อรรถกถาบาลี อักษรไทย

อรรถกถา ฉบับแปลไทย

บทว่า ปาเทน ปาทํ ได้แก่ เอาเท้าซ้ายทับเท้าขวา. บทว่า อุจฺจาธาย ได้แก่ เหลื่อมกันคือวางเลยกันไปเล็กน้อย. เมื่อเอาข้อเท้าทับข้อเท้า หรือเอาเข่าทับเข่า จะเกิดเวทนาขึ้นเนืองนิตย์ จิตจะไม่มีอารมณ์เป็นหนึ่ง การนอนไม่สบาย แต่เมื่อวางเหลื่อมกัน โดยไม่ให้ทับกัน เวทนาจะไม่เกิด จิตมีอารมณ์เป็นหนึ่ง การนอนจะสบาย เพราะฉะนั้น จึงนอนอย่างนี้.

อรรถกถาบาลี อักษรไทย

@๕ ฉ.ม.,อิ. ปาริจฺฉตฺตกโกวิฬารปุปฺผาทีนิ ๖ ฉ.ม. ปตนฺติ ๗ ฉ.ม....ทิพฺพคนฺธชาล..

อรรถกถา ฉบับแปลไทย

แต่ในที่นี้ เพราะทรงเข้าถึงอนุฏฐานไสยา ท่านจึงไม่กล่าวว่า ทรงมนสิการถึงอุฏฐานสัญญา. ก็ในที่นี้ พึงทราบอนุฏฐาน การไม่ลุกขึ้นด้วยอำนาจพระวรกาย. แต่พระผู้มีพระภาคเจ้ามิได้ทรงมีโอกาสแห่งภวังคจิตม่อยหลับตลอดราตรีนั้นเลย

อรรถกถาบาลี อักษรไทย

ทิพฺพานิปิ ตุริยานีติ เทวตานํ อุปกปฺปนตุริยานิ. น เกวลญฺจ ตานิเยว, สพฺพานิปิ ตนฺติพทฺธจมฺมปริโยนทฺธฆนสุสิรเภทานิ ทสสหสฺสจกฺกวาฬ- เทวตานาคสุปณฺณมนุสฺสานํ ตุริยานิ เอกจกฺกวาเฬ สนฺนิปติตฺวา อนฺตลิกฺเข วชฺชนฺตีติ เวทิตพฺพานิ.

อรรถกถา ฉบับแปลไทย

จริงอยู่ ในปฐมยาม ได้มีการแสดงธรรมโปรดเหล่าเจ้ามัลละ. ในมัชฌิมยาม โปรดสุภัททะ. ในปัจฉิมยามทรงโอวาทภิกษุสงฆ์. ในเวลาใกล้รุ่ง เสด็จปรินิพพาน.

อรรถกถาบาลี อักษรไทย

ทิพฺพานิปิ สงฺคีตานีติ วรุณวารุณเทวตา ๑- กิร นาเมตา ทีฆายุกา เทวตา "มหาปุริโส มนุสฺสปเถ นิพฺพตฺติตฺวา พุทฺโธ ภวิสฺสตี"ติ สุตฺวา "ปฏิสนฺธิทิวเส ๒- นํ คเหตฺวา คมิสฺสามา"ติ มาลํ คนฺถิตุํ อารภึสุ. ตา คนฺถมานา จ ๓- "มหาปุริโส มาตุ กุจฺฉิยํ นิพฺพตฺโต"ติ สุตฺวา "ตุเมฺห กสฺส คนฺถถา"ติ วุตฺตา น ตาว นิฏฺฐนฺติ ๔- "กุจฺฉิโต นิกฺขมนทิวเส คนฺถิตฺวา คมิสฺสามา"ติ อาหํสุ. "ปุนปิ นิกฺขนฺโต"ติ สุตฺวา "มหาภินิกฺขมนทิวเส คมิสฺสามา"ติ. เอกูนตึส วสฺสานิ ฆเร วสิตฺวา "อชฺช มหาภินิกฺขมนํ นิกฺขมนฺโต"ติปิ ๕- สุตฺวา "อภิสมฺโพธิทิวเส คมิสฺสามา"ติ ฉพฺพสฺสานิ มหาปธานํ ๖- กตฺวา "อชฺช อภิสมฺพุทฺโธ"ติปิ สุตฺวา "ธมฺมจกฺกปฺปวตฺตนทิวเส คมิสฺสามา"ติ. "สตฺตสตฺตาหานิ โพธิมณฺเฑ วีตินาเมตฺวา อิสิปตนํ คนฺตฺวา ธมฺมจกฺกํ ปวตฺติตนฺ"ติปิ สุตฺวา "ยมกปาฏิหาริยทิวเส คมิสฺสามา"ติ. "อชฺช ยมกปาฏิหาริยํ กรี"ติปิ สุตฺวา "เทโวโรหณทิวเส คมิสฺสามา"ติ. "อชฺช เทโวโรหณํ กรี"ติปิ สุตฺวา "อายุสงฺขาโรสฺสชฺชเน คมิสฺสามา"ติ. "อชฺช อายุสงฺขารํ โอสฺสชี"ติปิ สุตฺวา "น ตาว นิฏฺฐนฺติ ปรินิพฺพานทิวเส คมิสฺสามา"ติ. "อชฺช ภควา ยมกสาลานมนฺตเร ทกฺขิเณน ปสฺเสน สโต สมฺปชาโน สีหเสยฺยํ อุปคโต พลวปจฺจูสสมเย ปรินิพฺพายิสฺสติ. ตุเมฺห กสฺส คนฺถถา"ติ สุตฺวา ปน "กึ นาเมตํ, `อชฺเชว มาตุ กุจฺฉิยํ ปฏิสนฺธึ คณฺหิ, อชฺเชว มาตุ กุจฺฉิโต นิกฺขมิ, อชฺเชว มหาภินิกฺขมนํ นิกฺขมิ, อชฺเชว พุทฺโธ อโหสิ, อชฺเชว ธมฺมจกฺกํ ปวตฺตยิ, อชฺเชว ยมกปาฏิหาริยํ อกาสิ, อชฺเชว เทวโลกา โอติณฺโณ, อชฺเชว อายุสงฺขารํ โอสฺสชิ, อชฺเชว กิร ปรินิพฺพายิสฺส"ตีติ. ๗- นนุ นาม ทุติยทิวเส ยาคุปานกาลมตฺตมฺปิ ฐาตพฺพํ อสฺส. ทส ปารมิโย ปูเรตฺวา พุทฺธตฺตํ ปตฺตสฺส นาม

อรรถกถา ฉบับแปลไทย

บทว่า สพฺพผาลิผุลฺลา ความว่า ต้นสาละทั้งคู่บานสะพรั่งดารดาษไป ตั้งแต่โคนต้นจนถึงยอดมิใช่มีต้นสาละทั้งคู่อย่างเดียวเท่านั้น ต้นไม้แม้ทั้งหมดก็ผลิตดอกออกสะพรั่งเหมือนกันไปหมด. มิใช่แต่ในสวนนั้นอย่างเดียวเท่านั้น แม้ในหมื่นจักรวาลทั้งสิ้น ไม้ดอกก็ผลิดอก ไม้ผลก็ออกผล. ในลำต้นของต้นไม้ทุกต้นมีขันธปทุมบานที่ลำต้น สาขาปทุมบานที่กิ่งทั้งหลาย วัลลิปทุมบานที่เถาว์ อากาสปทุมบานที่อากาศ ทัณฑปทุมแทรกพื้นแผ่นดินขึ้นมาบาน. มหาสมุทรทั้งหมดดาดาษไปด้วยบัว ๕ สี ป่าหิมพานต์กว้าง ๓,๐๐๐ โยชน์ ได้เป็นที่รื่นรมย์ยิ่งนัก เหมือนลำแพนหางนกยูงที่มัดติดกันเป็นพืด เหมือนพวงและช่อดอกไม้ติดกันไม่มีระหว่าง เหมือนดอกไม้ประดับศีรษะ ที่ผูกเบียดกันเป็นอันดี และเหมือนผอบที่มีดอกไม้เต็ม.

อรรถกถา ฉบับแปลไทย

บทว่า เต ตถาคตสฺส สรีรํ โอกิรนฺติ สาละคู่เหล่านั้น ถูกภุมมเทวดาเขย่าต้นกิ่งและค่าคบ โปรยลงสู่พระสรีระของพระตถาคต คือโรยดอกลงบนพระสรีระ. บทว่า อชฺโชกิรนฺติ หล่นเกลื่อนดังประหนึ่งจะท่วม. บทว่า อภิปฺปกิรนฺติ ได้แก่ หล่นเกลื่อนเนืองๆ คือบ่อยๆ .

อรรถกถา ฉบับแปลไทย

บทว่า ทิพฺพานิ ได้แก่ ที่เกิด ณ นันทโปกขรณี ดอกมณฑารพเหล่านั้นมีสีดั่งทอง มีใบประมาณเท่าฉัตรใบไม้. ติดเรณูประมาณทะนานใหญ่ มิใช่ดอกมณฑารพอย่างเดียวเท่านั้นที่เป็นทิพย์ แม้อย่างอื่นก็เป็นทิพย์ เช่น ดอกปาริฉัตรและดอกทองหลางเป็นต้น บรรจุผอบทองเต็ม อันเทวดาผู้อยู่ที่ขอบปากจักรวาลก็ดี ชั้นไตรทศก็ดี ในพรหมโลกก็ดี นำเข้าไปย่อมตกลงจากอวกาศ.

อรรถกถา ฉบับแปลไทย

บทว่า ตถาคตสฺส สรีรํ ความว่า ไม่กระจัดกระจายเสียในระหว่าง มาโปรยปรายเฉพาะพระสรีระของพระตถาคตด้วยกลีบเกษรและละอองเรณู.

เล่มที่ ๑๐ ทีฆนิกาย มหาวรรค๒๙๔

อรรถกถา ฉบับแปลไทย เป็นงานของผู้แปลและผู้จัดพิมพ์ฉบับแปล คัดมาตามต้นฉบับโดยไม่แก้ถ้อยคำ แสดงภายใต้ เงื่อนไขนี้ หากเจ้าของประสงค์ให้นำออก แจ้งที่ saddhammadana@gmail.com จะนำออกทันที

ที่มาและฉบับอื่นของ “๓. มหาปรินิพพานสูตร”