อรรถกถาบาลี อักษรไทย

สนงฺกุมารกถาวณฺณนา

อรรถกถา ฉบับแปลไทย

ได้ยินว่า พระเจ้าทุฏฐคามณีอภัยนั้นทรงชนะกษัตริย์ทมิฬถึง ๓๒ พระองค์ ทรงถึงอภิเษกในกรุงอนุราธบุรี ด้วยพระหฤทัยโสมนัสยินดี แต่ไม่ได้ความหลับ ตรัสบอกพระภิกษุสงฆ์ว่า ข้าแต่พระผู้เป็นเจ้า ตั้งแต่นั้นมา หม่อมฉันไม่ได้หลับเลย.

อรรถกถาบาลี อักษรไทย

[๒๘๔] อนภิสมฺภวนีโยติ อปตฺตพฺโพ, น ตํ เทวา ตาวตึสา ปสฺสนฺตีติ อตฺโถ. จกฺขุปถสฺมินฺติ จกฺขุปสาเท อาปาเถ วา. โส เทวานํ จกฺขุสฺส อาปาเถ สมฺภาวนีโย ๑- ปตฺตพฺโพ น อโหสิ, ๒- นาภิภวตีติ วุตฺตํ โหติ. เหฏฺฐา เหฏฐา หิ เทวตา อุปรูปริเทวตานํ โอฬาริกํ กตฺวา มาปิตเมว อตฺตภาวํ ปสฺสิตุํ สกฺโกนฺติ. เวทปฏิลาภนฺติ ตุฏฺฐิปฏิลาภํ. อธุนาภิสิตฺโต รชฺเชนาติ สมฺปตฺติยา ๓- อภิสิตฺโต รชฺเชน. อยํ ปนตฺโถ ทุฏฺฐคามณิอภยวตฺถุนา ทีเปตพฺโพ:-

อรรถกถา ฉบับแปลไทย

พระภิกษุสงฆ์ทูลว่า ข้าแต่มหาบพิตร ถ้าอย่างนั้น ขอพระองค์ทรงอธิษฐานพระอุโบสถศีลในวันนี้ และพระองค์ทรงอธิษฐานพระอุโบสถศีลแล้ว. พระสงฆ์ไปส่งพระภิกษุผู้บำเพ็ญพระอภิธรรม ๘ รูปว่า ขอให้ท่านสาธยายจิตตยมก. พระภิกษุเหล่านั้นไปแล้วทูลว่า ข้าแต่มหาบพิตร ขอพระองค์ทรงบรรทมหลับ แล้วเริ่มสาธยาย. พระราชาทรงสดับการสาธยายอยู่ก็ทรงก้าวไปสู่ความหลับ. พระเถระทั้งหลายคิดว่า อย่าปลุกพระราชา แล้วหลีกไป ในวันที่สอง พระราชาทรงตื่นขึ้น เมื่อพระอาทิตย์อุทัย เมื่อไม่ทรงเห็นพระเถระ จึงตรัสถามว่า พระผู้เป็นเจ้าไปไหน. ทรงได้รับคำกราบทูลว่า พระเถระรู้ว่า พระองค์ก้าวสู่ความหลับแล้วไป.

อรรถกถาบาลี อักษรไทย

โส กิร ทฺวตฺตึส ทมิฬราชาโน วิชิตฺวา อนุราธปุเร ปตฺตาภิเสโก ตุฏฺฐิโสมนสฺเสน มาสํ นิทฺทํ น ลภิ, ตโต "นิทฺทํ น ลภามิ ภนฺเต"ติ ภิกฺขุสํฆสฺส อาจิกฺขิ. เตนหิ มหาราช อชฺช อุโปสถํ อธิฏฺฐาหีติ. โส จ อุโปสถํ อธิฏฺฐาสิ. สํโฆ คนฺตฺวา "จิตฺตยมกํ สชฺฌายถา"ติ อฏฺฐ อาภิธมฺมิกภิกฺขู เปเสสิ. เต คนฺตฺวา "นิปชฺชตุ ๔- มหาราชา"ติ วตฺวา สชฺฌายํ อารภึสุ. ราชา สชฺฌายํ สุณนฺโตว นิทฺทํ โอกฺกมิ. เถรา ราชานํ มา ปโพธยิตฺถาติ ปกฺกมึสุ. ราชา ทุติยทิวเส สุริยุคฺคมเนว ปพุชฺฌิตฺวา เถเร อปสฺสนฺโต "กุหึ อยฺยา"ติ ปุจฺฉิ. ตุมฺหากํ นิทฺโทกฺกมนภาวํ ญตฺวา คตาติ. นตฺถิ โภ มยฺหํ อยฺยกสฺส ทารกานํ อชานนเภสชฺชํ นาม, ยาว นิทฺทาเภสชฺชํปิ ชานนฺติเยวาติ อาห.

อรรถกถา ฉบับแปลไทย

พระราชาตรัสว่า พระผู้เป็นเจ้าย่อมรู้ แม้เภสัชคือความหลับ ตราบใด ชื่อว่าเภสัช คือความไม่รู้ของเด็กทั้งหลาย ย่อมไม่มีแก่พระผู้เป็นเจ้าของเรา ตราบนั้น.

อรรถกถาบาลี อักษรไทย

ปญฺจสิโขติ ปญฺจสิขคนฺธพฺพสทิโส หุตฺวา. ปญฺจสิขคนฺธพฺพเทวปุตฺตสฺส กิร สพฺพเทวปุตฺตา ๕- อตฺตภาวํ มมายนฺติ. ตสฺมา พฺรหฺมาปิ ตาทิสํเยว อตฺตภาวํ นิมฺมินิตฺวา ปาตุรโหสิ. ปลฺลงฺเกน นิสีทีติ ปลฺลงฺกํ อาภุชิตฺวา นิสีทิ.

อรรถกถา ฉบับแปลไทย

บทว่า ปญฺจสิโข ความว่า เป็นเช่นกับปัญจสิขคนธรรพ์.

อรรถกถา ฉบับแปลไทย

ได้ยินว่า เทวบุตรทั้งหมดได้นิรมิตอัตภาพของเทพบุตรปัญจสิขคนธรรพ์ เพราะฉะนั้น แม้พรหมก็ได้นิรมิตอัตภาพเช่นนั้น ปรากฏแล้วเช่นกัน.

อรรถกถา ฉบับแปลไทย

บทว่า ปลฺลงฺเกน นิสีทิ ความว่า นั่งขัดสมาธิ.

อรรถกถา ฉบับแปลไทย

บทว่า วิสฎฺโฐ ความว่า ละเอียดดี คือไม่กระด้าง.

อรรถกถา ฉบับแปลไทย

บทว่า วิญฺเญยฺโย ความว่าให้รู้ประโยชน์.

อรรถกถา ฉบับแปลไทย

บทว่า มญฺชุ คือ อ่อนหวานกลมกล่อม.

เล่มที่ ๑๐ ทีฆนิกาย มหาวรรค๔๐๒

อรรถกถา ฉบับแปลไทย เป็นงานของผู้แปลและผู้จัดพิมพ์ฉบับแปล คัดมาตามต้นฉบับโดยไม่แก้ถ้อยคำ แสดงภายใต้ เงื่อนไขนี้ หากเจ้าของประสงค์ให้นำออก แจ้งที่ saddhammadana@gmail.com จะนำออกทันที

ที่มาและฉบับอื่นของ “๕. ชนวสภสูตร”