อรรถกถาบาลี อักษรไทย

@๘ ขุ.สุ. ๒๕/๖๙๔/๔๗๐ นาลกสุตฺต สทิโสปิ นตฺถิ, กุโต อุตฺตริตโร"ติ อาหํสุ. เอวํ จตสฺโส ทิสา, จตสฺโส อนุทิสา, เหฏฺฐา, อุปริ ๑- ทิสา อนุวิโลเกตฺวา อตฺตนา สทิสํปิ อทิสฺวา "อยํ อุตฺตรา ทิสา"ติ อุตฺตราภิมุโข สตฺตปทวีติหาเรน อคมาสิ ๒- เอวเมตฺถ อตฺโถ เวทิตพฺโพ. อาสภินฺติ อุตฺตมํ. อคฺโคติ คุเณหิ สพฺพปฐโม. อิตรานิ เทฺว ปทานิ เอตสฺเสว เววจนานิ. อยมนฺติมา ชาติ, นตฺถิทานิ ปุนพฺภโวติ ปททฺวเยน อิมสฺมึ อตฺตภาเว ปตฺตพฺพํ อรหตฺตํ พฺยากาสิ.

อรรถกถา ฉบับแปลไทย

บทว่า จาตุรนฺโต ความว่า ความเป็นผู้มีอิสระในผืนแผ่นดินมีมหาสมุทร ๔ เป็นขอบเขตด้วยสามารถสมุทร ๔ มีสมุทรด้านทิศตะวันออกเป็นต้น.

อรรถกถาบาลี อักษรไทย

เอตฺถ จ สเมหิ ปาเทหิ ปฐวิยา ปติฏฺฐานํ จตุอิทฺธิปาทปฏิลาภสฺส ปุพฺพนิมิตฺตํ, อุตฺตราภิมุขภาโว มหาชนํ อชฺโฌตฺถริตฺวา อภิภวิตฺวา คมนสฺส ปุพฺพนิมิตฺตํ, สตฺตปทคมนํ สตฺตโพชฺฌงฺครตนปฏิลาภสฺส ปุพฺพนิมิตฺตํ, ทิพฺพเสตจฺฉตฺตธารณํ วิมุตฺติวรฉตฺตปฏิลาภสฺส ๓- ปุพฺพนิมิตฺตํ, ปญฺจราชกกุธ- ภณฺฑานํ ปฏิลาโภ ปญฺจหิ วิมุตฺตีหิ วิมุจฺจนสฺส ปุพฺพนิมิตฺตํ, ทิสาวิโลกนํ ๔- อนาวรณญาณปฏิลาภสฺส ปุพฺพนิมิตฺตํ, อาสภิวาจาภาสนํ อปฺปฏิวตฺติยธมฺม- จกฺกปฺปวตฺตนสฺส ปุพฺพนิมิตฺตํ, "อยมนฺติมา ชาตี"ติ สีหนาโท อนุปาทิเสสาย นิพฺพานธาตุยา ปรินิพฺพานสฺส ปุพฺพนิมิตฺตนฺติ เวทิตพฺพํ. อิเม วารา ปาลิยํ อาคตา, สมฺพหุลวาโร ปน นาคโต, อาหริตฺวา ทีเปตพฺโพ.

อรรถกถา ฉบับแปลไทย

บทว่า วิชิตาวี คือ มีชัยชนะสงคราม. อธิบายว่า ชนบทถึงความเป็นชนบทที่ยั่งยืนมั่นคง เพราะฉะนั้น พระกุมารจึงถึงความเป็นผู้มีพระราชอาณาจักรมั่นคง.

อรรถกถาบาลี อักษรไทย

มหาปุริสสฺส หิ ชาตทิวเส ทสสหสฺสีโลกธาตุ กมฺปิ. ทสสหสฺสีโลกธาตุมฺหิ เทวตา เอกจกฺกวาเฬ สนฺนิปตึสุ. ปฐมํ เทวา ปฏิคฺคณฺหึสุ, ปจฺฉา มนุสฺสา. ตนฺติพทฺธา วีณา จมฺมพทฺธา เภริโย จ เกนจิ อวาทิตา สยเมว วชฺชึสุ. มนุสฺสานํ อฏฺฏพนฺธนาทีนิ ๕- ขณฺฑาขณฺฑํ ๖- ฉิชฺชึสุ. สพฺพโรคา วูปสมึสุ, อมฺพิเลน โธตตมฺพมลํ ๗- วิย วิคจฺฉึสุ. ชจฺจนฺธา รูปานิ ปสฺสึสุ. ชจฺจพธิรา สทฺทํ สุณึสุ. ปีฐสปฺปิ ชวสมฺปนฺนา อเหสุํ. ชาติชฬานํปิ เอฬมูคานํ สติ ปติฏฐาสิ. วิเทสํ ปกฺขนฺทนาวา ๘- สุปฏฺฏนํ ปาปุณึสุ. อากาสฏฺฐกภูมฏฺฐกรตนานิ สกเตชภาโวภาสิตานิ ๙- อเหสุํ. เวริโน เมตฺตาจิตฺตํ ปฏิลภึสุ.

อรรถกถา ฉบับแปลไทย

จริงอยู่ เมื่อพระราชาดุร้ายเบียดเบียนโลกด้วยเสียภาษีและลงอาชญาเป็นต้น พวกมนุษย์พากันละทิ้งมัชฌิมชนบทไปอาศัยอยู่ตามภูเขาและฝั่งสมุทรเป็นต้น เลี้ยงชีพอยู่ที่ชายแดน พวกมนุษย์ถูกโจรใจร้ายเบียดเบียนด้วยการปล้นประชาชน จึงพากันละชายแดน ไปหาเลี้ยงชีพ ณ ท่ามกลางชนบทของมนุษย์ผู้อ่อนโยน. ชนบทในการปกครองเห็นปานนี้ย่อมไม่ถึงความมั่นคง.

อรรถกถาบาลี อักษรไทย

อรรถกถา ฉบับแปลไทย

ก็เมื่อพระกุมารนี้เสวยราชสมบัติ ชนบทของพระองค์จักมั่นคง เหมือนวางแผ่นหินไว้หลังแผ่นดินแล้วล้อมด้วยแผ่นเหล็ก

อรรถกถา ฉบับแปลไทย

พราหมณ์ผู้ทำนายทั้งหลาย เมื่อชี้แจงดังนี้ จึงกล่าวว่า พระกุมารจึงถึงความเป็นผู้มีพระราชอาณาจักรมั่นคงดังนี้.

อรรถกถา ฉบับแปลไทย

รตนะในบทว่า ประกอบด้วยรตนะ ๗ นี้ โดยอรรถ คือยังความยินดีให้เกิด.

อรรถกถา ฉบับแปลไทย

อีกอย่างหนึ่ง

เล่มที่ ๑๐ ทีฆนิกาย มหาวรรค๕๔

อรรถกถา ฉบับแปลไทย เป็นงานของผู้แปลและผู้จัดพิมพ์ฉบับแปล คัดมาตามต้นฉบับโดยไม่แก้ถ้อยคำ แสดงภายใต้ เงื่อนไขนี้ หากเจ้าของประสงค์ให้นำออก แจ้งที่ saddhammadana@gmail.com จะนำออกทันที

ที่มาและฉบับอื่นของ “๑. มหาปทานสูตร”