บาลีอักษรโรมัน ฉบับสยามรัฐ
อรรถกถา ฉบับแปลไทย
บาลีอักษรโรมัน ฉบับสยามรัฐ
[220] Athakho bho mahāgovindo brāhmaṇo yena te cha khattiyā tenupasaṅkami upasaṅkamitvā te cha khattiye etadavoca disampati kho bho rājā jiṇṇo vuḍḍho mahallako addhagato vayoanuppatto ko nu kho pana bho jānāti jīvitānaṃ ṭhānaṃ kho panetaṃ vijjati yaṃ disampatimhi raññe kālakate rājakattāro reṇuṃ rājaputtaṃ rajje abhisiñceyyuṃ āyantu bhonto yena reṇu rājaputto tenupasaṅkamatha upasaṅkamitvā reṇuṃ rājaputtaṃ evaṃ vadetha mayaṃ kho bhoto reṇussa sahāyā piyā manāpā Appaṭikūlā yaṃsukho bhavaṃ taṃsukhā mayaṃ yaṃdukkho bhavaṃ taṃdukkhā mayaṃ disampati kho bho rājā jiṇṇo vuḍḍho mahallako addhagato vayoanuppatto ko nu kho pana bho jānāti jīvitānaṃ ṭhānaṃ kho panetaṃ vijjati yaṃ disampatimhi raññe kālakate rājakattāro bhavantaṃ reṇuṃ rajje abhisiñceyyuṃ sace bhavaṃ reṇu rajjaṃ labhetha saṃvibhajetha no rajjenāti. {220.1} Evaṃ bhoti kho [1]- te cha khattiyā mahāgovindassa brāhmaṇassa paṭissutvā yena reṇu rājaputto tenupasaṅkamiṃsu upasaṅkamitvā reṇuṃ rājaputtaṃ etadavocuṃ mayaṃ kho bhoto reṇussa sahāyā piyā manāpā appaṭikūlā yaṃsukho bhavaṃ taṃsukhā mayaṃ yaṃdukkho bhavaṃ taṃdukkhā mayaṃ disampati kho bho rājā jiṇṇo vuḍḍho mahallako addhagato vayoanuppatto ko nu kho pana bho jānāti jīvitānaṃ ṭhānaṃ kho panetaṃ vijjati yaṃ disampatimhi raññe kālakate rājakattāro bhavantaṃ reṇuṃ rajje abhisiñceyyuṃ sace bhavaṃ reṇu rajjaṃ labhetha saṃvibhajetha no rajjenāti . ko nu kho bho añño mama vijite sukhaṃ bhaveyyātha aññatra bhavantehi sacāhaṃ bho rajjaṃ labhissāmi saṃvibhajissāmi vo rajjenāti. {220.2} Athakho bho ahorattānaṃ accayena rājā disampati kālamakāsi . disampatimhi raññe kālakate rājakattāro reṇuṃ rājaputtaṃ rajje abhisiñciṃsu . abhisitto reṇu Rajjena pañcahi kāmaguṇehi samappito samaṅgibhūto paricāreti . Athakho bho mahāgovindo brāhmaṇo yena te cha khattiyā tenupasaṅkami upasaṅkamitvā te cha khattiye etadavoca disampati kho bho rājā kālakato abhisitto [1]- reṇu rajjena pañcahi kāmaguṇehi samappito samaṅgibhūto paricāreti ko nu kho pana bho jānāti madaniyā kāmā āyantu bhonto yena reṇu rājā tenupasaṅkamatha upasaṅkamitvā reṇuṃ rājānaṃ evaṃ vadetha disampati vo bho rājā kālakato abhisitto bhavaṃ reṇu rajjena sarati bhavaṃ taṃ vacananti. {220.3} Evaṃ bhoti kho [2]- te cha khattiyā mahāgovindassa brāhmaṇassa paṭissutvā yena reṇu rājā tenupasaṅkamiṃsu upasaṅkamitvā reṇuṃ rājānaṃ etadavocuṃ disampati kho bho rājā kālakato abhisitto bhavaṃ reṇu rajjena sarati bhavaṃ taṃ vacananti. Sarāmahaṃ bho taṃ vacananti . Ko nu kho bho pahoti imaṃ mahāpaṭhaviṃ uttarena āyataṃ dakkhiṇena sakaṭamukhaṃ sattadhā samaṃ suvibhattaṃ vibhajitunti . ko nu kho bho añño pahoti aññatra mahāgovindena brāhmaṇenāti. {220.4} Athakho bho reṇu rājā aññataraṃ purisaṃ āmantesi ehi tvaṃ ambho purisa yena mahāgovindo brāhmaṇo tenupasaṅkama upasaṅkamitvā mahāgovindaṃ brāhmaṇaṃ evaṃ vadehi rājā taṃ bhante reṇu āmantetīti . evaṃ devāti kho bho so puriso reṇussa rañño Paṭissutvā yena mahāgovindo brāhmaṇo tenupasaṅkami upasaṅkamitvā mahāgovindaṃ brāhmaṇaṃ etadavoca rājā taṃ bhante reṇu āmantetīti . evaṃ bhoti kho bho [1]- mahāgovindo brāhmaṇo tassa purisassa paṭissutvā yena reṇu rājā tenupasaṅkami upasaṅkamitvā reṇunā raññā saddhiṃ sammodi sammodanīyaṃ kathaṃ sārāṇīyaṃ vītisāretvā ekamantaṃ nisīdi . ekamantaṃ nisinnaṃ kho bho mahāgovindaṃ brāhmaṇaṃ reṇu rājā etadavoca etu bhavaṃ govindo imaṃ mahāpaṭhaviṃ uttarena āyataṃ dakkhiṇena sakaṭamukhaṃ sattadhā samaṃ suvibhattaṃ vibhajetūti . Evaṃ bhoti kho bho [3]- mahāgovindo brāhmaṇo reṇussa rañño paṭissutvā imaṃ mahāpaṭhaviṃ uttarena āyataṃ dakkhiṇena sakaṭamukhaṃ sattadhā samaṃ suvibhattaṃ vibhaji sabbāni sakaṭamukhāni paṭṭhapesi . tatra sudaṃ majjhe reṇussa rañño janapado hoti
อรรถกถา ฉบับแปลไทย
คำว่า โชติบาล คือชื่อว่า โชติบาล เพราะรุ่งเรืองและเพราะรักษา.
อรรถกถา ฉบับแปลไทย
ได้ยินมาว่า ในวันที่โชติบาลเกิดนั้น อาวุธทุกชนิด ลุกโพลง. แม้พระราชา เมื่อทรงเห็นพระแสงมังคลาวุธของพระองค์ลุกโพลงในเวลาใกล้สว่าง ก็ทรงกลัวประทับยืนแล้ว.
อรรถกถา ฉบับแปลไทย
โควินท์ไปเฝ้าพระราชาแต่เช้าตรู่ กราบทูลถามการบรรทมเป็นสุข.
อรรถกถา ฉบับแปลไทย
พระราชาตรัสตอบว่า ท่านอาจารย์ ฉันจะนอนเป็นสุขแต่ที่ไหน แล้วก็ทรงบอกเหตุนั้น. มหาราชอย่าทรงกลัวเลย ลูกชายข้าพระพุทธเจ้าเกิดแล้ว ด้วยอานุภาพของเขา อาวุธทั้งหลายลุกโพลงทั่วทั้งพระนคร.
อรรถกถา ฉบับแปลไทย
พระราชาทรงคิดว่า เด็กนี้จะพึงเป็นศัตรูแก่เราหรือหนอ แล้วก็ยิ่งทรงกลัว. และเมื่อทรงถูกทูลถามว่า มหาราช พระองค์ทรงคิดอะไร? ก็ตรัสบอกข้อความนั้น.
อรรถกถา ฉบับแปลไทย
ทีนั้น โควินท์ได้กราบทูลพระองค์ว่า มหาราชอย่าทรงกลัวไปเลย เด็กนี้จักไม่ทำร้ายพระองค์ แต่ว่าในชมพูทวีปทั้งสิ้นจักไม่มีใครมีปัญญาเท่าเขา ความสงสัยของมหาชนจักขาดสิ้น เพราะคำของลูกชายของข้าพระพุทธเจ้า และเขาจักพร่ำสอนกิจทุกอย่างแด่พระองค์ แล้วก็ปลอบโยนพระองค์.
อรรถกถา ฉบับแปลไทย
พระราชาทรงพอพระทัยตรัสว่า จงเป็นค่าน้ำนมของเด็ก แล้วพระราชทานทรัพย์พันหนึ่ง ตรัสสั่งว่า จงแสดงเด็กแก่เรา ในเวลาเป็นผู้ใหญ่.
อรรถกถา ฉบับแปลไทย
เด็กถึงความเติบโตโดยลำดับ. เพราะความที่เด็กนั้นเป็นผู้รุ่งเรืองและเป็นผู้สามารถในการรักษา พ่อแม่จึงตั้งชื่อว่า โชติบาล. เพราะเหตุนั้น ท่านจึงกล่าวว่า โชติบาล เพราะความรุ่งเรือง และเพราะการรักษาดังนี้.
อรรถกถา ฉบับแปลไทย
บทว่า ละได้อย่างถูกต้อง คือ สละได้โดยชอบ. หรือบทว่า สละได้โดยชอบ นี่เองเป็นปาฐะ.
อรรถกถา ฉบับแปลไทย
บทว่า เป็นผู้สามารถเห็นและไตร่ตรองข้อความ คือ เพราะเป็นผู้สามารถ อาจหาญ เป็นผู้เห็นข้อความ จึงชื่อว่าเป็นผู้สามารถเห็นข้อความ ชื่อว่าเป็นผู้สามารถเห็นและไตร่ตรองข้อความ เพราะย่อมไตร่ตรองข้อความนั้น.
อรรถกถา ฉบับแปลไทย
ด้วยบทว่า อันโชติบาลมาณพนั่นแหละพึงพร่ำสอน ท่านแสดงว่า แม้พระราชานั้นก็ทรงถามโชติบาลนั่นแล แล้วจึงทรงปกครอง.
อรรถกถา ฉบับแปลไทย
บทว่า ขอความเจริญจงมีกะโชติบาลผู้เจริญ ความว่า ความเป็น ความเจริญ ความบรรลุคุณวิเศษ ความดีงามและมหามงคลทั้งหมดจงมีแก่โชติบาลผู้เจริญ.
อรรถกถา ฉบับแปลไทย เป็นงานของผู้แปลและผู้จัดพิมพ์ฉบับแปล คัดมาตามต้นฉบับโดยไม่แก้ถ้อยคำ แสดงภายใต้ เงื่อนไขนี้ หากเจ้าของประสงค์ให้นำออก แจ้งที่ saddhammadana@gmail.com จะนำออกทันที