Himavalāhakagabbhaṃ pavisitvā aṭṭhāsi. Na koci mahābodhiṃ passati. Rājā ratanapīṭhato oruyha satta divasāni mahābodhipūjaṃ kāresi. Sattame divase sabbadisāhi himañca raṃsiyo ca āvattitvā mahābodhimeva pavisiṃsu. Vigatahimavalāhake vippasanne cakkavāḷagabbhe mahābodhi paripuṇṇakhandhasākhāpasākho pañcaphalapaṭimaṇḍito suvaṇṇakaṭāhe patiṭṭhitova paññāyittha. Rājā mahābodhiṃ disvā tehi pāṭihāriyehi sañjanitapītipāmujjo sakalajambudīparajjena taruṇamahābodhiṃ pūjessāmīti abhisekaṃ datvā satta divasāni mahābodhiṭṭhāneyeva aṭṭhāsi. Mahābodhi pubbakattikapavāraṇadivase sāyaṇhasamaye paṭhamaṃ suvaṇṇakaṭāhe patiṭṭhahi. Tato himagabbhasattāhaṃ abhisekasattāhañca vītināmetvā kāḷapakkhassa uposathadivase rājā ekadivaseneva pāṭaliputtaṃ pavisitvā kattikajuṇhapakkhassa pāṭipadadivase mahābodhiṃ pācīnamahāsālamūle ṭhapesi. Suvaṇṇakaṭāhe patiṭṭhitadivasato sattarasame divase mahābodhissa abhinavaṅkurā pāturahesuṃ. Te disvāpi pasanno rājā puna mahābodhiṃ rajjena pūjento sakalajambudīpābhisekamadāsi. Sumanasāmaṇero kattikapuṇṇamīdivase dhātuggahaṇatthaṃ gato mahābodhissa kattikacchaṇabhūtaṃ pūjaṃ addasa.

Evaṃ mahābodhimaṇḍato ānetvā pāṭaliputte ṭhapitaṃ mahābodhiṃ sandhāya āha tenahi amma mahābodhiṃ gahetvā yāhīti. Sā sādhūti sampaṭicchi. Rājā mahābodhirakkhaṇatthāya aṭṭhārasa devatākulāni aṭṭha amaccakulāni aṭṭha brāhmaṇakulāni aṭṭha Kuṭumbiyakulāni aṭṭha gopakakulāni aṭṭha taracchakulāni aṭṭha ca kāliṅgakulāni datvā udakāsiñcanatthāya aṭṭha suvaṇṇaghaṭe aṭṭha ca rajataghaṭe datvā iminā parivārena mahābodhiṃ gaṅgāya nāvaṃ āropetvā sayaṃpi nagarato nikkhamitvā vijjhāṭaviṃ samatikkamma anupubbena sattahi divasehi tāmbalittiṃ anuppatto. Antarāmagge devanāgamanussā uḷāraṃ mahābodhipūjaṃ akaṃsu. Rājāpi samuddatīre satta divasāni mahābodhiṃ ṭhapetvā sakalajambudīpe mahārajjaṃ adāsi. Idamassa tatiyaṃ jambudīparajjasampadānaṃ hoti. Evaṃ mahārajjena pūjetvā migasirassa paṭhamapāṭipadadivase asoko dhammarājā mahābodhiṃ ukkhipitvā galappamāṇaṃ udakaṃ oruyha nāvāyaṃ patiṭṭhapetvā saṅghamittatherimpi saparivāraṃ nāvaṃ āropetvā ariṭṭhaṃ amaccaṃ etadavoca ahaṃ tāta mahābodhiṃ tikkhattuṃ sakalajambudīparajjena pūjetvā galappamāṇaṃ udakaṃ oruyha mama sahāyassa pesesiṃ sopi evameva mahābodhiṃ pūjetūti. Evaṃ sahāyassa sāsanaṃ datvā gacchati vata re dasabalassa sarasaraṃsijālaṃ vimuñcamāno mahābodhirukkhoti kanditvā añjaliṃ paggahetvā assūni pavattayamāno aṭṭhāsi. Sāpi kho mahābodhisamāruḷhā nāvā passato passato mahājanassa mahāsamuddatalaṃ pakkhantā. Mahāsamudde samantā yojanaṃ vīciyo vūpasantā. Pañcavaṇṇāni padumāni pupphitāni. Antalikkhe dibbāni turiyāni pavajjiṃsu. Ākāsajalathalarukkhādisannissitāhi devatāhi pavattitā ativiya uḷārā pūjā ahosi. Saṅghamittattherī supaṇṇarūpena Mahāsamudde nāgakulāni santāsesi. Te cutrastarūpā nāgā āgantvā taṃ vibhūtiṃ passitvā theriṃ yācitvā mahābodhiṃ nāgabhavanaṃ atiharitvā satta divasāni nāgarajjena pūjetvā puna nāvāya patiṭṭhāpesuṃ. Taṃdivasameva nāvā jambukoḷapaṭṭanaṃ agamāsi. Asokamahārājāpi mahābodhiviyogadukkhito kanditvā roditvā yāva dassanavisayaṃ oloketvā paṭinivatti. Devānaṃpiyatisso mahārājāpi kho sumanasāmaṇerassa vacanena migasiramāsassa paṭhamapāṭipadadivasato pabhūti uttaradvārato paṭṭhāya yāva jambukoḷapaṭṭanaṃ tāva maggaṃ sodhāpetvā alaṅkārāpetvā nagarato nikkhamanadivase uttaradvārasamīpe samuddasālavatthusmiṃ ṭhitoyeva tāya vibhūtiyā mahāsamudde āgacchantaṃyeva mahābodhiṃ therassa ānubhāvena disvā tuṭṭhamānaso hutvā nikkhamitvā sabbaṃ maggaṃ pañcavaṇṇehi pupphehi okīrāpento antarantarā pupphaagghiyāni ṭhapento ekāheneva jambukoḷapaṭṭanaṃ gantvā sabbatālāvacaraparivuto pupphadhūpagandhādīhi pūjayamāno galappamāṇaṃ udakaṃ oruyha āgato vata re dasabalassa sarasaraṃsijālavisajjanako mahābodhirukkhoti pasannacitto mahābodhiṃ ukkhipitvā uttamaṅge sirasmiṃ patiṭṭhapetvā mahābodhiṃ parivāretvā āgatehi soḷasahi jātisampannakulehi saddhiṃ samuddato paccuttaritvā samuddatīre mahābodhiṃ ṭhapetvā tīṇi divasāni sakalatambapaṇṇidīparajjena pūjesi. Soḷasannaṃ jātisampannakulānaṃ rajjaṃ vicāresi. Atha catutthe divase mahābodhiṃ ādāya uḷāraṃ pūjaṃ kurumāno anupubbena anurādhapuraṃ Sampatto. Anurādhapurepi mahāsakkāraṃ katvā cātuddasīdivaseyeva vaḍḍhamānakacchāyāya mahābodhiṃ uttaradvāre pavesetvā nagaramajjhena atiharanto dakkhiṇadvārena nikkhamitvā dakkhiṇadvārato pañcadhanusatike ṭhāne yattha amhākaṃ sammāsambuddho nirodhasamāpattiṃ samāpajjitvā nisīdi purimakā ca tayo sammāsambuddhā samāpattiṃ appetvā nisīdiṃsu yattha kakusandhassa bhagavato mahāsirisabodhi konāgamanassa bhagavato udumbarabodhi kassapasammāsambuddhassa ca nigrodhabodhi patiṭṭhāsi tasmiṃ mahāmeghavanuyyānassa tilakabhūte sumanasāmaṇerassa vacanena paṭhamameva katabhūmiparikamme rājavatthudvārakoṭṭhakaṭṭhāne mahābodhiṃ patiṭṭhāpesi. Kathaṃ. Katāni kira bodhiṃ parivāretvā āgatāni soḷasa jātisampannakulāni rājavesaṃ gaṇhiṃsu. Rājā dovārikavesaṃ gaṇhi. Soḷasa kulāni mahābodhiṃ gahetvā oropayiṃsu. Mahābodhi tesaṃ hatthato muttasamanantarameva asītihatthappamāṇaṃ vehāsaṃ abbhuggantvā chabbaṇṇaraṃsiyo muñci. Raṃsiyo sakaladīpaṃ pattharitvā upari brahmalokaṃ āhacca aṭṭhaṃsu. Mahābodhipāṭihāriyaṃ disvā sañjātappasādāni dasa purisasahassāni anupubbavipassanaṃ paṭṭhapetvā arahattaṃ patvā pabbajiṃsu. Yāva suriyassatthaṅgamā mahābodhi antalikkhe aṭṭhāsi. Atthamite pana suriye rohiṇīnakkhattena paṭhaviyaṃ patiṭṭhahi. Saha mahābodhipatiṭṭhānā udakapariyantaṃ katvā mahāpaṭhavī akampi. Patiṭṭhahitvā ca pana mahābodhi satta divasāni himagabbhe sannisīdi. Lokassa adassanaṃ agamāsi. Sattame divase vigatavalāhakaṃ nabhaṃ ahosi. Chabbaṇṇaraṃsiyo

เล่มที่ ๑ มหาวิภังค์ ภาค ๑๙๘

ที่มาและฉบับอื่นของ “เรื่องเวรัญชพราหมณ์”