อรรถกถาบาลี อักษรไทย

@๕-๕ ฉ.ม. มารวิภึสกสทิสํ วิภึสกํ ทสฺเสสฺสามิ ๖ ฉ.ม. ยกฺขคาหกขิปิตกอโรจเก.

อรรถกถา ฉบับแปลไทย

สมัยนั้น แม้โทณพราหมณ์รู้ว่า เจ้าเหล่านั้นเผลอก็ฉวยพระเขี้ยวแก้วเบื้องขวา เก็บไว้ในระหว่างผ้าโพก. ต่อมาภายหลังจึงแบ่งเป็น ๘ ส่วนเท่าๆ กัน พระบรมธาตุทั้งหมดรวมได้ ๑๖ ทะนาน โดยทะนานตามปกติ เจ้านครแต่ละพระองค์ได้ไปองค์ละ ๒ ทะนานพอดี.

อรรถกถาบาลี อักษรไทย

เถราปิ ราชานํ อุปสงฺกมิตฺวา "มหาราช อมนุสฺสา กุปิตา, ธาตุโย อาหราเปหี"ติ ภณึสุ. ราชา "น ตาว ภนฺเต มยฺหํ จิตฺตํ ตุสติ, เอวํ สนฺเตปิ อาหรนฺตู"ติ อาห. สตฺตเม ทิวเส ธาตุโย อาหรึสุ. เอวํ อาคตา ๑- ธาตุโย คเหตฺวา ราชคเห ถูปญฺจ มหญฺจ อกาสิ. อิตเรปิ อตฺตโน อตฺตโน พลานุรูเปน หริตฺวา สกสกฏฺฐาเนสุ ถูปญฺจ มหญฺจ อกํสุ.

อรรถกถา ฉบับแปลไทย

ส่วนเมื่อโทณพราหมณ์กำลังแบ่งพระบรมธาตุอยู่นั่นแล. ท้าวสักกะจอมเทพสำรวจดูว่า ใครหนอฉกเอาพระเขี้ยวแก้วเบื้องขวาของพระผู้มีพระภาคเจ้า ซึ่งเป็นปัจจัยแห่งการตรัสเรื่องสัจจะ ๔ เพื่อทรงประสงค์ตัดความสงสัยของโลกพร้อมทั้งเทวโลกไป ก็ทรงเห็นว่า พราหมณ์ฉกเอาไป. ทรงดำริว่า แม้พราหมณ์ก็ไม่อาจทำสักการะอันควรแก่พระเขี้ยวแก้วได้ จำเราจะถือเอาพระเขี้ยวแก้วนั้นไปเสีย แล้วทรงถือเอาจากระหว่างผ้าโพก บรรจุไว้ในผอบทองคำ นำไปยังเทวโลกประดิษฐานไว้ ณ พระจุฬามณีเจดีย์.

อรรถกถาบาลี อักษรไทย

[๒๔๐] เอวเมตํ ภูตปุพฺพนฺติ เอวเมตํ ธาตุวิภชนํ เจว ทสถูป- กรณญฺจ ชมฺพูทีเป ภูตปุพฺพนฺติ. ปจฺฉา สงฺคีติการกา อาหํสุ. เอวํ ปติฏฺฐิเตสุ ปน ถูเปสุ มหากสฺสปตฺเถโร ธาตูนํ อนฺตรายํ ทิสฺวา ราชานํ อชาตสตฺตุํ อุปสงฺกมิตฺวา "มหาราช เอวํ ๒- ธาตุนิธานํ กาตุํ วฏฺฏตี"ติ อาห. สาธุ ภนฺเต นิธานกมฺมํ ตาว มม โหตุ, เสสธาตุโย ปน กถํ อาหรามีติ. น มหาราช ธาตุอาหรณํ ตุยฺหํ ภาโร, อมฺหากํ ภาโรติ, สาธุ ภนฺเต ตุเมฺห ธาตุโย อาหรถ, อหํ นิธานํ ๓- กริสฺสามีติ. เถโร เตสํ เตสํ ราชกุลานํ ปฏิจรณมตฺตเมว ฐเปตฺวา เสสธาตุโย อาหริ. รามคาเม ปน ธาตุโย นาคา ปริคฺคณฺหึสุ, ตาสํ อนฺตราโย นตฺถิ. "อนาคเต กาเล ลงฺกาทีเป มหาวิหาเร มหาเจติยมฺหิ นิทหิสฺสนฺตี"ติ ตา อนาหริตฺวา เสเสหิ สตฺตหิ นคเรหิ อาหริตฺวา ราชคหสฺส ปาจีนทกฺขิณทิสาภาเค ฐเปตฺวา "อิมสฺมึ ฐาเน โย ปาสาโณ อตฺถิ, โส อนฺตรธายตุ, ปํสุ สุวิสุทฺธา โหตุ, อุทกํ มา อุฏฐหตู"ติ อธิฏฺฐาสิ.

อรรถกถา ฉบับแปลไทย

ฝ่ายพราหมณ์ ครั้นแบ่งพระบรมธาตุแล้ว ไม่เห็นพระเขี้ยวแก้ว แต่เพราะตนฉกเอาโดยกิริยาของขโมย จึงไม่อาจแม้แต่จะถามว่า ใครฉกเอาพระเขี้ยวแก้วของเราไป. เห็นแต่การยกโทษลงในตนเองว่า เจ้าเท่านั้นแบ่งพระบรมธาตุมิใช่หรือ ทำไมเจ้าไม่รู้ว่า พระบรมธาตุของตนมีอยู่ก่อนเล่า.

อรรถกถาบาลี อักษรไทย

ราชา ตํ ฐานํ ขณาเปตฺวา ตโต อุทฺธฏปํสุนา อิฏฺฐกา กาเรตฺวา อสีติมหาสาวกานํ เจติยานิ กาเรติ. "อิธ ราชา กึ กาเรตี"ติ ปุจฺฉนฺตานํปิ "มหาสาวกานํ เจติยานี"ติ วทนฺติ, น โกจิ ธาตุนิธานภาวํ ชานาติ. อสีติหตฺถคมฺภีเร ปน ตสฺมึ ปเทเส ชาเต เหฏฺฐา โลหสนฺถรํ สนฺถราเปตฺวา ตตฺถ ถูปาราเม เจติยฆรปฺปมาณํ ตมฺพโลหมยํ เคหํ การาเปตฺวา อฏฺฐ อฏฺฐ หริจนฺทนาทิมเย กรณฺเฑ จ ถูเป จ การาเปสิ. อถ ภควโต ธาตุโย หริจนฺทนกรณฺเฑ ปกฺขิปิตฺวา ตํ หริจนฺทนกรณฺฑมฺปิ อญฺญสฺมึ หริจนฺทนกรณฺเฑ ปกฺขิปิตฺวา ๔-

อรรถกถา ฉบับแปลไทย

ลำดับนั้น พราหมณ์คิดว่า ทะนานทองคำนี้ก็มีคติดังพระบรมธาตุ เราจักทำทะนานทองคำที่ตวงพระบรมธาตุของพระตถาคตเป็นสถูป แล้วจึงทูลว่า ท่านผู้เจริญทั้งหลายโปรดประทานทะนานลูกนี้แก่ข้าพระเจ้าเถิด.

อรรถกถา ฉบับแปลไทย

แม้เหล่าเจ้าโมริยะ เมืองปิปผลิวัน ก็ส่งทูตไป ตระเตรียมการรบ ยกออกไปเหมือนพระเจ้าอชาตศัตรูเป็นต้น. ธาตุถูปปูชาวณฺณนา

อรรถกถา ฉบับแปลไทย

พระเจ้าอชาตศัตรูได้ทรงสร้างพระสถูปบรรจุพระสรีระของพระผู้มีพระภาคเจ้า และงานมหกรรมในกรุงราชคฤห์.

อรรถกถา ฉบับแปลไทย

ถามว่า ได้ทรงทำอย่างไร?

เล่มที่ ๑๐ ทีฆนิกาย มหาวรรค๓๔๙

อรรถกถา ฉบับแปลไทย เป็นงานของผู้แปลและผู้จัดพิมพ์ฉบับแปล คัดมาตามต้นฉบับโดยไม่แก้ถ้อยคำ แสดงภายใต้ เงื่อนไขนี้ หากเจ้าของประสงค์ให้นำออก แจ้งที่ saddhammadana@gmail.com จะนำออกทันที

ที่มาและฉบับอื่นของ “๓. มหาปรินิพพานสูตร”