อรรถกถาบาลี อักษรไทย

วนฺเท เต ปิตรํ ภทฺเท ติมฺพรุํ สุริยวจฺฉเสติ เอตฺถ สุริยวจฺฉสาติ สุริยสมานสรีรา. ตสฺสา กิร เทวธีตาย ปาทนฺเต ๑- รสฺมิ อุฏฺฐหิตฺวา เกสนฺตํ อาโรหติ, ตสฺมา พาลสุริยมณฺฑลสทิสา ขายติ, อิติ นํ "สุริยวจฺฉสา"ติ สญฺชานนฺติ. ตํ สนฺธายาห "ภทฺเท สุริยวจฺฉเส "ตว ปิตรํ ติมฺพรุํ คนฺธพฺพเทวราชานํ วนฺทามี"ติ. เยน ชาตาสิ กลฺยาณีติ เยน การณภูเตน ยํ ติมฺพรุเทวราชานํ นิสฺสาย ตฺวํ ชาตา กลฺยาณี สพฺพงฺคโสภนี. ๒- อานนฺทชนนี มมาติ มยฺหํ ปีติโสมนสฺสวฑฺฒนี.

อรรถกถา ฉบับแปลไทย

คำว่า ดุจช้างที่ถูกแดดหน้าแล้งแผดเผา คือเหมือนช้างที่ถูกแดดแผดเผาในฤดูร้อน.

อรรถกถาบาลี อักษรไทย

วาโตว เสทตํ กนฺโตติ ยถา สญฺชาตเสทานํ เสทหรณตฺถํ วาโต อิฏฺโฐ โหติ กนฺโต มนาโป, เอวนฺติ อตฺโถ. ปานียํว ปิปาสโตติ ๓- ปาตุมิจฺฉนฺตสฺส ปิปาสโต ปิปาสาภิภูตสฺส. องฺคิรํสีติ องฺคิรสฺมิโย อสฺสาติ องฺคิรํสี, ๔- ตเมว อารพฺภ อาลปนฺโต วทติ. ธมฺโม อรหตํ อิวาติ ๕- อรหนฺตานํ นวโลกุตฺตรธมฺโม วิย.

อรรถกถา ฉบับแปลไทย

คำว่า หยั่งลงสู่ถันและอุทรของน้อง คือ ปัญจสิขะกล่าวว่า เมื่อไรหนอ พี่จะได้ลงสู่ถันและอุทร อันได้แก่สู่กลางถันและอุทรของน้องแล้ว ได้รับความสุขและความชื่นใจ เหมือนช้างนั้นหยั่งลงสู่สระบัวดื่ม แล้วแช่ตัวโผล่แต่ปลายวงเท่านั้นให้ปรากฏ ได้รับความสุขและความชื่นใจ ฉะนั้น.

อรรถกถาบาลี อักษรไทย

ชิฆจฺฉโตติ ภุญฺชิตุกามสฺส ขุทฺทาภิภูตสฺส. ชลนฺตมิว วารินาติ ยถา โกจิ ชลนฺตํ ชาตเวทํ อุทกกุมฺเภน นิพฺพาเปยฺย, เอวํ ตว การณา อุปฺปนฺนํ มม ราคปริฬาหํ นิพฺพาเปหีติ วทติ.

อรรถกถา ฉบับแปลไทย

หนามเหล็กที่ใช้สับกกหูเรียกว่า ขอ ในคาถานี้ว่า

อรรถกถาบาลี อักษรไทย

ยุตฺตํ กิญฺชกฺขเรณุนาติ ปทุมเกสรเรณุนา ยุตฺตํ. นาโค ฆมฺมาภิตตฺโตวาติ ฆมฺมาภิตตฺตหตฺถี วิย. โอคาเห เต ถนูทรนฺติ ยถา โส นาโค โปกฺขรณึ โอคาหิตฺวา ปิวิตฺวา อคฺคโสณฺฑมตฺตํ ปญฺญายมานํ กตฺวา นิมุคฺโค สุขสาตํ วินฺทติ, เอวํ กทา นุ โข เต ถนูทรํ ถนเวมชฺฌํ จ อุทรญฺจ โอตริตฺวา อหํ สุขสาตํ ปฏิลภิสฺสามีติ วทติ.

อรรถกถา ฉบับแปลไทย

พี่หลงใหลในน้องผู้มีขางาม จึงไม่รู้จักเหตุการณ์

อรรถกถา ฉบับแปลไทย

ประดุจช้างสารเหลือขอ เข้าใจว่าตนชนะขอและ

อรรถกถา ฉบับแปลไทย

หอกฉะนั้น.

อรรถกถา ฉบับแปลไทย

ที่เรียกว่า หอก ได้แก่หอกอาชญาใช้แทงเท้า เป็นต้น. ที่เรียกว่า ขอ ได้แก่ เหล็กแหลมงอใช้สับหัว (ช้าง). ก็ช้างที่ตกมันเต็มที่ เป็นช้างที่เหลือขอ ดื้อขอต่อให้เอาขอสับอยู่ก็เอาไว้ไม่อยู่ และมันเข้าใจว่า ข้าเอาชนะขอและหอกได้แล้ว เพราะแม้แต่ขอก็ยังเอาข้าไว้ไม่อยู่ มันไม่ยอมรับรู้เหตุการณ์อะไรๆ เพราะแรงเมามัน.

เล่มที่ ๑๐ ทีฆนิกาย มหาวรรค๕๑๑

อรรถกถา ฉบับแปลไทย เป็นงานของผู้แปลและผู้จัดพิมพ์ฉบับแปล คัดมาตามต้นฉบับโดยไม่แก้ถ้อยคำ แสดงภายใต้ เงื่อนไขนี้ หากเจ้าของประสงค์ให้นำออก แจ้งที่ saddhammadana@gmail.com จะนำออกทันที

ที่มาและฉบับอื่นของ “๘. สักกปัญหสูตร”