{345} Sakuṇasaṅghassa saddena ubbāḷhoti so kira sakuṇasaṅgho paṭhamayāmañca pacchimayāmañca nirantaraṃ saddameva karoti so bhikkhu tena saddena pīḷito hutvā bhagavato santikaṃ agamāsi. Tenāha yenāhaṃ tenūpasaṅkamīti. Kuto ca tvaṃ bhikkhu āgacchasīti ettha nisinno so bhikkhu na āgacchati vattamānasamīpe pana evaṃ vattuṃ labbhati. Tenāha kuto ca tvaṃ bhikkhu āgacchasīti. Kuto āgatosīti attho. Tato ahaṃ bhagavā āgacchāmīti etthāpi soeva nayo. Ubbāḷhoti pīḷito ukkaṇṭhāpito hutvāti attho. So sakuṇasaṅgho bhikkhu pattaṃ yācatīti ettha te sakuṇā bhikkhuno vacanaṃ na jānanti bhagavā pana attano ānubhāvena yathā jānanti tathā akāsi.

{346} Apāhaṃ te na jānāmīti api ahaṃ te jane ke vā ime kassa vā imeti na jānāmi. Saṅgamma yācantīti samāgantvā Vaggavaggā hutvā yācanti. Yācako appiyo hotīti yo yācati so appiyo hoti. Yācaṃ adadamappiyoti yācanti yācitaṃ vuccati. Yācitamatthaṃ adadantopi appiyo hoti. Athavā yācanti yācantassa. Adadamappiyoti adento appiyo hoti. Mā me viddesanā ahūti mā me appiyabhāvo ahu. Ahaṃ vā tava tvaṃ vā mama desso appiyo mā ahosīti attho.

{347} Dussaṃharānīti kasigorakkhādīhi upāyehi dukkhena saṃharaṇīyāni.

{348-349} Saṃyācikāya pana bhikkhunāti ettha saṃyācikā nāma sayaṃ pavattitā yācanā vuccati. Tasmā saṃyācikāyāti attano yācanāyāti vuttaṃ hoti. Sayaṃ yācitakehi upakaraṇehīti attho. Yasmā pana sā sayaṃ yācitakehi kayiramānā sayaṃ yācitvā kayiramānā hoti tasmā taṃ atthapariyāyaṃ dassetuṃ sayaṃ yācitvā purisampīti evamassa padabhājanaṃ vuttaṃ. Ullittāti antolittā. Avalittāti bahilittā. Ullittāvalittāti santarabāhiralittāti vuttaṃ hoti. Kārayamānenāti imassa padabhājane kārāpentenāti ettakameva vattabbaṃ siyā evaṃ hi byañjanaṃ sameti yasmā pana saṃyācikāya kuṭiṃ kārāpentenāpi idha vuttanayeneva paṭipajjitabbaṃ tasmā karonto vā hotu kārāpento vā ubhopete kārayamānenāti imināva padena saṅgahitāti etamatthaṃ dassetuṃ karonto vā kārāpento vāti vuttaṃ. Yadi pana karontena vā kārāpentena vāti vadeyya byañjanaṃ vilomitaṃ bhaveyya. Na hi Kārāpento karonto nāma hoti. Tasmā atthamattamevettha dassitanti veditabbaṃ. Attuddesanti mayhaṃ esāti evaṃ attā uddeso assāti attuddesā. Taṃ attuddesaṃ. Yasmā pana yassā attā uddeso sā attano atthāya hoti tasmā taṃ atthapariyāyaṃ dassento attuddesanti attano atthāyāti āha. Pamāṇikā kāretabbāti pamāṇayuttā kāretabbā. Tatrīdaṃ pamāṇanti tassā kuṭiyā idaṃ pamāṇaṃ. Sugatavidatthiyāti sugatavidatthi nāma idāni majjhimassa purisassa tisso vidatthiyo vaḍḍhakihatthena diyaḍḍho hattho hoti. Bāhirimena mānenāti kuṭiyā bahikḍḍamānena dvādasa vidatthiyo. Nimantena pana sabbapaṭhamaṃ dinno mahāmattikāpariyanto na gahetabbo. Thusapiṇḍapariyanatena minitababaṃ. Thusapiṇḍassūpari setakammaṃ abbohārikaṃ. Sace thusapiṇaḍena anatthiko mahāmattikāyaeva niṭaṭhapeti mahāmattikāva paricchedo. Tiriyanti vitthārato. Sattāti satta sugatavidatthiyo. Antarāti imassa pana ayaṃ niddeso abbhantarimena mānena. Kuḍḍassa bahiantaṃ aggahetvā abbhantarimena ante miyamāne tiriyaṃ satta sugatavidatthiyo pamāṇanti vutataṃ hoti. Yo pana lesaṃ oḍento yathāvuttappamāṇameva karissāmīti dīghato ekādasa vidatthiyo tiriyaṃ aṭṭha vidatthiyo dīghato vā terasa vidatthiyo tiriyaṃ cha vidatthiyo kareyya na vaṭṭati. Ekatobhāgena atikkantampi hi pamāṇaṃ atikkantameva hoti. Tiṭṭhatu vidatthi kesaggamattampi dīghato hāpetvā tiriyaṃ Tiriyato vā hāpetvā dīghaṃ vaḍḍhetuṃ na vaṭṭati. Ko pana vādo ubhato vaḍḍhane. Vuttaṃ hetaṃ āyāmato vā vitthārato vā antamaso kesaggamattampi atikkamitvā karoti vā kārāpeti vā payoge dukkaṭanti ādi. Yathāvuttappamāṇāeva pana vaṭṭati. Yā pana dīghato saṭṭhihatthāpi hoti tiriyaṃ tihatthā vā ūnakattihatthā vā yattha pamāṇayutto mañco itocītoca na parivattati ayaṃ kuṭīti saṅkhaṃ na gacchati tasmā ayampi vaṭṭati. Mahāpaccariyaṃ pana pacchimakoṭiyā catūhatthavitthārā vuttā. Tato heṭṭhā akuṭī. Pamāṇikāpi pana adesitavatthukā vā sārambhā vā aparikkamanā vā na vaṭṭati. Pamāṇikā desitavatthukā anārambhā saparikkamanā vaṭṭati. Pamāṇato ūnatarampi catūhatthapañcahatthampi karontena desitavatthukāva kāretabbā. Pamāṇātikkantañca pana karonto lepapariyosāne garukaṃ āpattiṃ āpajjati. Tattha lepo ca alepo ca lepokāso ca alepokāso ca veditabbo. Seyyathīdaṃ. Lepoti dve lepā mattikālepo ca sudhālepo ca. Ṭhapetvā pana ime dve lepe avaseso bhasmagomayādibhedo alepo. Sacepi kalalalepo hoti alepo eva. Lepokāsoti bhittiyo ceva chadanañca. Ṭhapetvā pana bhitticchadane avaseso thambhatulāpiṭṭhisaṅghāṭavātapānadhūmacchiddādi alepāraho okāso sabbopi alepokāsoti veditabbo. Bhikkhū abhinetabbā vatthudesanāyāti yasmiṃ ṭhāne kuṭiṃ kāretukāmo hoti tattha vatthudesanatthāya bhikkhū abhinetabbā. Tena kuṭīkārakenāti Ādi pana yena vidhinā te bhikkhū abhinetabbā tassa dassanatthaṃ vuttaṃ. Tattha kuṭīvatthuṃ sodhetvāti na visamaṃ araññaṃ bhikkhū gahetvā gantabbaṃ kuṭīvatthuṃ paṭhamameva sodhetvā samatalaṃ sīmāmaṇḍalasadisaṃ katvā pacchā saṅghaṃ upasaṅkamitvā yācitvā netabbāti dasseti. Evamassa vacanīyoti saṅgho evaṃ vattabbo assa. Parato pana dutiyampi yācitabbāti bhikkhū sandhāya bahuvacanaṃ vuttaṃ. Sace sabbo saṅgho na ussahatīti sace sabbo saṅgho na icchati sajjhāyamanasikārādīsu uyyuttā te bhikkhū honti. Sārambhaṃ anārambhanti saupaddavaṃ anupaddavaṃ. Saparikkamanaṃ aparikkamananti saupacāraṃ anupacāraṃ. Pattakallanti patto kālo imassa olokanassāti pattakālaṃ. Pattakālameva pattakallaṃ. Idañca vatthuṃ olokanatthāya sammatikammassāvananayena apaloketvāpi kātuṃ vaṭṭati. Parato pana vatthudesanākammaṃ yathāvuttāyaeva ñattiyā ca anussāvanāya ca kātabbaṃ. Apaloketvā kātuṃ na vaṭṭati. {353} Kipīlikānanti rattakāḷapiṅgalādibhedānaṃ yāsaṃ kāsañci kipīlikānaṃ. Kapīlakānantipi pāṭho. Āsayoti nibaddhavasanaṭṭhānaṃ. Yathā ca kipīlikānaṃ evaṃ upacikādīnampi nibaddhavasanaṭṭhānaṃyeva āsayo veditabbo. Yattha pana te gocaratthāya āgantvā gacchanti sabbesampi tādiso sañcaraṇappadeso avārito. Tasmā tattha apanetvā sodhetvā kātuṃ vaṭṭati. Imāni tāva chaṭṭhānāni sattānudayāya paṭikkhittāni. Hatthīnaṃ vāti hatthīnaṃ pana nibaddhavasanaṭṭhānaṃpi Nibaddhagocaraṭṭhānaṃpi na vaṭṭati. Sīhādīnaṃ āsayo ca gocarāya pakkamantānaṃ nibaddhagamanamaggo ca na vaṭṭati. Etesaṃ pana cārabhūmi na gahitā. Yesaṃ kesañcīti aññesampi vāḷānaṃ tiracchānagatānaṃ. Imāni sattaṭṭhānāni sapaṭibhayāni bhikkhūnaṃ ārogyatthāya paṭikkhittāni. Sesāni nānāupaddavehi saupaddavāni. Tattha pubbannanissitanti pubbannanissitaṃ sattannaṃ dhaññānaṃ viruhaṇakkhettassa samantā ṭhitaṃ. Eseva nayo aparannanissitādīsupi. Ettha pana abbhāghātanti kāraṇagharaṃ verigharaṃ corānaṃ māraṇatthāya katanti kurundiyādīsu vuttaṃ. Āghātanti dhammagaṇḍikā vuccati. Susānanti mahāsusānaṃ. Saṃsaraṇanti abhinibbijjhagamanīyo gatapaccāgatamaggo vuccati. Sesaṃ uttānameva. Na sakkā hoti yathāyuttena sakaṭenāti dvīhi balivaddehi yuttena sakaṭena ekaṃ cakkaṃ nimbodakapatanaṭṭhāne ekaṃ bahi katvā āvijjhituṃ na sakkā hoti. Kurundiyaṃ pana catūhi yuttena vāti vuttaṃ. Samantā nisseṇiyā anuparigantunti nisseṇiyaṃ ṭhatvā gehaṃ chādentehi na sakkā hoti samantā nisseṇiyā āvijjhituṃ. Iti evarūpe sārambhe ca aparikkamane ca ṭhāne na kāretabbā. Anārambhe pana saparikkamane kāretabbā. Taṃ vuttapaṭipakkhanayena pāliyaṃ āgatameva. Puna saṃyācikā nāmāti evamādi sārambhe ce bhikkhu vatthusmiṃ aparikkamane saṃyācikāya kuṭiṃ kareyyāti evaṃ vuttasaṃyācikādīnaṃ atthappakāsanatthaṃ vuttaṃ. Payoge dukkaṭanti evaṃ adesitavatthukaṃ Vā pamāṇātikkantaṃ vā kuṭiṃ kāressāmīti araññato rukkhāharaṇatthāya vāsiṃ vā pharasuṃ vā niseti dukkaṭaṃ. Araññaṃ pavisati dukkaṭaṃ. Tattha allatiṇāni chindati dukkaṭena saddhiṃ pācittiyaṃ. Sukkhāni chindati dukkaṭaṃ. Rukkhesupi eseva nayo. Bhūmiṃ sodheti khanati paṃsuṃ uddharati minātīti evaṃ yāva pācīraṃ bandhati tāva pubbappayogo nāma hoti. Etasmiṃ pubbappayoge sabbattha pācittiyaṭaṭhāne dukkaṭena saddhiṃ pācittiyaṃ dukkaṭaṭṭhāne dukkaṭaṃ. Tato paṭṭhāya sahappayogo nāma. Tattha. Thambhehi kātabbāya tattha thambhaṃ ussāpeti dukkaṭaṃ. Iṭṭhakāhi cinitabbāya iṭṭhakaṃ ācināti dukkaṭaṃ. Evaṃ yaṃ yaṃ upakaraṇaṃ yojeti sabbappayoge dukkaṭaṃ. Tacchentassa hatthavāre hatthavāre tadatthāya gacchantassa pade pade dukkaṭaṃ. Evaṃ kataṃ pana dārukuḍḍikaṃ vā silākuḍḍikaṃ vā iṭṭhakakuḍḍikaṃ vā antamaso paṇṇasālaṃpi sabhitticchadanaṃ limpissāmīti sudhāya vā mattikāya vā limpantassa payoge payoge dukkaṭaṃ yāva thullaccayaṃ na hoti tāva dukkaṭaṃ. Etaṃ pana dukkaṭaṃ mahālepeneva vaḍḍhati. Setarattavaṇṇakaraṇe vā cittakamme vā anāpatti. Ekaṃ piṇḍaṃ anāgateti yo sabbapacchimo eko lepapiṇḍo taṃ ekaṃ piṇḍaṃ asampatte kuṭīkamme. Idaṃ vuttaṃ hoti idāni dvīhi piṇḍehi niṭṭhānaṃ gamissatīti tesu paṭhamapiṇḍadāne thullaccayaṃ. Tasmiṃ piṇḍe āgateti yaṃ ekaṃ piṇḍaṃ anāgate kuṭīkamme thullaccayaṃ hoti tasmiṃ avasāne piṇḍe āgate dinne ṭhapite Lepassa ghaṭitattā āpatti saṅghādisesassa. Evaṃ limpantassa ca antolepe vā antolepena saddhiṃ bhittiñca chadanañca ekābaddhiṃ katvā ghaṭite bahilepe vā bahilepena saddhiṃ ghaṭite saṅghādiseso. Sace pana dvārabandhaṃ vā vātapānaṃ vā aṭaṭhapetvāva mattikāya limpati tasmiṃ ca tassokāsaṃ puna vaḍḍhetvā vā avaḍḍhetvā vā ṭhapite lepo na ghaṭīyati rakkhati tāva. Puna lepantassa pana ghaṭitamatte saṅghādiseso. Sace taṃ ṭhapiyamānaṃ paṭhamadinnalepena saddhiṃ nirantarameva hutvā tiṭṭhati paṭhamameva saṅghādiseso. Upacikāmocanatthaṃ aṭṭhaṅgulamattena appattacchadanaṃ katvā bhittiṃ limpati anāpatti. Upacikāmocanatthameva heṭṭhā pāsāṇakuḍḍaṃ katvā taṃ alimpitvā upari limpati lepo na ghaṭīyati nāma anāpattiyeva. Iṭṭhakakuḍḍikāya iṭṭhakāhiyeva vātapāne ca dhūmanettāni ca karoti lepaghaṭaneneva āpatti. Paṇṇasālaṃ limpati lepaghaṭiteneva āpatti. Tattha ālokatthāya aṭṭhaṅgulamattaṃ ṭhapetvā limpati lepo na ghaṭīyati nāma anāpattiyeva. Sace vātapānaṃ laddhā ettha ṭhapessāmīti karoti vātapāne ṭhapite lepaghaṭanena āpatti. Sace mattikāya kuḍḍaṃ karoti chadanalepena saddhiṃ ghaṭane āpatti. Eko ekapiṇḍāvasesaṃ katvā ṭhapeti añño taṃ disvā dukkaṭaṃ idanti vattasīsena limpati ubhinnaṃ anāpatti.