บาลีอักษรโรมัน ฉบับสยามรัฐ

[55] Ekamidāhaṃ bhikkhave samayaṃ ukkaṭṭhāyaṃ viharāmi subhavane sālarājamūle . tassa mayhaṃ bhikkhave rahogatassa paṭisallīnassa evaṃ cetaso parivitakko udapādi na kho so suddhāvāso sulabharūpo yo mayā anāvutthapubbo iminā dīghena addhunā aññatra suddhāvāsehi devehi yannūnāhaṃ yena suddhāvāsā devā tena upasaṅkameyyanti . athakhohaṃ bhikkhave seyyathāpi nāma balavā puriso sammiñjitaṃ vā bāhaṃ pasāreyya pasāritaṃ vā bāhaṃ sammiñjeyya evameva ukkaṭṭhāyaṃ subhavane sālarājamūle antarahito avihesu devesu pāturahosiṃ. {55.1} Tasmiṃyeva kho bhikkhave devanikāye anekāni devatāsatāni anekāni devatāsahassāni yenāhaṃ tenupasaṅkamiṃsu upasaṅkamitvā maṃ abhivādetvā ekamantaṃ aṭṭhaṃsu. Mārisa bhagavato arahato sammāsambuddhassa evaṃ abhinikkhamanaṃ ahosi evaṃ pabbajjā evaṃ padhānaṃ evaṃ abhisambodhi evaṃ dhammacakkappavattanaṃ te mayaṃ mārisa vipassimhi bhagavati brahmacariyaṃ caritvā kāmesu kāmachandaṃ virājetvā idhūpapannāti. {55.3} Tasmiṃyeva kho bhikkhave devanikāye anekāni devatāsatāni anekāni devatāsahassāni [1]- yenāhaṃ tenupasaṅkamiṃsu upasaṅkamitvā maṃ abhivādetvā ekamantaṃ aṭṭhaṃsu . ekamantaṃ ṭhitā kho bhikkhave tā devatā maṃ etadavocuṃ ito so mārisa ekatiṃso kappo yaṃ sikhī bhagavā .pe. te mayaṃ mārisa sikhimhi bhagavati .pe. Tasmiṃyeva kho mārisa ekatiṃse kappe vessabhū bhagavā .pe. te mayaṃ mārisa vessabhumhi bhagavati .pe. Imasmiṃyeva kho mārisa bhaddakappe kakusandho . konāgamano. Kassapo bhagavā .pe. te mayaṃ mārisa kakusandhamhi . Konāgamanamhi. Kassapamhi bhagavati brahmacariyaṃ caritvā kāmesu kāmachandaṃ virājetvā idhūpapannāti. {55.4} Tasmiṃyeva kho bhikkhave devanikāye anekāni devatāsatāni anekāni devatāsahassāni yenāhaṃ tenupasaṅkamiṃsu upasaṅkamitvā maṃ abhivādetvā ekamantaṃ aṭṭhaṃsu . ekamantaṃ ṭhitā kho bhikkhave tā devatā maṃ etadavocuṃ imasmiṃyeva kho mārisa bhaddakappe bhagavā etarahi arahaṃ sammāsambuddho loke uppanno bhagavā mārisa khattiyo jātiyā khattiyakule uppanno bhagavā mārisa gotamo gottena bhagavato mārisa appakaṃ āyuppamāṇaṃ parittaṃ Lahukaṃ yo ciraṃ jīvati so vassasataṃ appaṃ vā bhiyyo bhagavā mārisa assatthassa mūle abhisambuddho bhagavato mārisa sārīputtamoggallānaṃ nāma sāvakayugaṃ ahosi aggaṃ bhaddayugaṃ bhagavato mārisa eko sāvakānaṃ sannipāto ahosi aḍḍhateḷasāni bhikkhusatāni bhagavato mārisa ayaṃ eko sāvakānaṃ sannipāto ahosi sabbesaṃyeva khīṇāsavānaṃ bhagavato mārisa ānando nāma bhikkhu upaṭṭhāko ahosi aggupaṭṭhāko bhagavato mārisa suddhodano nāma rājā pitā māyā nāma devī mātā janettī kapilavatthunagaraṃ rājadhānī ahosi bhagavato mārisa evaṃ abhinikkhamanaṃ ahosi evaṃ pabbajjā evaṃ padhānaṃ evaṃ abhisambodhi evaṃ dhammacakkappavattanaṃ te mayaṃ mārisa bhagavati brahmacariyaṃ caritvā kāmesu kāmachandaṃ virājetvā idhūpapannāti. {55.5} Athakhohaṃ bhikkhave avihehi devehi saddhiṃ yena atappā devā tenupasaṅkamiṃ . athakhohaṃ bhikkhave avihehi ca devehi atappehi ca devehi saddhiṃ yena sudassā devā tenupasaṅkamiṃ . athakhohaṃ bhikkhave avihehi ca devehi atappehi ca devehi sudassehi ca devehi saddhiṃ yena sudassī devā tenupasaṅkamiṃ . athakhohaṃ bhikkhave avihehi ca devehi atappehi ca devehi sudassehi ca devehi sudassīhi ca devehi saddhiṃ yena akaniṭṭhā devā tenupasaṅkamiṃ. {55.6} Tasmiṃyeva kho bhikkhave devanikāye anekāni devatāsatāni anekāni devatāsahassāni yenāhaṃ tenupasaṅkamiṃsu upasaṅkamitvā maṃ abhivādetvā ekamantaṃ Aṭṭhaṃsu . ekamantaṃ ṭhitā kho bhikkhave tā devatā maṃ etadavocuṃ ito so mārisa ekanavuto kappo yaṃ vipassī bhagavā arahaṃ sammāsambuddho loke udapādi . vipassī mārisa bhagavā arahaṃ sammāsambuddho khattiyo jātiyā ahosi khattiyakule udapādi vipassī mārisa bhagavā arahaṃ sammāsambuddho koṇḍañño gottena ahosi vipassissa mārisa bhagavato arahato sammāsambuddhassa asītivassasahassāni āyuppamāṇaṃ ahosi vipassī mārisa bhagavā arahaṃ sammāsambuddho pāṭaliyā mūle abhisambuddho vipassissa mārisa bhagavato arahato sammāsambuddhassa khaṇḍatissaṃ nāma sāvakayugaṃ ahosi aggaṃ bhaddayugaṃ vipassissa mārisa bhagavato arahato sammāsambuddhassa tayo sāvakānaṃ sannipātā ahesuṃ eko sāvakānaṃ sannipāto ahosi aṭṭhasaṭṭhibhikkhusatasahassaṃ eko sāvakānaṃ sannipāto ahosi bhikkhusatasahassaṃ eko sāvakānaṃ sannipāto ahosi asītibhikkhusahassāni vipassissa mārisa bhagavato arahato sammāsambuddhassa ime tayo sāvakānaṃ sannipātā ahesuṃ sabbesaṃyeva khīṇāsavānaṃ vipassissa mārisa bhagavato arahato sammāsambuddhassa asoko nāma bhikkhu upaṭṭhāko ahosi aggupaṭṭhāko vipassissa mārisa bhagavato arahato sammāsambuddhassa bandhumā nāma rājā pitā ahosi bandhumatī nāma devī mātā ahosi janettī bandhumassa rañño bandhumatī nāma nagaraṃ rājadhānī ahosi vipassissa mārisa bhagavato Arahato sammāsambuddhassa evaṃ abhinikkhamanaṃ ahosi evaṃ pabbajjā evaṃ padhānaṃ evaṃ abhisambodhi evaṃ dhammacakkappavattanaṃ te mayaṃ mārisa vipassimhi bhagavati brahmacariyaṃ caritvā kāmesu kāmachandaṃ virājetvā idhūpapannāti. {55.7} Tasmiṃyeva kho bhikkhave devanikāye anekāni devatāsatāni anekāni devatāsahassāni yenāhaṃ tenupasaṅkamiṃsu upasaṅkamitvā maṃ abhivādetvā ekamantaṃ aṭṭhaṃsu . Ekamantaṃ ṭhitā kho bhikkhave tā devatā maṃ etadavocuṃ ito so mārisa ekatiṃso kappo yaṃ sikhī bhagavā .pe. Te mayaṃ mārisa sikhimhi bhagavati .pe. tasmiṃyeva kho mārisa ekatiṃse kappe vessabhū bhagavā .pe. te mayaṃ mārisa vessabhumhi bhagavati .pe. Imasmiṃyeva kho mārisa bhaddakappe kakusandho . Konāgamano. Kassapo bhagavā .pe. Te mayaṃ mārisa kakusandhamhi . konāgamanamhi . kassapamhi bhagavati brahmacariyaṃ caritvā kāmesu kāmachandaṃ virājetvā idhūpapannāti. {55.8} Tasmiṃyeva kho bhikkhave devanikāye anekāni devatāsatāni anekāni devatāsahassāni yenāhaṃ tenupasaṅkamiṃsu upasaṅkamitvā maṃ abhivādetvā ekamantaṃ aṭṭhaṃsu . Ekamantaṃ ṭhitā kho bhikkhave tā devatā maṃ etadavocuṃ imasmiṃyeva kho mārisa bhaddakappe bhagavā etarahi arahaṃ sammāsambuddho loke uppanno bhagavā mārisa khattiyo jātiyā khattiyakule uppanno bhagavā mārisa gotamo gottena bhagavato mārisa appakaṃ āyuppamāṇaṃ parittaṃ lahukaṃ yo ciraṃ jīvati so Vassasataṃ appaṃ vā bhiyyo bhagavā mārisa assatthassa mūle abhisambuddho bhagavato mārisa sārīputtamoggallānaṃ nāma sāvakayugaṃ ahosi aggaṃ bhaddayugaṃ bhagavato mārisa eko sāvakānaṃ sannipāto ahosi aḍḍhateḷasāni bhikkhusatāni bhagavato mārisa ayaṃ eko sāvakānaṃ sannipāto ahosi sabbesaṃyeva khīṇāsavānaṃ bhagavato mārisa ānando nāma bhikkhu upaṭṭhāko aggupaṭṭhāko bhagavato mārisa suddhodano nāma rājā pitā māyā nāma devī mātā janettī kapilavatthuṃ nāma nagaraṃ rājadhānī bhagavato mārisa evaṃ abhinikkhamanaṃ ahosi evaṃ pabbajjā evaṃ padhānaṃ evaṃ abhisambodhi evaṃ dhammacakkappavattanaṃ te mayaṃ mārisa bhagavati brahmacariyaṃ caritvā kāmesu kāmachandaṃ virājetvā idhūpapannāti.

อรรถกถา ฉบับแปลไทย

อธิบายว่า ก็ผู้ใดเป็นสมณะเบียดเบียนสัตว์อื่นอย่างใดอย่างหนึ่ง ชื่อว่าเข้าไปทำร้ายผู้อื่น คือทำศีลของตนให้พินาศ ผู้นั้นไม่ชื่อว่าเป็นบรรพชิต.

อรรถกถา ฉบับแปลไทย

อีกอย่างหนึ่ง ผู้ใดเข้าไปทำร้ายผู้อื่น เพราะไม่มีอธิวาสนขันติ ฆ่าสัตว์อื่นโดยที่สุดแม้เหลือบและยุง ผู้นั้นไม่ชื่อว่าเป็นบรรพชิต. เพราะเหตุไร. เพราะยังเว้นมลทินไม่ได้. ดังที่ท่านกล่าวไว้ว่า เพราะเว้นมลทินของตนได้ เพราะฉะนั้น ท่านจึงกล่าวว่าบรรพชิต ดังนี้ นี้คือลักษณะของบรรพชิต.

อรรถกถา ฉบับแปลไทย

แม้ผู้ใด ไม่ทำร้าย ไม่ฆ่า แต่เบียดเบียนด้วยอาชญาเป็นต้น ผู้นั้นยังเบียดเบียนผู้อื่นอยู่ ไม่ชื่อว่าเป็นสมณะ. เพราะเหตุไร. เพราะไม่สงบจากการเบียดเบียน. ดังที่ท่านกล่าวว่า ผู้ที่เรียกว่าสมณะ เพราะบาปสงบ ดังนี้ นี้คือลักษณะของสมณะ.

อรรถกถา ฉบับแปลไทย

พึงทราบในคาถาที่สอง.

อรรถกถา ฉบับแปลไทย

บทว่า สพฺพปาปสฺส ได้แก่ อกุศลทุกชนิด.

อรรถกถา ฉบับแปลไทย

บทว่า อกรณํ คือ ไม่ให้เกิดขึ้น.

อรรถกถา ฉบับแปลไทย

บทว่า กุสลสฺส ได้แก่ กุศลอันมีในภูมิ ๔.

อรรถกถา ฉบับแปลไทย

บทว่า อุปสมฺปทา คือ ได้เฉพาะ.

อรรถกถา ฉบับแปลไทย

บทว่า สจิตฺตปริโยทปนํ คือ ยังจิตของตนให้สว่าง. ก็บทนั้นย่อมมีได้โดยความเป็นพระอรหันต์ ด้วยประการดังนี้ บรรพชิตควรละบาปทั้งปวงด้วยศีลสังวร ยังกุศลให้ถึงพร้อมด้วยสมถะและวิปัสสนาทั้งหลาย ยังจิตให้ผ่องแผ้วด้วยอรหัตผล นี้เป็นคำสอน คือเป็นโอวาท คือเป็นคำตักเตือนของพระพุทธเจ้าทั้งหลาย.

อรรถกถา ฉบับแปลไทย

พึงทราบในคาถาที่สาม บทว่า อนูปวาโท คือ ไม่เข้าไปกล่าวร้ายแก่ใครๆ ด้วยวาจา.

อรรถกถา ฉบับแปลไทย

บทว่า อนูปฆาโต คือ ไม่ทำร้ายด้วยกาย.

อรรถกถา ฉบับแปลไทย

บทว่า ปาฏิโมกฺเข แยกศัพท์เป็น ป อติ โมกฺขํ แปลว่า การพ้นทั่วยิ่ง คือศีลสูงสุด ย่อมรักษาด้วยความวิเศษคือสุคติ และย่อมให้พ้นจากภัยคือทุคติ หรือย่อมรักษาสุคติ ย่อมให้พ้นทุคติ เพราะฉะนั้น ศีลนั้นท่านเรียกว่า ปาฏิโมกฺขํ ผู้สำรวมในปาฏิโมกข์นั้น.

อรรถกถา ฉบับแปลไทย

บทว่า มตฺตญฺญุตา คือ รู้ประมาณด้วยสามารถการรับและการบริโภค.

อรรถกถา ฉบับแปลไทย

บทว่า ปนฺตญฺจ สยนาสนํ ความว่า เว้นการเบียดเสียดที่นอนและที่นั่ง. ในบทนั้นพึงทราบว่า เป็นอันท่านแสดงถึงความสันโดษในปัจจัย ๔ ด้วยปัจจัย ๒ เท่านั้น.

เล่มที่ ๑๐ ทีฆนิกาย มหาวรรค๒๕

อรรถกถา ฉบับแปลไทย เป็นงานของผู้แปลและผู้จัดพิมพ์ฉบับแปล คัดมาตามต้นฉบับโดยไม่แก้ถ้อยคำ แสดงภายใต้ เงื่อนไขนี้ หากเจ้าของประสงค์ให้นำออก แจ้งที่ saddhammadana@gmail.com จะนำออกทันที

ที่มาและฉบับอื่นของ “๑. มหาปทานสูตร”