaṃ assādo nisajjassādo. Vācāyaṃ assādo vācassādo. Gehasitaṃ pemaṃ gehasitappemaṃ. Vanabhaṅgiyanti yaṅkiñci pupphaphalādi vanato bhañjitvā ābhaṭaṃ. Ettha ca navahi padehi sampayuttaassādasīsena rāgo vutto. Ekena padena sarūpeneva ekena padena vatthunā vutto. Vanabhaṅgo hi rāgassa vatthu na rāgoyeva. Etesaṃ pana rāgānaṃ vasena evaṃ payogā samavekkhitabbā. Mocanassāde. Mocanassādacetanāya cetento ceva assādento ca upakkamati muccati saṅghādiseso. Tatheva cetento ca assādento ca upakkamati na muccati thullaccayaṃ. Sace pana sayanakāle rāgapariyuṭṭhito hutvā ūrunā vā muṭṭhinā vā aṅgajātaṃ gāḷhaṃ pīḷetvā Mocanatthāya saussāhova supati. Supantassa cassa asuci muccati saṅghādiseso. Sace rāgāpariyuṭṭhānaṃ asubhamanasikārena vūpasametvāsuddhacitto supati supantassa muttepi anāpatti. Muccanassāde. Attano dhammatāya muccamānaṃ assādeti na upakkamati muccati anāpatti. Sace pana muccamānaṃ assādento upakkamati tena upakkamena mutte saṅghādiseso. Attano dhammatāya muccamāne mā kāsāvaṃ vā senāsanaṃ vā dussīti aṅgajātaṃ gahetvā jagganatthāya udakaṭṭhānaṃ gacchati vaṭṭatīti mahāpaccariyaṃ vuttaṃ. Muttassāde . attano dhammatāya mutte ṭhānā cute asucimhi pacchā assādentassa vinā upakkamena muccati anāpatti. Sace assādetvā puna mocanatthāya nimitte upakkamitvā moceti saṅghādiseso. Methunassāde. Methunarāgena mātugāmaṃ gaṇhāti. Tena payogena asuci muccati anāpatti. Methunadhammassa payogattā pana tādise gahaṇe dukkaṭaṃ. Sīsaṃ patte pārājikaṃ. Sace methunarāgena ratto puna assādetvā mocanatthāya nimitte upakkamitvā moceti saṅghādiseso. Phassassāde. Duvidho phasso ajjhattiko ca bāhiro ca. Ajjhattike tāva. Attano nimittaṃ thaddhaṃ mudukanti jānissāmīti vā lolabhāvena vā kīḷāpayato asuci muccati anāpatti. Sace kīḷāpento assādetvā mocanatthāya nimitte upakkamitvā moceti saṅghādiseso. Bāhiraphasse pana. Kāyasaṃsaggarāgena mātugāmassa aṅgamaṅgāni parāmasato ceva āliṅgato ca asuci muccati anāpatti. Kāyasaṃsaggasaṅghādisesaṃ Pana āpajjati. Sace kāyasaṃsaggarāgena ratto puna assādetvā mocanatthāya nimitte upakkamitvā moceti visaṭṭhipaccayāpi saṅghādiseso. Kaṇḍavanassāde. Daddukacchupiḷakāpāṇakādīnaṃ aññataravasena kaṇḍavamānaṃ nimittaṃ kaṇḍavanassādeneva kaṇḍavato asuci muccati anāpatti. Kaṇḍavanassādena ratto puna assādetvā mocanatthāya nimitte upakkamitvā moceti saṅghādiseso. Dassanassāde. Dassanassādena punappunaṃ mātugāmassa anokāsaṃ upanijjhāyato asuci muccati anāpatti. Mātugāmassa anokāsūpanijjhāne pana dukkaṭaṃ. Sace dassanassādena ratto puna assādetvā mocanatthāya nimitte upakkamitvā moceti saṅghādiseso. Nisajjassāde. Mātugāmena saddhiṃ rahonisajjassādarāgena nisinnassa asuci muccati anāpatti. Rahonisajjapaccayā pana āpannāya āpattiyā kāretabbo. Sace nisajjassādena ratto puna assādetvā mocanatthāya nimitte upakkamitvā moceti saṅghādiseso. Vācassāde. Vācassādarāgena mātugāmaṃ methunasannissitāhi vācāhi obhāsantassa asuci muccati anāpatti. Duṭaṭhullavācāsaṅghādisesaṃ pana āpajjati. Sace vācassādena ratto puna assādetvā puna mocanatthāya nimitte upakkamitvā moceti saṅghādiseso. Gehasitappeme. Mātaraṃ vā mātuppemena bhaginiṃ vā bhaginippemena punappunaṃ parāmasato ceva āliṅgato ca asuci muccati anāpatti. Gehasitappemena phusanapaccayā dukkaṭaṃ. Sace gehasitappemena ratto puna assādetvā mocanatthāya Nimitte upakkamitvā moceti saṅghādiseso. Vanabhaṅge. Itthīpurisā aññamaññaṃ kiñcideva tambūlagandhapupphavāsādippakāraṃ paṇṇākāraṃ mittasanthavabhāvassa daḷhabhāvatthāya pesenti ayaṃ vanabhaṅgo nāma. Tañce mātugāmo kassaci saṃsaṭṭhavihārikassa kulūpakabhikkhuno peseti tassa ca asukāya nāma idaṃ pesitanti sārattassa punappunaṃ hatthehi taṃ vanabhaṅgaṃ kīḷāpayato asuci muccati anāpatati. Sace vanabhaṅge sāratto puna assādetvā mocanatthāya nimitte upakkamitvā moceti saṅghādiseso. Sace upakkamantepi na muccati thullaccayaṃ. Evametesaṃ ekādasannaṃ rāgānaṃ vasena ime ekādasa payoge samavekkhitvā āpatti vā anāpatti vā sallakkhetabbā. Sallakkhetvā sace garukā hoti garukāti ācikkhitabbā . Sace lahukā hoti lahukāti ācikkhitabbā. Tadanurūpañca vinayakammaṃ kātabbaṃ. Evaṃ hi kataṃ sukataṃ hoti roganidānaṃ ñatvā vejjena kataṃ bhesajjamiva. Tassa ca puggalassa sotthibhāvāya saṃvattati.