อรรถกถาบาลี อักษรโรมัน

อรรถกถา ฉบับแปลไทย

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ธาตุคือความเริ่มความเพียร ธาตุคือความออกพ้นไปจากความเกียจคร้าน ธาตุคือความก้าวไปข้างหน้ามีอยู่ การทำให้มากซึ่งโยนิโสมนสิการในธาตุเหล่านั้น นี้เป็นอาหารเพื่อความไม่เกิดแห่งถีนมิทธะที่ยังไม่เกิด หรือเพื่อละถีนมิทธะที่เกิดแล้ว ดังนี้. ธรรมสำหรับละถีนมิทธะ

อรรถกถาบาลี อักษรโรมัน

Thero kira aphāsukakāle balavavedanāya nitthunanto aparāparaṃ parivattati, tameko daharo āha "kataraṃ vo bhante ṭhānaṃ rujjatī"ti. Āvuso pāṭiyekkaṃ rujjanaṭṭhānaṃ nāma natthi, vatthuṃ ārammaṇaṃ katvā vedanāva vediyatīti. Evaṃ pajānanakālato paṭṭhāya adhivāsetuṃ vaṭṭati no bhanteti. Adhivāsemi āvusoti. Adhivāsanā bhante seyyoti. Thero adhivāseti. Vāto yāva hadayaṃ phālesi, mañacake antāni rāsikatāni ahesuṃ. Thero daharassa dassesi "vaṭṭatāvuso ettakā adhivāsanā"ti. Daharo tuṇhī ahosi. Thero viriyasamataṃ yojetvā saha paṭisambhidāhi arahattaṃ pāpuṇitvā samasīsī hutvā parinibbāyi. Yathā ca sukhaṃ, evaṃ dukkhaṃ .pe. Nirāmisaṃ vā adukkhamasukhaṃ vedanaṃ vediyamāno "nirāmisaṃ adukkhamasukhaṃ vedanaṃ vediyāmī"ti pajānāti.

อรรถกถา ฉบับแปลไทย

อีกอย่างหนึ่ง ธรรม ๖ ประการ ย่อมเป็นไปเพื่อละถีนมิทธะ คือ

อรรถกถาบาลี อักษรโรมัน

Iti bhagavā rūpakammaṭṭhānaṃ kathetvā arūpakammaṭṭhānaṃ kathento yasmā phassavasena cittavasena vā kathiyamānaṃ na pākaṭaṃ hoti, andhakāraṃ viya khāyati, vedanānaṃ pana uppatti pākaṭā vedanāvasena pākaṭaṃ hoti, tasmā sakkapañhe viya idhāpi vedanāvasena arūpakammaṭṭhānaṃ kathesi. Tattha "duvidhaṃ hi kammaṭṭhānaṃ rūpakammaṭṭhānaṃ arūpakammaṭṭhānañcā"ti ādi kathāmaggo sakkapañhe vuttanayeneva veditabbo.

อรรถกถา ฉบับแปลไทย

๑. การกำหนดนิมิตในโภชนะส่วนเกิน

อรรถกถาบาลี อักษรโรมัน

Tattha sukhaṃ vedanantiādīsu ayaṃ aparopi pajānanapariyāyo, sukhaṃ vedanaṃ vediyāmīti pajānātīti sukhavedanākkhaṇe dukkhāya vedanāya abhāvato sukhaṃ vedanaṃ vediyamāno "sukhaṃ vedanaṃ vediyāmī"ti pajānāti. Tena yā pubbe bhūtapubbā dukkhā vedanā, tassā idāni abhāvato imissā ca sukhāya vedanāya ito paṭhamaṃ abhāvato vedanā nāma aniccā addhuvā vipariṇāmadhammā, iti tattha sampajāno hoti. Vuttampi cetaṃ bhagavatā:-

อรรถกถา ฉบับแปลไทย

๒. การผลัดเปลี่ยนอิริยาบถ

อรรถกถา ฉบับแปลไทย

๓. การใส่ใจถึงอาโลกสัญญา (คือความสำคัญว่าสว่างๆ)

อรรถกถา ฉบับแปลไทย

๔. การอยู่กลางแจ้ง

อรรถกถา ฉบับแปลไทย

๕. ความมีกัลยาณมิตร

อรรถกถา ฉบับแปลไทย

๖. การเจรจาแต่เรื่องที่เป็นที่สบาย

อรรถกถา ฉบับแปลไทย

เพราะว่า เมื่อภิกษุบริโภคโภชนะ เหมือนพราหมณ์ที่ชื่ออาหารหัตถกะ ที่ชื่อตัตรวัฏฏกะ ที่ชื่ออลังสาฏกะ ที่ชื่อกากมาสกะ และที่ชื่อภุตตวมิตกะ นั่งในที่พักกลางคืนและที่พักกลางวัน กระทำสมณธรรมอยู่ ถีนมิทธะย่อมมาท่วมทับได้เหมือนช้างใหญ่

อรรถกถา ฉบับแปลไทย

แต่ถีนมิทธะนั้นจะไม่มีแก่ภิกษุที่เว้นโอกาสบริโภค ๔-๕ คำแล้ว ดื่มน้ำดื่มยังอัตตภาพให้เป็นไปเป็นปกติ เพราะเหตุนั้น เมื่อภิกษุกำหนดนิมิตในโภชนะส่วนเกินอย่างนี้ ย่อมละถีนมิทธะได้

เล่มที่ ๑๐ ทีฆนิกาย มหาวรรค๖๒๑

อรรถกถา ฉบับแปลไทย เป็นงานของผู้แปลและผู้จัดพิมพ์ฉบับแปล คัดมาตามต้นฉบับโดยไม่แก้ถ้อยคำ แสดงภายใต้ เงื่อนไขนี้ หากเจ้าของประสงค์ให้นำออก แจ้งที่ saddhammadana@gmail.com จะนำออกทันที

ที่มาและฉบับอื่นของ “๙. มหาสติปัฏฐานสูตร”