Ekadivasaṃ kira rājā asokārāme mahādānaṃ datvā Saṭṭhisahassasaṅkhayassa bhikkhusaṅghassa majjhe nisajja saṅghaṃ catūhi paccayehi pavāretvā imaṃ pañhaṃ pucchi bhante bhagavatā desitadhammo nāma kittako hotīti. Aṅgato mahārāja navaṅgāni khandhato caturāsītidhammakkhandhasahassānīti. Rājā dhamme pasīditvā ekekaṃ dhammakkhandhaṃ ekekavihārena pūjessāmīti ekadivasameva channavutikoṭidhanaṃ visajjetvā amacce āṇāpesi etha bhaṇe ekamekasmiṃ nagare ekamekaṃ vihāraṃ kārāpentā caturāsītiyā nagarasahassesu caturāsīti- vihārasahassāni kārāpethāti sayañca asokārāme asokamahāvihāratthāya kammaṃ paṭṭhapesi. Saṅgho indaguttattherannāma mahiddhiyaṃ mahānubhāvaṃ khīṇāsavaṃ navakammādhiṭṭhāyakaṃ adāsi. Thero yaṃyaṃ na niṭṭhāti taṃ taṃ attano ānubhāvena niṭṭhāpesi. Evampi tīhi saṃvaccharehi vihārakammaṃ niṭṭhāpesi.

Ekadivasameva sabbanagarehi paṇṇāni āgamiṃsu. Amaccā rañño ārocesuṃ niṭṭhitāni deva caturāsītivihārasahassānīti. Rājā nagare bheriñcārāpesi ito sattannaṃ divasānaṃ accayena vihāramaho bhavissati sabbe aṭṭha sīlaṅgāni samādiyitvā antonagare bahinagare ca vihāramahaṃ paṭiyādentūti. Tato sattannaṃ divasānaṃ accayena sabbālaṅkāravibhūsitāya anekasatasahassasaṅkhāya caturaṅginiyā senāya parivuto rājā devaloke amaravatiyā rājadhāniyā sirito adhikatarasassirikaṃ viya nagaraṃ kātukāmena ussāhajātena mahājanena alaṅkatapaṭiyattaṃ nagaraṃ anuvicaranto vihāraṃ gantvā bhikkhusaṅghassa majjhe Aṭṭhāsi. Tasmiñca khaṇe sannipatitā asīti bhikkhukoṭiyo ahesuṃ. Bhikkhunīnañca pana channavutisatasahassāni. Tattha khīṇāsavabhikkhūyeva satasahassasaṅkhā ahesuṃ. Tesaṃ etadahosi sace rājā attano adhikāraṃ anavasesaṃ passeyya ativiya buddhasāsane pasīdeyyāti tato lokavivaraṇaṃ nāma pāṭihāriyaṃ akaṃsu. Rājā asokārāme ṭhitova catuddisā anuvilokento samantato samuddapariyantaṃ jambudīpaṃ passati caturāsītiñca vihārasahassāni uḷārāya vihāramahapūjāya virocamānāni. So taṃ vibhūtiṃ passamāno uḷārena pītipāmujjena samannāgato atthi pana aññassapi kassaci evarūpaṃ pītipāmujjaṃ uppannapubbanti cintento bhikkhusaṅghaṃ pucchi bhante amhākaṃ lokanāthassa dasabalassa sāsane ko mahāpariccāgaṃ pariccaji kassa pariccāgo mahantoti. Bhikkhusaṅgho moggalīputtatissattherassa bhāraṃ akāsi. Thero āha mahārāja dasabalassa sāsane paccayadāyako nāma tayā sadiso dharamānepi tathāgate na koci ahosi taveva pariccāgo mahāti. Rājā therassa vacanaṃ sutvā uḷārena pītipāmujjena nirantaraṃ phuṭṭhasarīro hutvā cintesi natthi kira mayā sadiso paccayadāyako mayhaṃ kira pariccāgo mahā ahaṃ kira deyyadhammena sāsanaṃ paggaṇhāmi kiṃ panāhaṃ evaṃ sati sāsanassa dāyādo homi na homīti. Tato bhikkhusaṅghaṃ pucchi bhavāmi nu kho ahaṃ bhante sāsanassa dāyādoti. Tato moggalīputtatissatthero rañño idaṃ vacanaṃ sutvā rājaputtassa mahindassa upanissayasampattiṃ sampassamāno sace ayaṃ rājakumāro Pabbajissati sāsanassa ativiya vuḍḍhi bhavissatīti cintetvā rājānaṃ etadavoca na kho mahārāja ettāvatā sāsanassa dāyādo hoti apica kho paccayadāyakoti vā upaṭṭhākoti vā saṅkhyaṃ gacchati yopi hi mahārāja paṭhavito yāvabrahmalokaparimāṇaṃ paccayarāsiṃ dadeyya sopi sāsane dāyādoti saṅkhyaṃ na gacchatīti. Atha kathañcarahi bhante sāsanassa dāyādo hotīti. Yo hi koci mahārāja aḍḍho vā daliddo vā attano orasaṃ puttaṃ pabbājeti ayaṃ vuccati mahārāja dāyādo sāsanassāti. Evaṃ vutte asoko dhammarājā ahaṃ kira evarūpaṃ pariccāgaṃ katvāpi neva sāsanassa dāyādabhāvaṃ pattoti sāsane dāyādabhāvaṃ paṭṭhayamāno itocitoca viloketvā addasa mahindaṃ kumāraṃ avidūre ṭhitaṃ. Disvānassa etadahosi kiñcāpi ahaṃ imaṃ kumāraṃ tissakumārassa pabbajitakālato pabhūti uparajje ṭhapetukāmo athayo uparajjatopi pabbajjāva uttamāti. Tato kumāraṃ āha sakkasi tvaṃ tāta pabbajitunti. Kumāro pakatiyāpi tissakumārassa pabbajitakālato pabhūti pabbajitukāmova rañño vacanaṃ sutvā ativiya pāmujjajāto hutvā āha pabbajāmi deva maṃ pabbājetvā tumhe sāsane dāyādā hothāti. Tena ca samayena rājadhītā saṅghamittāpi tasmiṃyeva ṭhāne ṭhitā hoti. Tassāva sāmiko aggibrahmā nāma kumāro uparājena tissakumārena saddhiṃ pabbajito hoti. Rājā taṃ disvā āha tvampi amma pabbajituṃ sakkasīti. Sādhutāta sakkomīti. Rājā Puttānaṃ manaṃ labhitvā pahaṭṭhacitto bhikkhusaṅghaṃ etadavoca bhante ime dārake pabbājetvā maṃ sāsane dāyādaṃ karothāti. Saṅgho rañño vacanaṃ sampaṭicchitvā kumāraṃ moggalīputtatissattherena upajjhāyena mahādevattherena ca ācariyena pabbajāpesi majjhantikattherena ācariyena upasampādesi. Tadā kira kumāro paripuṇṇavīsativasso hoti. So tasmiṃyeva upasampadamaṇḍale saha paṭisambhidāhi arahattaṃ pāpuṇi. Saṅghamittāyapi rājadhītāya ācariyā āyupālittherī nāma upajjhāyā pana dhammapālittherī nāma ahosi. Tadā kira saṅghamittā aṭṭhārasavassā hoti. Taṃ pabbajitamattaṃ tasmiṃyeva sīmāmaṇḍale sikkhāya patiṭṭhapesuṃ. Ubhinnaṃ pabbajitakāle rājā chavassābhiseko hoti. Atha mahindatthero upasampannakālato pabhūti attano upajjhāyasseva santike dhammañca vinayañca pariyāpuṇanto dvepi saṅgītiyo āruḷhaṃ tipiṭakasaṅgahitaṃ sāṭṭhakathaṃ sabbaṃ theravādaṃ tiṇṇaṃ vassānaṃ abbhantare uggahetvā attano upajjhāyassa antevāsikānaṃ sahassamattānaṃ bhikkhūnaṃ pāmokkho ahosi. Tadā asoko dhammarājā navavassābhiseko hoti.

เล่มที่ ๑ มหาวิภังค์ ภาค ๑๕๖

ที่มาและฉบับอื่นของ “เรื่องเวรัญชพราหมณ์”